Cảnh báo thuốc chứa tạp chất gây ung thư

TRẦN ANH (BIÊN DỊCH)

Thứ năm, 19/07/2018 - 06:27 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của ENRICO BERTUCCIOLI

Cơ quan quản lý Dược phẩm châu Âu (EMA) có trụ sở tại Anh thông báo đang thu hồi một số lượng lớn thuốc trị cao huyết áp và bệnh suy tim chứa hóa chất Valsartan có nguy cơ gây ung thư. Thông tin này đang khiến người sử dụng hoang mang, đồng thời đặt ra câu hỏi về công tác kiểm định thuốc của các nhà quản lý.

Phát hiện gây hoang mang

Trong thông báo ngày 5-7, EMA cho biết, sau khi kiểm tra, các nhà khoa học của cơ quan này đã phát hiện ra tạp chất N-nitrosodimethylamine (NDMA) trong chất Valsartan do Công ty Zhejiang Huahai Pharmaceutical của Trung Quốc sản xuất, chuyên để điều trị bệnh cao huyết áp và suy tim.

Theo Bộ Y tế & Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HSS), NDMA là một hóa chất hữu cơ trong hệ thống chất có nguy cơ gây ung thư mạnh. Hóa chất này vốn được sử dụng để làm nhiên liệu tên lửa lỏng, chất làm mềm, chất bôi trơn và nhiều sản phẩm khác. Nó cũng có thể vô tình được tạo thành thông qua một số phản ứng hóa học và là sản phẩm phụ từ một số lĩnh vực sản xuất thuốc trừ sâu, chế tạo lốp cao-su hoặc chế biến cá. Các nghiên cứu trên động vật đã chỉ ra rằng NDMA có thể gây tình trạng nhiễm độc, tạo ra các khối u và làm ảnh hưởng tới đường hô hấp. Với tỷ lệ nhất định, tạp chất này có thể gây hại cho người sử dụng, phá hủy gan và gây ung thư.

CNN cho biết, ban đầu hóa chất Valsartan do Công ty dược Novartis của Thụy Sĩ nghiên cứu và phát triển, sau đó tung ra thị trường với nhãn hiệu Diovan. Dù vậy, quyền sở hữu công nghiệp của biệt dược do Novartis sản xuất hiện đã hết hạn. Nguyên liệu Valsartan chứa hợp chất NDMA vừa được tìm thấy chỉ là phiên bản generic (thuốc tương đương sinh học với biệt dược gốc, được sản xuất khi quyền sở hữu công nghiệp hết hạn) do Công ty dược phẩm Zhejiang Huahai ở Trung Quốc sản xuất.

Từ kết quả nghiên cứu kể trên, EMA đã lập tức yêu cầu thu hồi 2.300 lô thuốc xuất khẩu sang thị trường thuộc 22 nước châu Âu, trong đó có Đức, Phần Lan, Thụy Điển, Hungary,… và nhiều quốc gia khác. Nhiều nước châu Âu đã rà soát lại tất cả danh mục thuốc generic trị cao huyết áp và bệnh suy tim có nguyên liệu thành phẩm Valsartan. Trong khi đó, đại diện Cục Quản lý Thực phẩm & Dược phẩm Mỹ (FDA) sau khi xác nhận thông tin trên cũng yêu cầu tiến hành kiểm tra lại loại thuốc nguyên liệu Valsartan, cho biết “sẽ thông báo rộng rãi vào thời điểm thích hợp khi xác nhận tính an toàn của thuốc”.

Tại Việt Nam, nơi Valsartan được nhiều công ty nhập từ Trung Quốc để sản xuất thuốc và ghi tên thương hiệu khác nhau, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) ghi nhận có 23 loại thuốc trên thị trường trong nước chứa thành phần Valsartan có nguy cơ gây ung thư. Để bảo đảm an toàn cho người sử dụng, ngày 10-7 vừa qua, Cục Quản lý Dược có Công văn số 13125/QLD-CL về việc đình chỉ lưu hành tất cả các thuốc thành phẩm được sản xuất từ nguyên liệu Valsartan. Sở Y tế sẽ kiểm tra và giám sát các công ty kinh doanh trên địa bàn thực hiện việc thu hồi các lô thuốc nêu trên, xử lý các đơn vị vi phạm theo quy định.

Theo khuyến cáo của Cơ quan Luật sản phẩm thuốc và chăm sóc sức khỏe Mỹ, dù lượng hợp chất NDMA chứa trong Valsartan chỉ rất nhỏ, song các bệnh nhân vẫn nên tham khảo ý kiến bác sĩ về phương pháp điều trị để phòng ngừa nguy cơ gây hại cho người sử dụng. Những bệnh nhân buộc dùng Valsartan có chứa NDMA để điều trị cao huyết áp hay suy tim nên lựa chọn nhiều loại thuốc thay thế khác.

Nhiều lô thuốc chứa hóa chất Valsartan bị thu hồi tại hơn 22 quốc gia. Ảnh: BLOGSPOT

Lỏng lẻo trong công tác quản lý

Cho đến nay, Công ty Zhejiang Huahai Pharmaceutical của Trung Quốc vẫn chưa đưa ra bất cứ thông tin nào. Tuy nhiên, dư luận tỏ ra vô cùng phẫn nộ khi những loại thuốc dùng để trị bệnh lại có thể gây nguy hại cho ngưởi sử dụng. Trên thế giới cũng từng ghi nhận hàng loạt vụ việc chấn động về thuốc chứa chất độc hoặc thuốc giả, kém chất lượng trong nhiều năm qua.

BBC cho biết, tháng 1-2012, hơn 100 người tại Pakistan đã tử vong và 250 người khác phải nhập viện vì dùng thuốc điều trị tim giả, khiến họ có những biểu hiện xuất hiện ở miệng và tiểu ra máu. Ước tính, khoảng hơn 40.000 người đã uống loại thuốc này và hầu hết trong số đó là người nghèo, do đây là loại thuốc được phát miễn phí. Ngay khi xảy ra sự việc, Chính phủ Pakistan đã tiến hành điều tra và bắt giữ chủ của ba cơ sở sản xuất thuốc địa phương được cho là cung cấp loại thuốc giả kể trên. Theo điều tra, giấy phép sản xuất của một trong ba cơ sở này đã hết hạn từ tháng 4-2011 nhưng họ vẫn tiếp tục sản xuất thuốc, cung cấp cho các bệnh viện công cũng như đưa ra thị trường. Cơ quan điều tra Pakistan cũng cho biết, toàn bộ số thuốc đều không ghi ngày sản xuất cũng như hạn sử dụng.

Năm 2016, Indonesia chấn động vì bê bối vaccine giả. Trong vụ việc này, một nhóm 19 người đã ăn cắp những lọ vaccine đã qua sử dụng của hãng GlaxoSmithKline và Sanofi, sau đó làm giả thuốc và nhãn mác rồi cung cấp cho hàng loạt cơ sở y tế để tiêm chủng cho trẻ em. Đường dây này chỉ bị triệt phá khi một người dân bày tỏ nghi ngờ với cảnh sát về tính hợp pháp của các cơ sở bán vaccine trong khu vực. Sự việc này đã khiến dư luận Indonesia chấn động và hoài nghi về vai trò của Bộ Y tế trong vấn đề bảo đảm an toàn dược phẩm.

Mới đây nhất, đầu năm 2017, ông Angel Yunes, Thống đốc bang Veracruz (Mexico) cáo buộc hai người tiền nhiệm là ông Javier Duarte và ông Fidel Herrera đã ký lệnh mua thuốc ung thư giả để các bệnh viện công trong vùng sử dụng. Các kết quả xét nghiệm sau đó cho thấy, thuốc ung thư dùng để hóa trị cho người bệnh chỉ là một loại nước cất. Các công tố viên sau đó cũng phát hiện cựu Thị trưởng Duarte biển thủ, dùng sai mục đích hơn hai tỷ USD trong giai đoạn cầm quyền và tìm thấy 23 tấn thuốc quá hạn sử dụng tại kho chứa hàng của bang Veracruz.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ước tính khoảng 10% lượng thuốc lưu hành trên thế giới trong những năm gần đây là hàng giả, trong đó tỷ lệ thuốc giả ở những nước đang phát triển là khoảng 30-40% và khoảng vài phần trăm ở những nước phát triển. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo, thời gian qua lượng thuốc giả ở các nước phát triển cũng đang tăng lên nhanh chóng, khiến người tiêu dùng cảm thấy vô cùng hoang mang. Do đó, vụ bê bối liên quan thuốc chứa Valsartan kể trên lại một lần nữa gióng lên tiếng chuông cảnh báo với giới chức y tế thế giới về công tác kiểm định và hệ thống quản lý dược phẩm, yêu cầu các nhà chức trách phải có những biện pháp mạnh tay và kịp thời trong thời gian tới để ngăn chặn triệt để tình trạng thuốc giả, kém chất lượng tràn lan.