Nga tiêu hủy vũ khí hóa học

THANH NGHĨA (BIÊN DỊCH)

Chủ nhật, 14/10/2018 - 10:55 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Một cơ sở tiêu hủy vũ khí hóa học của Nga. Ảnh: REPORT.AZ

Ngày 27-9 vừa qua đánh dấu một năm tiến trình giải trừ vũ khí hóa học (VKHH) của Nga hoàn tất. Sau khi xử lý thành công khoảng 40.000 tấn chất độc hại, quốc gia này đang khẩn trương tiến hành nhiều biện pháp nhằm xử lý hậu quả từ công tác tiêu hủy trên.

Phương pháp tiêu hủy

Tháng 1-1993, tại Thủ đô Paris (Pháp), các quốc gia thành viên LHQ ký kết Công ước về cấm phát triển, sản xuất, tàng trữ và sử dụng VKHH. Ngày 21-3-1996, Chính phủ Nga đã phê duyệt Chương trình mục tiêu về tiêu hủy VKHH ở nước này. Ngày 2-5-1997, cựu Tổng thống Nga Boris Yeltsin ký Đạo luật “Về việc giải trừ VKHH”. Sau đó bảy tháng, ngày 5-12, Nga tham gia Công ước quốc tế, đồng thời cho biết quốc gia này đang sở hữu khoảng 40.000 tấn các chất hóa học độc hại.

Ngày 6-10-2000, theo quyết định của Tổng thống Nga Vladimir Putin, Cục Quản lý Liên bang về lưu trữ an toàn và tiêu hủy vũ khí hóa học thuộc Bộ Công thương LB Nga được thành lập. Sau đó cơ quan này trực tiếp tổ chức, quản lý việc tiêu hủy các chất hóa học nguy hiểm dự trữ trong nước.

TASS cho hay, cuối những năm 90 của thế kỷ trước, VKHH của Nga được lưu trữ trong bảy kho vũ khí tại các thành phố Kambarka (Udmurtia), Shchuchye (tỉnh Kurgan) và Pochep (tỉnh Bryansk); các làng Gorny (tỉnh Saratov), ​​Leonidovka (tỉnh Penza), Mirny (tỉnh Kirov) và Kizner (tỉnh Udmurtia). Quá trình tiêu hủy các chất hóa học độc hại được chia thành bốn giai đoạn và dự kiến hoàn thành trước ngày 31-12-2018.

Tiêu hủy VKHH là một quá trình phức tạp, đầy rủi ro và mất nhiều thời gian. Có hai cách để xử lý các loại VKHH: thiêu hủy và trung hòa. Cả hai đều nhằm mục đích tách các chất sarin, khí mù tạt hoặc VX ra khỏi thuốc nổ và các bộ phận kim loại của vũ khí. Trong quá trình thiêu hủy, các chất độc này được xử lý trong một buồng đốt tạo xoáy cao với nhiệt độ lên đến 1.500 độ C. Phương pháp đốt sử dụng một lượng lớn nhiệt để chuyển đổi hóa chất độc hại thành tro, hơi nước và carbon dioxide (CO2). Đối với cách trung hòa, các chất độc thần kinh sẽ được xử lý bằng nhiệt thấp hơn. Bằng thủy phân, chất độc được phân hủy thành các chất an toàn hơn. Trung hòa tác nhân hóa học có thể bằng nước và một hợp chất kiềm, như natri hydroxide. Với cách thức trung hòa, một số lượng lớn chất thải lỏng có thể tồn lại và cần phải được xử lý tiếp.

Các công đoạn đầu tiên để loại bỏ VKHH ở Nga bắt đầu vào tháng 12-2002, khi nhà máy đầu tiên được xây dựng nhằm phá hủy đạn dược chứa chất độc gây bỏng rộp. Giai đoạn đầu của chương trình hoàn thành vào ngày 29-4-2003. Theo thống kê, khối lượng chất hóa học được xử lý lên đến 400 tấn. Giai đoạn hai diễn ra đến tháng 4-2007, hai tổ hợp khác được đưa vào hoạt động. Một nhà máy tại Kambarka phục vụ tái chế chất hóa học và một cơ sở khác ở Mirny để xử lý chất độc thần kinh VX, sarin và soman. Tổng cộng, 8.000 tấn đạn dược đã bị phá hủy. Giai đoạn ba xử lý một khối lượng chất độc hóa học ước tính khoảng 18.000 tấn, tương đương 45% toàn bộ chương trình tái chế quốc gia của Nga, hoàn thành vào ngày 25-11-2009. Giai đoạn bốn cũng đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Trong năm 2010, nhà máy xử lý các chất độc hại được xây dựng tại Pochep, nơi lưu trữ kho chứa chất độc hóa học lớn nhất của Nga (chiếm khoảng 18,8% tổng trữ lượng). Quá trình tiêu hủy đạn dược chứa các chất độc VX, sarin và soman, hoàn thành vào tháng 10-2015. Đến giai đoạn này, Nga loại bỏ khoảng 92% các chất độc hại.

Chuyên gia Nga xử lý một đầu đạn chứa chất độc hóa học. Ảnh: RUSSIA BEYOND

Tái định hình các cơ sở xử lý vũ khí hóa học

Ngày 27-9-2017, Nga hoàn thành việc loại bỏ kho VKHH của mình. Kết quả, từ năm 2002, tổng cộng đã có hơn bốn triệu đầu đạn hóa học, 107 hầm chứa công suất lớn và 927 hầm chứa có chất độc hại sarin, soman, VX, khí mù tạt,... bị phá hủy. Nga hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ được quy định bởi Công ước Geneva về cấm phát triển, sản xuất, dự trữ và sử dụng VKHH, cũng như tiêu hủy loại vũ khí này. Và Tổng thống Nga V.Putin ký nghị định bãi bỏ Ủy ban quốc gia về giải trừ chất độc hóa học từ ngày 1-12-2017.

Tiếp đó, ngày 11-10-2017, tại Đại sứ quán Nga ở Hà Lan, Tổng Giám đốc Ban Thư ký kỹ thuật của Tổ chức cấm VKHH (OPCW) Ahmet Uzumcu đã trao giấy chứng nhận hoàn thành chương trình giải trừ VKHH của Nga cho Thứ trưởng Công thương Nga Georgy Kalamanov. Hai ngày sau, người đứng đầu Điện Kremlin đã phê duyệt một danh sách các công việc cần làm sau khi hoàn thành việc tiêu hủy VKHH.

Theo tài liệu này, tháng 12-2018, Chính phủ Nga phải đệ trình đề xuất để các cơ sở phá hủy VKHH trước đây từng bước tham gia công việc phát triển kinh tế nhà nước, bảo đảm khả năng phòng thủ và an ninh quốc gia (bao gồm cả việc chế tạo thuốc súng và thuốc nổ, các hoạt chất dược phẩm, thuốc men…). Ngày 5-2-2018, Luật Phá hủy VKHH đã được sửa đổi. Theo đó, tài sản của các doanh nghiệp tham gia việc hủy bỏ các chất độc hại sẽ được công nhận sau khi công việc của họ kết thúc.

Nga đang tiến hành nhiều biện pháp để xử lý hậu quả từ hoạt động của các cơ sở lưu trữ, tiêu hủy VKHH. Dự kiến, chương trình này sẽ hoàn thành vào năm 2024. Các nhà máy trước đây liên quan chất hóa học sẽ được sử dụng để sản xuất vật liệu xây dựng, dược phẩm... Công tác tiêu hủy VKHH yêu cầu một lượng chi phí khổng lồ. Trước đó, Mỹ, Anh, Đức, Hà Lan, Italia và Canada đã hỗ trợ hơn một tỷ USD cho chương trình xử lý VKHH của Nga. Tính đến tháng 3-2017, gần năm tỷ USD đã được chi cho chương trình phá hủy VKHH ở Nga. Trong đó, một khoản đáng kể đã được dùng để xây dựng cơ sở hạ tầng gồm trường học, bệnh viện, đường sá, nhà trẻ,… ở các khu vực có nhà máy liên quan. Theo Bộ trưởng Công thương Nga Denis Manturov, tổng chi ngân sách cho việc tiêu hủy VKHH lên đến hơn 4,3 tỷ USD. Năm 2018, ngân sách đã hỗ trợ nhiều cho việc tổ chức lại các doanh nghiệp tham gia xử lý chất độc hại.

OPCW xác nhận tiến trình giải trừ VKHH ở Nga đã hoàn tất, song vừa qua, Moscow lại bị phương Tây cáo buộc liên quan vụ đầu độc cựu điệp viên Sergey Skripal và con gái của ông này tại Anh vào tháng 3-2018. Mới đây, phát biểu ý kiến trước báo chí, Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov tuyên bố Moscow bác bỏ hoàn toàn các cáo buộc trên.