Chiến lược phòng thủ sinh học của Mỹ

THANH TÂM (BIÊN DỊCH)

Thứ năm, 27/09/2018 - 04:55 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Một cuộc diễn tập phòng thủ sinh học của quân đội Mỹ. Ảnh: USA TODAY

Ngày 18-9, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố chiến lược mới về phòng thủ sinh học của Mỹ nhằm giảm thiểu rủi ro của các mối đe dọa sinh học do con người và thiên nhiên gây ra. Đồng thời, Washington xác định thúc đẩy an ninh y tế trở thành một trong những yêu cầu trọng tâm của an ninh quốc gia.

Thành lập ủy ban phối hợp đa ngành

Cùng với việc công bố chiến lược mới kể trên, Tổng thống Donald Trump ký quyết định thành lập một ủy ban do Bộ Y tế và Dịch vụ nhân sinh Mỹ (HHS) đứng đầu nhằm khảo sát các lỗ hổng hiện nay trong việc ứng phó các mối đe dọa sinh học trên toàn nước Mỹ. Ủy ban này gồm các quan chức quốc phòng, an ninh và chuyên gia đến từ nhiều cơ quan của Mỹ như Lầu năm góc, Bộ Nông nghiệp và Bộ An ninh nội địa cùng với sự phối hợp của cộng đồng các cơ quan tình báo và 15 cơ quan hành pháp khác.

Theo thông cáo của HHS ngày 18-9, Chiến lược toàn quốc về phòng thủ sinh học mà Nhà trắng vừa đưa ra nhằm làm cho nước Mỹ an toàn hơn, tăng cường khả năng chống lại những mối đe dọa sinh học hiện đại nhắm vào Mỹ. “Trong thế kỷ 21, các mối đe dọa sinh học ngày càng phức tạp và nguy hiểm, và điều đó đòi hỏi chúng ta phải hành động với những nỗ lực khẩn cấp để cấp cứu và bảo vệ người Mỹ. Để đáp ứng yêu cầu của Chiến lược quốc gia về phòng thủ sinh học theo chỉ đạo của Tổng thống D. Trump, chúng tôi sẽ cải thiện khả năng sẵn sàng ứng phó chống lại các mối đe dọa sinh học nhắm vào con người cũng như ngành nông nghiệp trồng trọt, chăn nuôi, môi trường”, thông cáo cho biết.

Bộ trưởng HHS Alex Azar nêu rõ, Ủy ban phối hợp phòng thủ sinh học được mở ra là để đánh giá tổng thể khả năng của các cơ quan công quyền nói chung trong khi đáp ứng với cả các mối đe dọa sinh học do con người hay tự nhiên gây ra. Quan chức này cũng cho biết sẽ phải mất một năm để chuẩn bị thực hiện và triển khai chiến lược mới mà Tổng thống D. Trump chỉ thị. Cùng có mặt trong buổi họp báo công bố chiến lược mới, Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton cho biết thêm, nhiệm vụ của Ủy ban phối hợp phòng thủ sinh học sẽ được các quan chức an ninh cấp cao xem xét lại hằng năm. Đặc biệt, Hội đồng An ninh quốc gia cũng sẽ giúp ủy ban do HHS dẫn đầu này xây dựng chính sách và triển khai các thay đổi cần thiết.

Cho dù bùng nổ ngẫu nhiên, phát tán tự nhiên hay tiến công có chủ ý, thì các mối đe dọa sinh học vẫn luôn là một trong những nguy cơ nghiêm trọng nhất mà con người phải đối mặt, có thể gây ra các tác động an ninh, sức khỏe và kinh tế đáng kể. Vì vậy, việc thúc đẩy an ninh y tế cũng được xem là yêu cầu quan trọng đối với an ninh quốc gia. Song đứng trước những mối đe dọa khác hiển hiện hơn như khủng bố, vũ khí hạt nhân hay chiến tranh, sự quan tâm dành cho phòng thủ sinh học vẫn còn bị xếp sau nhiều ưu tiên khác.

Giới chức Nhà trắng vạch ra rằng, chiến lược phòng thủ sinh học vừa công bố nhằm thiết lập lại tầm nhìn của Chính phủ Mỹ đối với phòng thủ sinh học, điều phối các hoạt động và ưu tiên ngân sách cho phòng thủ sinh học cấp độ chính quyền liên bang. Do vậy, việc chỉ thị chiến lược mới này cũng sẽ ảnh hưởng các ưu tiên chi tiêu trong năm tài chính tiếp theo của Washington.

Biếm họa của JEFF KOTERBA

Kinh phí phòng thủ sinh học của Mỹ

Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ John Bolton ví von rằng vũ khí sinh học và hóa học thường được gọi là “vũ khí hạt nhân của người nghèo” vì giá thành rẻ, chi phí thấp song lại gây ra tác động tâm lý đáng kể, nên đặc biệt hấp dẫn đối với các nhóm khủng bố.

Chiến lược phòng thủ sinh học được công bố nhân dịp tưởng niệm 17 năm vụ tiến công khủng bố bằng vi khuẩn than tại Washington năm 2001 làm năm người thiệt mạng. Năm 2001, ngoài vụ tiến công 11-9, người dân Mỹ còn phải trải qua sự hoang mang không kém khi chứng kiến vụ khủng bố sinh học. Thời điểm ấy, những lá thư chứa virus bệnh than được gửi đến một loạt cơ quan truyền thông và văn phòng các nghị sĩ Quốc hội, đã làm năm người chết và 17 người bị thương. Nước Mỹ đã tiêu tốn khoảng sáu tỷ USD để dọn dẹp hậu quả của cuộc tiến công này.

Mặc dù vậy, vẫn có nhiều ý kiến cho rằng tỷ lệ tử vong do các vụ khủng bố bằng vũ khí sinh học không đáng lo ngại so với các bệnh truyền nhiễm thông thường như cúm và nhiều dịch bệnh mới xuất hiện. Các chuyên gia tính toán, tỷ lệ tử vong vì các cuộc tiến công sinh học ở Mỹ là 900 ca mỗi năm, chỉ bằng 0,025% so 36.000 ca tử vong mỗi năm do bệnh cúm. Thế nhưng, chi tiêu ngân sách trực tiếp cho hai vấn đề này lại tương đương nhau. Theo một nghiên cứu của Trường đại học Pennsylvania, ngân sách Mỹ dành cho phòng thủ sinh học năm 2016 là 1,4 triệu USD so 1,2 triệu USD chi cho đại dịch cúm và các bệnh mới xuất hiện.

Ngoài việc phân bổ không hợp lý, chi tiêu cho phòng thủ sinh học còn bị chỉ trích là thiếu sự giám sát, hiệu quả thấp, gây lãng phí không cần thiết. Trước Ủy ban hỗn hợp về phòng thủ sinh học vừa thành lập, Mỹ đã có hàng chục cơ quan liên quan đang chịu trách nhiệm trong lĩnh vực này, bao gồm các cơ quan nông nghiệp, thú y, thương mại, các tổ chức bảo vệ môi trường,... hoạt động chồng chéo nhau. Các đơn vị này đều đang chịu trách nhiệm, tiến hành nghiên cứu về phòng thủ sinh học và các biện pháp, công nghệ đáp ứng. Do ngân sách hạn hẹp, nên việc dành ưu tiên không cân đối cho phòng thủ sinh học làm dấy lên lo ngại sẽ ảnh hưởng chi tiêu cho các lĩnh vực cần thiết hơn như y tế công cộng...

Bộ trưởng Alex Azar cho biết, Ủy ban triển khai chiến lược phòng thủ sinh học sẽ xin ngân sách riêng cho hoạt động vào năm tài chính 2020-2021. HHS cũng tiết lộ, hiện một trong những ưu tiên hàng đầu của bộ này là bổ sung kinh phí hoạt động cho quỹ dự trữ đặc biệt có tên là “Lá chắn sinh học” (BioShield) và các cơ quan nghiên cứu sinh, hóa, dược. BioShield đi vào hoạt động lần đầu dưới thời Tổng thống George Bush vào năm 2004. Quỹ này vừa được phê duyệt 735 triệu USD ngân sách hoạt động trong năm 2019.

Số kinh phí này sẽ được phân bổ để tăng cường các biện pháp đối phó rủi ro sinh hóa, mua hàng loạt vaccine và thuốc phòng dịch bệnh. Theo dự thảo, các nhà điều phối dự án BioShield dự định xin hơn 700 triệu USD mỗi năm trong mười năm liên tiếp. Ước tính quỹ này sẽ tiêu tốn khoảng hơn ba tỷ USD từ ngân sách Mỹ nếu được Quốc hội phê chuẩn.