Brexit & những rào cản phía trước

THANH TÂM (BIÊN DỊCH)

Thứ tư, 28/11/2018 - 01:16 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Thủ tướng Theresa May kêu gọi Quốc hội Anh đoàn kết để đưa Brexit về đích. Ảnh: REUTERS

Anh và Liên hiệp châu Âu (EU) đang tiến đến đàm phán những bước cuối cùng về tiến trình nước Anh rời khỏi EU, còn được gọi là Brexit, sau khi dự thảo Brexit được Chính phủ nước này nhất trí thông qua hôm 14-11. Chỉ còn hơn bốn tháng nữa là đến thời hạn cuối ấn định hoàn thành Brexit (dự kiến vào tháng 3-2019), tuy nhiên London vẫn còn đứng trước rất nhiều thách thức đe dọa làm chậm tiến trình.

“Con tàu Brexit” lăn bánh

Đó là hình ảnh được dùng để ví von về cuộc “ly hôn” giữa Anh và EU, diễn ra trong suốt hai năm qua kể từ cuộc trưng cầu ý dân mang tính quyết định vào mùa hè năm 2016. Ngày 23-6-2016, Chính phủ Anh tổ chức cuộc bỏ phiếu trưng cầu ý dân để quyết định xem nước Anh nên rời khỏi hay ở lại EU. Với 71,8% số cử tri đi bỏ phiếu (tương đương hơn 30 triệu người), kết quả cho thấy phe ủng hộ rời khỏi EU đã chiến thắng phe phản đối với tỷ lệ 51,9% so 48,1%. Tỷ lệ này được cho là bất ngờ, bởi các cuộc thăm dò trước bỏ phiếu cho thấy phần lớn người dân Anh muốn ở lại EU, nhưng kết quả kiểm phiếu lại đưa tới điều ngược lại.

Kết quả đó đồng nghĩa việc Anh từ bỏ tư cách thành viên EU, kích hoạt tiến trình chia tay tổ chức này theo điều 50 Hiệp ước Lisbon. Song chiến thắng bất ngờ cũng khiến ngay cả những người từng ủng hộ Brexit không biết nên mừng hay nên lo. Kết quả trưng cầu ý dân được công bố đã tạo nên sự hoang mang trước tương lai “vô định” của nước Anh, kéo theo sự hỗn loạn trên thị trường chứng khoán và lo sợ các tác động xấu sẽ còn tiếp tục diễn ra trong một thời gian dài trong và sau Brexit, khi các nhà đầu tư phải làm quen với một EU mới mà không có Anh. Đó là chưa kể, cuộc trưng cầu về Brexit đã gây ra sự chia rẽ khi xứ Wales nhất trí rời EU, nhưng cử tri ở Scotland và Bắc Ireland đều ủng hộ ở lại EU.

Sự kiện cũng dẫn đến sự ra đi của thủ tướng trẻ nhất hơn 100 năm qua ở nước Anh là ông David Cameron, người đã đề xướng tổ chức cuộc trưng cầu ý dân định mệnh. Ông Cameron là nhà lãnh đạo đảng Bảo thủ chủ trương ủng hộ Anh ở lại EU, đã đặt cược tương lai chính trị của mình vào cuộc trưng cầu ý dân và để thua trong “trận chung kết” đó. Nhiều tờ báo Anh còn đổ lỗi cho ông Cameron là người châm ngòi cho sự hỗn loạn thời Brexit và gọi ông là “thủ tướng tệ nhất trong 100 năm qua”.

Suốt nhiều tháng sau sự kiện ngày 23-6-2016, nhiều chính khách vẫn tiếp tục đứng lên kêu gọi tổ chức lại cuộc bỏ phiếu và cho rằng đây chỉ là ý kiến nhất thời của một bộ phận cử tri bất đồng với sự điều hành của chính phủ. Thậm chí cho đến nay, khi “con tàu Brexit” đã rậm rịch đến những chặng cuối cùng, vẫn còn những hy vọng mong manh về việc đảo ngược quá trình này.

Tuy gặp nhiều nghi ngại, cuối cùng điều 50 Hiệp ước Lisbon vẫn được kích hoạt. Ngày 29-3-2017, Thủ tướng Anh Theresa May tuyên bố trước Quốc hội kích hoạt điều 50 Hiệp ước Lisbon, chính thức bắt đầu tiến trình Brexit. Cùng lúc đó, tại Brussels (Bỉ), Đại sứ Anh tại EU Tim Barrow cũng trao tận tay Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk lá thư của bà Theresa May thông báo quyết định rời EU, đánh dấu thời điểm chính thức bắt đầu “cuộc chia tay lịch sử” giữa Anh và EU. Kể từ sau đó, Chính phủ Anh cùng đại diện EU và các nước thành viên cũng bắt đầu tham gia quá trình đàm phán Brexit. Đến nay, Thủ tướng Theresa May vẫn nhấn mạnh đây là quyết định không thể thoái lui, và kêu gọi người dân Anh đoàn kết để bảo đảm đạt được một thỏa thuận đưa Anh rời EU.

Những dấu mốc sắp tới

Sau nhiều tháng đàm phán, Anh và EU đã sơ bộ nhất trí được một thỏa thuận Brexit. Văn kiện dài 585 trang đề cập cách xử lý khoản tiền Anh đang nợ EU ước tính vào khoảng 39 tỷ bảng Anh; tương lai của các công dân Anh đang sống ở các quốc gia khác trong EU và công dân EU sống ở Anh. Bản thỏa thuận cũng đề xuất Bắc Ireland sẽ vẫn chấp hành theo các quy định quan hệ thương mại của EU, trong khi Anh sẽ chỉ ở lại Liên minh thuế quan châu Âu trong một thời gian nữa trước khi tách ra hẳn. Ngoài ra, thỏa thuận Brexit cũng bao gồm một tuyên bố chính trị dài 26 trang riêng biệt về mối quan hệ giữa Anh và EU trong tương lai, vạch ra cái nhìn tổng quan về mối quan hệ của Anh và EU về dài hạn.

Mặc dù thỏa thuận đã thuyết phục được Chính phủ Anh đồng ý với dự thảo Brexit, nhưng Thủ tướng Theresa May đã vấp phải sự phản đối không nhỏ từ nội bộ. Bộ trưởng phụ trách Brexit Dominic Raab, Bộ trưởng phụ trách Việc làm và Lương hưu Esther McVey đã đệ đơn từ chức sau khi tuyên bố không ủng hộ thỏa thuận. Bộ trưởng phụ trách vấn đề Bắc Ireland Shailesh Vara cũng nộp đơn từ chức và chỉ trích thỏa thuận rút khỏi EU của bà May đẩy nước Anh vào tình cảnh bất định, do làm dấy lên những lo ngại về việc hình thành một “biên giới mềm” giữa Anh và Bắc Ireland khi một bên ra đi còn một bên vẫn ở lại trong Liên minh thuế quan của EU.

Tuy còn nhiều nghi ngại ở trong nước, ngày 23-11-2018, Thủ tướng Anh Theresa May và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jean-Claude Juncker đã đạt được nhất trí về tuyên bố chính trị về mối quan hệ tương lai giữa Anh và EU thời kỳ hậu Brexit. Trong ngày 25-11, EU cũng dự kiến triệu tập hội nghị cấp cao bất thường để các nước thành viên xem xét lần cuối cùng tuyên bố chính trị này và bản thỏa thuận Brexit.

Song tại thời điểm này, vấn đề chủ quyền vùng lãnh thổ Gibraltar tranh chấp giữa Anh và Tây Ban Nha lại đang nổi lên như một trở ngại lớn. Madrid đã đe dọa bỏ phiếu chống lại dự thảo Brexit tại Hội nghị cấp cao EU do không hài lòng với việc Anh và EU “lén lút” đưa vấn đề Gibraltar vào dự thảo. Trước đó, vào tháng 10-2017, Tây Ban Nha, Anh và EU đã thống nhất sẽ không có một thỏa thuận nào về quan hệ tương lai giữa EU với Anh được áp dụng với đảo Gibraltar nếu không có sự nhất trí của cả hai nước Anh và Tây Ban Nha, được xem là một hình thức gián tiếp công nhận các quyền lịch sử của Tây Ban Nha đối với hòn đảo này.

Chưa hết, nếu Hội nghị cấp cao EU sắp tới ủng hộ dự thảo và tuyên bố về các mối quan hệ trong tương lai, thỏa thuận này sẽ được đưa lên Quốc hội Anh để bỏ phiếu thông qua, dự kiến vào tháng 12 tới. Đây mới là trở ngại lớn nhất đối với Chính phủ của bà Theresa May trong chặng nước rút Brexit, bởi bà đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ ngay từ nội bộ đảng cũng như từ phía các chính khách đối lập.

Sau khi vượt qua được rào cản ở Quốc hội, theo đúng tiến trình, Chính phủ Anh sẽ tiếp tục các thủ tục đưa các điều khoản trong thỏa thuận vào quy định pháp luật từ đầu năm 2019. Lúc đó, Nghị viện châu Âu cũng tiến hành phê chuẩn thỏa thuận Brexit trong một cuộc bỏ phiếu toàn thể. Các bước đi trên sẽ tiếp tục đưa con tàu Brexit chuyển bánh cho đến thời điểm ngày 29-3-2019, được gọi là “Ngày Brexit” khi thỏa thuận Brexit có hiệu lực. Vẫn còn rất nhiều rào cản khiến cho chặng đường từ nay đến “Ngày lịch sử” chưa được chắc chắn, cuộc ly hôn của Anh và EU có thể chệch tiến độ, thậm chí đứng trước nguy cơ đình trệ.