Dự án gây tranh cãi của Saudi Arabia

ANH VŨ (TỔNG HỢP)

Thứ sáu, 07/09/2018 - 05:23 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biên giới đường bộ giữa hai nước Saudi Arabia và Qatar sẽ thay đổi nếu kênh Salwa được xây dựng. Ảnh: AFP

Ngày 31-8 vừa qua, một quan chức cấp cao của Saudi Arabia đã phát biểu trên mạng xã hội Twitter về dự án xây dựng một kênh đào mang tên Salwa, tách biệt Qatar với phần còn lại của đất liền. Đây là một động thái mới gây căng thẳng trong quan hệ ngoại giao giữa các quốc gia vùng Vịnh với Qatar, bất chấp những nỗ lực hòa giải của cộng đồng quốc tế.

Kế hoạch tham vọng

Trước đó, vào tháng 4-2018, hai kênh tin tức thân cận với Chính phủ Saudi Arabia là trang web Sabq và hãng tin Al Riyadh cùng đưa ra một báo cáo về kế hoạch xây dựng một kênh đào trải dài dọc biên giới Saudi Arabia với Qatar. Sau đó, vào tháng 6, báo Makkah tiếp tục đưa tin về một danh sách năm công ty xây dựng quốc tế được mời thầu cho dự án và danh tính công ty thắng thầu sẽ được công bố vào tháng 9. Tới gần đây, ông Saud al-Qahtani, cố vấn cấp cao của Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman phát biểu trên mạng Twitter: “Là một công dân, tôi đang sốt ruột chờ đợi kế hoạch chi tiết về dự án xây dựng kênh đào tại phía đông Al Salwa, một dự án lịch sử tuyệt vời sẽ thay đổi tính chất địa lý của khu vực”.

Theo tuyên bố trên, Chính phủ Saudi Arabia dự định xây dựng kênh đào kéo dài 60 km, rộng 200 m và sâu 20 m cùng với một căn cứ quân sự và một bãi xử lý chất thải hạt nhân bên bờ kênh. Quy mô con kênh cho phép các tàu chở hàng, tàu container và tàu chở khách dài 295 m, rộng 33 m đi qua. Tổng chi phí xây dựng kênh Salwa dự kiến vào khoảng 750 triệu USD. Kênh Salwa sẽ được đào theo tuyến đường xuyên qua các vùng trũng của sa mạc và các cánh đồng muối (tiếng Arab gọi là “sabkha”), nối liền vùng biển phía đông và phía tây của vịnh Persia. Cả hai đầu của kênh đào Salwa đều nằm trong lãnh thổ Saudi Arabia nên chính quyền nước này sẽ hoàn toàn kiểm soát việc sử dụng kênh đào. Chính phủ Saudi Arabia kỳ vọng kênh Salwa sẽ trở thành tuyến đường biển rút ngắn thời gian trung chuyển của tàu thuyền đến các cảng xa hơn của vịnh Persia, đồng thời thúc đẩy thương mại với các thành phố cảng ở phía đông, như thành phố Dammam.

Theo các phương tiện truyền thông Saudi Arabia, kênh đào Salwa có thể được hoàn thành trong vòng một năm. Tuy nhiên, không giống như kênh đào Suez, thời gian hoàn thành kênh Salwa chỉ cần khoảng nửa năm cho các công việc liên quan xây dựng kênh. Thời gian còn lại chủ yếu dành cho việc thiết lập căn cứ quân sự và bãi xử lý chất thải hạt nhân. Ngoài ra, Chính phủ Saudi Arabia sẽ có thêm các khu du lịch ở bãi biển như Salwa, Sakak, Khor Al Adaid hay Ras Abu Qamis. Nước này cũng xây dựng thêm các cảng biển ở Salwa và Aqlat Al Zawayed, các bến du thuyền và dịch vụ thể thao dưới nước trên hai bờ kênh.

Lợi bất cập hại?

Hiện tại, Chính phủ Saudi Arabia từ chối đưa ra bất kỳ bình luận nào về tuyên bố trên của ông Saud al-Qahtani, và phía Qatar cũng không phản ứng gì trước thông tin dự án kênh đào Salwa. Tuy nhiên, ngoài những lợi ích kinh tế dự kiến, nếu kênh đào Salwa trở thành hiện thực sẽ biến Qatar từ bán đảo trở thành một quốc đảo, cô lập về địa lý với các quốc gia vùng Vịnh. “Đó là tín hiệu của chính quyền Riyadh cho thấy căng thẳng ngoại giao tại vùng Vịnh vẫn chưa kết thúc”, TS Courtney Freer, cán bộ nghiên cứu của Trung tâm Kinh tế Trung Đông tại London (Anh) cho biết.

Theo giới phân tích, việc thực hiện dự án chủ yếu phụ thuộc vào quyết định chính trị chứ không hoàn toàn vì lợi ích kinh tế. Các quyết định chính trị này phụ thuộc trực tiếp vào cuộc khủng hoảng hiện tại của các nước vùng Vịnh, vốn đã bước sang năm thứ hai mà chưa có nhiều dấu hiệu hàn gắn. Căng thẳng bắt đầu vào tháng 5-2017 khi bốn quốc gia là Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Bahrain và Ai Cập cáo buộc Qatar ủng hộ khủng bố, gây bất ổn trong khu vực và có quan hệ gần gũi với Iran.

“Bộ tứ” này đưa ra yêu sách 13 điều, trong đó có việc đóng cửa kênh truyền hình Al Jazeera của Qatar, đóng cửa các cơ sở quân sự Thổ Nhĩ Kỳ ở Qatar, giao nộp một số nhân vật quan trọng, cắt đứt quan hệ với Iran… Cho tới nay, Qatar vẫn bác bỏ những lời cáo buộc trên, đồng thời từ chối đáp ứng bất kỳ yêu sách nào. Bởi vậy, bốn quốc gia vùng Vịnh đã thực hiện một cuộc phong tỏa biên giới đất liền và đóng cửa không phận với Qatar.

Nền kinh tế Qatar nói riêng bị ảnh hưởng đáng kể từ những ngày đầu của cuộc khủng hoảng, đặc biệt là nguy cơ thiếu lương thực và lo ngại các hoạt động quân sự. Để ứng phó, Qatar đã có các biện pháp cụ thể, như thắt chặt quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ và Iran, mở rộng thêm các tuyến thương mại mới. Đồng thời, Qatar tăng cường hỗ trợ ngành ngân hàng và tăng sản lượng một số mặt hàng thiết yếu trong nước. Qatar cũng đang tìm cách mở rộng sản xuất khí thiên nhiên hóa lỏng hợp tác với Iran.

Trước mắt, nếu được thực hiện, kênh đào Salwa sẽ ảnh hưởng trực tiếp Qatar trong việc tổ chức World Cup 2022. Mặc dù nước này đang nỗ lực nâng cấp cơ sở hạ tầng nhưng sẽ rất khó để tiếp nhận tất cả lượng khách du lịch khổng lồ tới xem World Cup nếu bị tách khỏi đất liền. Còn xét về lợi ích kinh tế lâu dài, kênh đào này sẽ cắt đứt hoàn toàn tuyến đường thương mại bằng đường bộ của Qatar và quyền kiểm soát đường hàng hải tại đây sẽ thuộc về Saudi Arabia. Không những vậy, Qatar còn bị cô lập hơn so hiện tại khi vùng đất tiếp giáp Qatar là khu vực quân sự do Saudi Arabia giám sát.

Khu vực Trung Đông vốn thường xuyên phải đương đầu với các cuộc khủng hoảng do khác biệt tôn giáo và sắc tộc, nay lại chứng kiến ​​sự chia rẽ nghiêm trọng giữa các nước láng giềng có bản sắc văn hóa, kinh tế và tôn giáo gần giống nhau. Tạo ra “bức tường” ngăn cách giữa các quốc gia láng giềng như vậy sẽ đem lại những hậu quả nghiêm trọng về chính trị khu vực với cả bên xây dựng kênh đào. Một trong những hậu quả đầu tiên chính là sự mất niềm tin giữa các nước trong khu vực, đặc biệt là các nước liên quan trực tiếp. Sự thống nhất giữa các nước trong Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), vốn trước đây có khả năng nhất trí cao trong ý chí và hành động bất chấp những khác biệt, thì nay đã suy giảm rõ rệt.

Những nỗ lực để cô lập Qatar khỏi các liên minh khu vực còn khiến các nước tẩy chay Qatar mất đi hình ảnh của đồng minh đáng tin cậy. Chứng kiến cuộc khủng hoảng ngoại giao vùng Vịnh, một số nước trong khu vực cũng đang có xu hướng thoát dần khỏi ảnh hưởng của Saudi Arabia và UAE. Các nước thành viên như Oman, Kuwait và Jordan bắt đầu thiết lập quan hệ tốt hơn với các cường quốc khu vực khác như Thổ Nhĩ Kỳ và Iran.

Sự phản đối từ các đối tác chính đang ngày càng khiến các nước tẩy chay Qatar gặp phải sự mệt mỏi. Sau một năm kể từ khi bắt đầu các biện pháp trừng phạt, Saudi Arabia và ba đồng minh vẫn đang ở thế khó, khi vừa muốn cô lập Qatar mà vẫn muốn duy trì quan hệ tích cực với các đồng minh phương Tây, vì Anh, Pháp và Mỹ từng kêu gọi nhóm “bộ tứ” cải thiện quan hệ với Qatar, và các cường quốc này đều không muốn lợi ích chính trị, thương mại của họ ở vùng Vịnh bị ảnh hưởng. Dường như không chỉ với Qatar mà ngay cả với bốn quốc gia thực hiện chính sách cô lập nói trên, việc xây dựng kênh đào Salwa không phải là phương án giải quyết mâu thuẫn mà chỉ “thêm dầu vào lửa”.