Núp bóng lịch sử, văn hóa!

QUANG HƯNG

Thứ ba, 06/03/2018 - 09:07 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Phổ biến trong mùa xuân, công chúng đi hội, đi lễ đến các di tích, danh thắng có các công trình tâm linh, tín ngưỡng thường gắn với các vị thần trong truyền thuyết, trong dòng chảy văn hóa dân gian, hoặc các bậc danh nhân có nhiều đóng góp cho lịch sử. Không gian của các di tích, danh thắng ấy, là nơi công chúng ngưỡng vọng những công trạng của người xưa, cả việc được sử chép lại, cả việc được dân gian thêu dệt, lưu truyền.

Bởi thế, hoạt động hội, lễ ở giá trị tốt đẹp của nó, mang nhiều ý nghĩa tích cực. Cả ở khía cạnh tư tưởng, nhen lên tình yêu dân tộc. Lẫn từ góc độ thẩm mỹ với các không gian thiên nhiên, kiến trúc cổ truyền, các nghi thức và diễn xướng dân gian… Cũng bởi thế, việc giữ gìn, bảo tồn nghiêm túc những di sản từ vật thể đến phi vật thể nói trên, là rất cần thiết để tạo nên không khí văn hóa mang nét đặc trưng của hoạt động hội, lễ gắn với những bậc danh nhân, những huyền thoại của một địa bàn, vùng miền cụ thể.

Thế nhưng có thể thấy tình trạng lợi dụng những giá trị trên vì những mục đích khác, trong khi mục tiêu bảo vệ từ cảnh quan, di tích đến bầu “khí quyển văn hóa” đặc biệt thì lại bị coi nhẹ. Những năm qua, đến nhiều di tích, danh thắng, chúng ta có thể thấy đã diễn ra nhiều hoạt động trùng tu nhưng chủ yếu là xây mới, tôn tạo nhưng thường mở rộng quy mô đến bề thế. Tại nhiều hạng mục cổ xưa, có những tấm bảng lớn giới thiệu dự án quy hoạch, phát huy giá trị di tích, danh thắng. Và đáng lo khi chúng ta biết rằng, không gian nơi này sẽ được “mới hóa”, to lên, rộng ra, nhằm đáp ứng, đồng thời góp phần làm cho căn bệnh mê tín thêm “nặng” hơn trong xã hội. Có nơi, người dân sở tại khó lòng tưởng tượng ngôi miếu, đền nhỏ, khiêm nhường ngày xưa, nay lại hoành tráng đến vậy. Có nơi, để mở rộng đường dẫn về khu danh thắng rất nổi tiếng, hàng nhãn cổ tuyệt đẹp chạy dài phải bị “thay thế”. Có nơi, những nghi thức, thủ tục đầu năm trong công việc của quan lại thời xưa được “thổi phồng” lên trong thời hiện đại, để “đốt nóng” niềm tin rất thiếu cơ sở về những sự gặt hái và thăng tiến to lớn trong tương lai. Có nhiều nơi, dịch vụ được tạo điều kiện bung ra phục vụ du khách về hội, lễ thì lại lấn át cả di tích, danh thắng và các hoạt động văn hóa cổ truyền.

Duy trì hoạt động hội, lễ nhằm bảo tồn, lan tỏa nét đẹp văn hóa địa phương. Phát triển du lịch lễ hội, du lịch văn hóa nhằm tăng nguồn thu cho địa phương, người dân sở tại. Nhưng mọi hoạt động gắn với các không gian danh thắng, di tích, các lễ hội truyền thống cần phải có mức độ, có sự đánh giá liên tục để điều tiết, có sự cộng hưởng tốt để tăng nguồn thu nhưng vẫn phải tôn trọng, bảo vệ các đặc trưng cảnh quan, văn hóa, lịch sử. Nhiều thực trạng đang diễn ra cho thấy, không còn là sự cộng hưởng, cộng sinh, mà đã trở nên sự lạm dụng, núp bóng lịch sử, văn hóa.