Điều tra qua thư bạn đọc

Thung lũng Bom Bay ngập nặng, người dân kêu cứu

Thứ Bảy, 08/09/2018, 03:25:31
 Font Size:     |        Print
 

Thung lũng Bom Bay, bản Phiêng Hay, xã Chiềng Xôm, TP Sơn La hiện vẫn ngập nước.

Nhiều bạn đọc phản ánh, sau các trận mưa lũ từ ngày 28-8 đến 3-9, thung lũng Bom Bay rộng hơn 60 ha thuộc địa phận bản Phiêng Hay, xã Chiềng Xôm (TP Sơn La, tỉnh Sơn La) đã bị ngập nước. Ðến nay sau hơn một tuần nước vẫn chưa rút, toàn bộ tài sản, hoa màu của bà con vẫn chìm trong nước. Nguyên nhân tình trạng này, một phần được cho liên quan đến quy trình vận hành xả lũ của Nhà máy thủy điện Nậm La và công tác quy hoạch, quản lý của địa phương.

Người dân thiệt hại nặng

Sau khi nhận thông tin từ người dân bản Phiêng Hay, phản ánh về việc thung lũng Bom Bay bị ngập nước, chúng tôi đã trực tiếp đến nắm bắt tình hình. Trưởng bản Tòng Văn Sương cùng một số người dân đưa chúng tôi đi. Từ quốc lộ 279D tại vị trí cống xả lũ, vượt qua một khe núi hẹp, thung lũng Bom Bay rộng lớn, bây giờ như một hồ nước mênh mông. Ðây là nơi sản xuất nông nghiệp của bà con bản Phiêng Hay. Nhiều năm qua, người dân lập trang trại, trồng cây ăn quả và chăn nuôi. Ở đây có một doanh nghiệp đang hoạt động kinh doanh, sản xuất vật liệu xây dựng.

Chỉ tay xuống mặt nước dưới chân, ông Lò Văn Ðốt, một trong 130 hộ dân bản Phiêng Hay bảo: Nơi ấy có ngôi nhà lán nương nhưng giờ ngập không còn thấy nóc. Trang trại của ông ngoài 4.000 m2 trồng lúa, còn hàng trăm mét đường ống dẫn nước vào ruộng, một vườn đu đủ đang cho quả, 1.000 m2 ao cá và nhiều cây cối, hoa màu khác. Giống như các hộ dân khác của bản Phiêng Hay, trang trại này tạo nguồn thu nhập chủ yếu cho gia đình ông Ðốt. Nhiều ngày bị ngập úng, cây cối, hoa màu bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Thiệt hại nặng nhất phải kể đến Công ty TNHH một thành viên Hữu Hảo Tây Bắc, với một dây chuyền sản xuất đá vừa mới đầu tư 17,8 tỷ đồng bị ngập chìm trong nước. Hiện công ty đang sử dụng 30 lao động là người dân bản Phiêng Hay, chiếm một nửa nhân lực của công ty. Gặp phải sự cố này, mọi hoạt động sản xuất đều phải ngừng trệ.

Nhiều người dân cho biết, việc mở cống xả nước vào thung lũng Bom Bay và điều tiết quy trình xả lũ tại đập tràn của Nhà máy thủy điện Nậm La chưa bảo đảm, khiến nước dâng ảnh hưởng đến nhiều diện tích lúa và gần 50 ha hoa của bà con trồng dọc theo suối Nậm La từ các bản Hụm, Nà Mường, Ái, Phiêng Hay, Nà Sẳng. Riêng HTX Hà Duy Thưởng, chuyên trồng hoa tại xã Chiềng Xôm thiệt hại nặng, mất nhiều tỷ đồng.

Trước sự việc thung lũng Bom Bay bị ngập, Ban quản lý bản Phiêng Hay đã họp dân, làm đơn kiến nghị lên UBND xã Chiềng Xôm và thành phố Sơn La, đề nghị giải quyết, nhưng chưa thấy cơ quan chức năng nào vào cuộc.

Bất cập trong quản lý

Cách đây 27 năm (ngày 27-7-1991) đã xảy ra trận lũ lịch sử trên suối Nậm La khiến hơn 40 người chết và mất tích. Lúc đó bản Phiêng Hay và thung lũng Bom Bay nằm ở cuối nguồn nước lũ. Khi đó, mưa lớn ở đầu nguồn, nước dâng cao bất thường, tràn ngập gần như toàn bộ xã Chiềng Xôm và một phần thành phố Sơn La. Tại vị trí hiểm yếu nhất của khe núi nối với thung lũng Bom Bay đã bị vỡ vì không chịu được áp lực nước lũ. Hơn 5 triệu m3 nước tràn vào thung lũng Bom Bay. Nhưng chính "sự cố" bất ngờ này đã vô tình cứu được xã Chiềng Xôm và thành phố Sơn La trước dòng lũ lịch sử. Từ đó, nhiều người nghĩ đến phương án lấy thung lũng Bom Bay làm nơi dự phòng để thoát lũ trên suối Nậm La. Nhưng không hiểu vì lý do gì, thành phố Sơn La không quy hoạch, đưa Bom Bay vào vùng thoát lũ suối Nậm La?

Sau khi khe núi thung lũng Bom Bay bị lũ làm vỡ, bà con bản Phiêng Hay đã tự làm một con đập ngăn nước từ suối Nậm La vào thung lũng để lấy đất sản xuất. Năm 2007, dự án xây dựng Nhà máy thủy điện Nậm La, công suất 27 MW được phê duyệt. Tại đây, các cơ quan chức năng đồng ý cho xây dựng đập đầu mối và cống xả lũ nối với thung lũng Bom Bay. Ðể ngăn nước vào thung lũng, bà con chỉ nhất trí khi thiết kế xây cống xả lũ cao trình ngưỡng tràn ở mức 573,5 m gần tương đương với cao trình đập của người dân tự làm. Năm 2016, UBND thành phố Sơn La đã yêu cầu dân bản Phiêng Hay phá dỡ đập ngăn nước này.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nước tràn vào thung lũng Bom Bay vừa qua, một phần do lũ dâng bất thường. Một nguyên nhân khác, theo Trưởng bản Tòng Văn Sương và bà con, tại thời điểm nước dồn về, Nhà máy thủy điện Nậm La đã không thực hiện đúng quy trình vận hành theo quy định. Cụ thể, tại đập đầu mối, do lượng rác tràn về không kiểm soát được nên nhà máy chỉ cho một tổ máy phát điện, hạn chế nước vào cửa nhận nước. Tại hai cửa xả đáy đập tràn không nâng lên xả lũ mà chỉ để hai bên đập tràn tự tràn nước mặt. Tại cống xả lũ vào thung lũng Bom Bay, nhà máy đã nâng ba cửa xả. Mãi đến ngày 31-8, khi thung lũng đã ngập sâu, người dân phản đối thì nhà máy mới chịu hạ van xả, không cho nước tràn vào thung lũng.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên, được cho bắt nguồn từ Quyết định số 1258/QÐ-UBND (ngày 31-5-2016) của UBND tỉnh Sơn La về việc phê duyệt sửa đổi, bổ sung quy trình vận hành hồ chứa Nhà máy thủy điện Nậm La. Trong đó, việc sửa đổi Ðiều 8: Ðiều tiết lũ trong thời kỳ mưa lũ, tại điểm 2 quy định: "Tại cống xả lũ số 1 (khe Bom Bay) nâng hết ba cửa van cửa cống xả lũ số 1 liền trong 24/24 giờ để xả nước vào thung lũng Bom Bay". Ðây là cơ sở dẫn đến Nhà máy thủy điện Nậm La vô tư xả nước lũ. Quy định này giúp cho việc thoát lũ nhanh, nhưng đã "quên" thung lũng Bom Bay chưa được quy hoạch xác định là nơi thoát lũ, không tính đến tính mạng, tài sản, hoa màu của người dân. Hơn nữa, ngay khi văn bản này ra đời thì Nhà máy thủy điện Nậm La đã có Công văn số 48/TÐNL (ngày 8-6-2016) nhắc đến việc khó thực hiện nội dung trên, vì người dân và chính quyền bản Phiêng Hay phản đối; mặt khác, Công văn số 387/UBND-VP (ngày 3-6-2016) của UBND thành phố Sơn La gửi Sở Công thương nêu quan điểm việc mở toàn bộ ba van tại cống số 1 khe Bom Bay là không phù hợp?

Trước sự việc nêu trên, đề nghị UBND tỉnh Sơn La và thành phố Sơn La cùng các cơ quan chức năng nhanh chóng vào cuộc, giúp nhân dân khắc phục hậu quả, ổn định đời sống và sản xuất. Về lâu dài, cần nghiên cứu phương án tốt nhất để điều tiết lũ trên suối Nậm La, xem xét điều chỉnh lại quy trình vận hành xả lũ của Nhà máy thủy điện Nậm La. Xác định nguyên nhân và có phương án hỗ trợ, giúp người dân bản Phiêng Hay, cũng như doanh nghiệp Hữu Hảo Tây Bắc khắc phục khó khăn, thiệt hại do nước ngập.

Ðề nghị UBND tỉnh Sơn La sớm làm việc với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, giải quyết khó khăn vướng mắc dự án công trình chứa nước hồ bản Mòng. Ðây là công trình thủy lợi tích nước và điều tiết lũ trên suối Nậm La được cho là rất hữu dụng, nhưng thời gian thi công kéo dài đã 10 năm làm ảnh hưởng đến đời sống sản xuất của bà con nhân dân dọc theo suối Nậm La.

Quy hoạch khu thung lũng Bom Bay làm nơi dự phòng thoát lũ sẽ phù hợp với điều kiện thực tế. Nếu ngay từ ban đầu làm việc đó thì đền bù, chi phí không bao nhiêu. Bây giờ đặt ra vấn đề này, không đơn giản.

LÒ VĂN THANH

Trưởng phòng Quản lý năng lượng Sở Công thương tỉnh Sơn La

Bài và ảnh: ĐỨC TUẤN