Thu phí xe ô-tô vào trung tâm TP Hồ Chí Minh

Băn khoăn tính khả thi

BÀI & ẢNH: THÀNH NAM, HÀ NGUYỄN

Thứ sáu, 29/12/2017 - 07:52 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Để giảm bớt tình trạng kẹt xe ở khu vực trung tâm TP Hồ Chí Minh, cần nhiều giải pháp đồng bộ.

Nhiều chuyên gia, nhà khoa học đều cho rằng, dự thảo đề án “Thu phí xe ô-tô lưu thông vào trung tâm TP Hồ Chí Minh để hạn chế ùn tắc giao thông”, là không khả thi và thiếu thuyết phục. Nếu áp dụng, chẳng những không giảm ùn tắc mà còn tăng thêm kẹt xe các tuyến đường trung tâm, nguy cơ “phí chồng phí” sẽ gây bức xúc dư luận.

“Khoanh vùng” trung tâm để… thu phí?

Theo ông Lâm Thiếu Quân, Tổng giám đốc Công ty CP công nghệ Tiên Phong, đơn vị được UBND thành phố Hồ Chí Minh chủ trương giao đề xuất và xây dựng đề án “Thu phí xe ô-tô lưu thông vào trung tâm TP Hồ Chí Minh để hạn chế ùn tắc giao thông” từ năm 2010, đề án có mục tiêu quan trọng là giảm ùn tắc giao thông trên trục đường chính, giảm mức độ đáng kể xe ô-tô cá nhân, thúc đẩy người dân sử dụng vận tải hành khách công cộng, giảm ô nhiễm môi trường, đồng thời bổ sung nguồn ngân sách cho quỹ bảo trì đường bộ. Theo đó, đề án sẽ triển khai hệ thống thu phí trên một vành đai khép kín khu vực trung tâm thành phố và một số trục giao thông chính bên ngoài đang thường xuyên ùn tắc, bao gồm: 36 cổng thu phí đa làn không dừng và một trung tâm điều hành nằm trên địa bàn các quận 1, 3, 5 và 10, với tổng mức đầu tư 1.556 tỷ đồng, thực hiện theo hình thức xây dựng - thuê dịch vụ - chuyển giao (BLT). Dự kiến trong năm 2018 hoàn tất nghiên cứu khả thi, năm 2019 vận hành thử và chính thức áp dụng trong quý I-2020.

Công ty CP Công nghệ Tiên Phong đề xuất thành phố lựa chọn một trong hai phương án thu phí.

Phương án thứ nhất, áp dụng hình thức phí sử dụng đường bộ trên địa bàn TP Hồ Chí Minh cho tất cả các xe ô-tô lưu thông vào trung tâm thành phố trong khoảng thời gian từ 6 giờ đến 19 giờ. Mức phí là 40.000 đồng áp dụng cho xe ô-tô con, taxi, xe vận chuyển khách theo hợp đồng dưới chín chỗ ngồi; 50.000 đồng đối với xe tải, xe khách, xe hợp đồng trên chín chỗ ngồi cố định và xe vận chuyển khách du lịch trong toàn bộ thời gian thu phí.

Phương án thứ hai, áp dụng hình thức phí mới là phí xe ô-tô lưu thông vào trung tâm thành phố cho các phương tiện đi vào trung tâm thành phố trong giờ cao điểm từ 6 giờ đến 9 giờ sáng và từ 16 giờ đến 19 giờ chiều. Mức phí sẽ thu 40.000 đồng đối với xe ô-tô con, taxi; 50.000 đồng đối với xe tải, xe khách, xe hợp đồng trên chín chỗ ngồi cố định và xe vận chuyển khách du lịch trong toàn bộ thời gian thu phí. Dự kiến mỗi năm sẽ thu được khoảng 1.000 tỷ đồng.

Đề án chưa có đủ cơ sở pháp lý

Ông Lâm Thiếu Quân cho hay, nếu được HĐND thành phố Hồ Chí Minh thông qua, đề án sẽ thực hiện trong 15 năm (từ năm 2020 đến 2035) và sử dụng công nghệ nhận diện vô tuyến kết hợp tự động nhận dạng biển số, bảo đảm khả năng thu phí đa làn không dừng với công suất 1.800 xe ô-tô/giờ/làn. Theo đề án, vùng thu phí được giới hạn bởi các đường Ba Tháng Hai, Lê Hồng Phong, Lý Thái Tổ, Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Kiệt, Tôn Đức Thắng, Nguyễn Phúc Nguyên và đường Hoàng Sa dọc kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Về hiệu quả kinh tế, khi triển khai thu phí dòng phương tiện giao thông sẽ đi nhanh hơn 10%, tiết kiệm cho xã hội rất lớn. Với số vốn bỏ ra hơn 1.500 tỷ đồng, trong 15 năm có thể đem lại hiệu quả là 245.000 tỷ đồng. Đây là hiệu quả của toàn xã hội do giảm ùn tắc giao thông đem lại chứ không phải hiệu quả trực tiếp từ việc thu phí.

Tuy nhiên, theo Luật sư Trương Thị Hòa, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, đề án trên thiếu tính thuyết phục. Không nên thu phí xe ô-tô vào trung tâm thành phố và đây không phải giải pháp hiệu quả trong việc giảm ùn tắc giao thông. Đề án chưa đề cập các giải pháp đồng bộ và không nên tách riêng thu phí xe ô-tô vào trung tâm thành phố mà phải xem phí này nằm trong quỹ bảo trì đường bộ, tránh trường hợp người dân vừa đóng phí sử dụng đường bộ, vừa lại đóng phí giảm ùn tắc giao thông, dẫn đến tình trạng “phí chồng phí”, gây áp lực cho người dân thành phố vốn đang phải đóng nhiều khoản phí. Dự thảo chưa có đủ cơ sở pháp lý vì luật pháp quy định chỉ có ba loại phí, trong đó, không có phí chống ùn tắc giao thông. Luật mới có hiệu lực từ tháng 1-2017, bây giờ lại bổ sung thêm phí chống ùn tắc là không khả thi.

Cùng quan điểm nêu trên, PGS, TS Nguyễn Lê Ninh, Ủy viên Ban chấp hành Liên hiệp các Hội khoa học - kỹ thuật TP Hồ Chí Minh cho rằng, đề án thu phí chỉ là đề án giả định, suy diễn, các thông số chưa có điều tra xã hội học, nên thiếu tính khả thi. Nếu muốn giải quyết ùn tắc giao thông thì thành phố phải đầu tư bài bản, quy hoạch chi tiết, khoa học và có các giải pháp đồng bộ.

Đường Tôn Đức Thắng (quận 1, TP Hồ Chí Minh) luôn kẹt cứng vào giờ cao điểm.

Còn nhiều bất cập

Ông Đồng Văn Khiêm, thành viên Hội đồng Tư vấn phản biện UBMTTQ Việt Nam TP Hồ Chí Minh, cho rằng, để thực hiện đề án phải có sự đồng thuận của nhân dân và quyết tâm rất cao của lãnh đạo thành phố vì việc triển khai đề án ảnh hưởng đến rất nhiều người.

Theo ông Khiêm, mục đích chính là giảm ùn tắc giao thông chứ không phải là thu phí để tăng nguồn thu. Nếu đơn vị đề xuất khẳng định ùn tắc giao thông trong trung tâm thành phố thì phải có con số cụ thể (ùn tắc vào thời gian cao điểm nào? Nguyên nhân do loại phương tiện nào? Khi đó, có bao nhiêu xe tải, xe ô-tô con tham gia giao thông?...), không thể nói khơi khơi, để tính toán lượng xe lưu thông có thể giảm khi thu phí. Khu vực trung tâm thành phố có trụ sở nhiều cơ quan, đơn vị đầu não của thành phố, T.Ư; trụ sở của nhiều cơ quan ngoại giao, văn phòng công ty... Xe ô-tô con là phương tiện chính của các đơn vị này nên việc thu phí chắc chắn ảnh hưởng đến hoạt động, môi trường đầu tư. Phí giao thông tăng thì hàng hóa tăng giá, các cửa hàng tăng giá. Chi phí ở nơi thí điểm thu phí sẽ tăng hẳn so các quận, huyện khác trên địa bàn thành phố. Như vậy, người dân, các cơ quan, đơn vị cũng khó đồng thuận.

Theo chuyên gia giao thông, TS Phạm Sanh, đề án thu phí ô-tô vào trung tâm thành phố chưa “chín muồi”. Vì lẽ, trong trường hợp người dân không vào khu trung tâm, phải chạy vòng trên các đường vành đai nhưng những tuyến đường này lại quá nhỏ hẹp, dẫn đến nguy cơ ùn tắc chuyển từ chỗ này tới chỗ khác. Với lại, đơn vị đề xuất cũng chỉ nêu giảm kẹt xe trên lý thuyết chứ không thể khẳng định hết kẹt xe, Công ty CP công nghệ Tiên Phong chỉ cung cấp thiết bị thu phí chứ không có chuyên môn trong vấn đề điều tra, phân tích hiện trạng giao thông. Bên cạnh đó, nếu lập vành đai thu phí 930 ha thì mạng lưới xe buýt bắt buộc phải phát triển cả ở vùng chung quanh để người dân di chuyển ra, vào trung tâm. Mặt khác, phải xây dựng hệ thống bến bãi chung quanh vành đai thu phí để xe chở người, chở hàng hóa lưu đậu khi không vào trung tâm thành phố…, khi đó kẹt xe lại diễn ra diện rộng hơn.

Về phía cơ quan quản lý, đại diện Phòng Cảnh sát giao thông đường bộ, đường sắt (PC67 - Công an TP Hồ Chí Minh) cũng băn khoăn việc đặt các cổng thu phí ở phía các tuyến đường trục chính dẫn vào thành phố. Bên cạnh đó, đơn vị đề xuất cũng phải tính toán kỹ vì nếu đặt gần các trạm thu phí BOT là rất nhạy cảm.

Trước nhiều ý kiến băn khoăn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh Trần Vĩnh Tuyến khẳng định, việc thu phí ô-tô vào trung tâm thành phố chưa chắc đạt được mục tiêu giảm ùn tắc, kẹt xe, nhưng có thể sẽ ảnh hưởng môi trường đầu tư của thành phố. Vì vậy, thành phố cũng sẽ phải tính toán hệ thống, giải pháp đồng bộ cho vấn đề chống kẹt xe. Hiện nay khu vực nội đô thành phố, hệ thống đường giao thông chỉ đạt tỷ lệ 2 km đường/km2 (trong khi yêu cầu đặt ra phải 9 km đường/km2), thấp nhất cả nước, trong khi, lượng phương tiện xe cộ đi lại ở TP Hồ Chí Minh lại cao nhất cả nước. Cần phải đánh giá tổng thể các nguyên nhân dẫn đến ùn tắc, kẹt xe để tìm ra giải pháp, chứ không thể chắc chắn rằng việc thu phí sẽ đạt được mục tiêu về giao thông…