Cá mập “nửa mùa”!

DIỄM HƯƠNG

Thứ hai, 27/08/2018 - 05:10 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cá mập là thuật ngữ chỉ những quỹ đầu tư (QĐT) có xu hướng kém thân thiện tại các doanh nghiệp (DN) mà họ rót vốn. Các hành động của cá mập thường khá tiêu cực khi o ép ban lãnh đạo DN, thậm chí tìm cách thâu tóm, tước quyền kiểm soát của cổ đông sáng lập… Nhưng đó mới là điều kiện cần.

Các QĐT vào DN tư nhân (private equity - PE) thường có nhiều cơ hội để trở thành cá mập. PE vốn là hình thức đầu tư kín tiếng, cộng với việc khi bán cổ phần cho QĐT, DN sẽ phải bán tỷ lệ lớn, chẳng hạn từ 10% trở lên dẫn đến những thay đổi về cơ cấu sở hữu, chẳng hạn HĐQT có thêm thành viên bên ngoài, QĐT cử người tham gia ban điều hành. Khi DN có nhiều “ông chủ” và “sếp lớn” hơn thì nguy cơ xung đột cũng cao và mối quan hệ giữa các bên từ thân thiện có thể trở thành đối đầu.

Nhưng thực tế tại Việt Nam cho thấy, các quỹ PE “cá mập” là rất ít ỏi, bởi lẽ sau khi “nuốt” được “con mồi” tức DN, cá mập phải nâng cao được giá trị khoản đầu tư của mình thông qua những thay đổi chiến lược trong điều hành, các ý tưởng kinh doanh đột phá… Tuy nhiên, có khá nhiều trường hợp sau khi QĐT nắm phần kiểm soát DN, như trường hợp của một DN khá đình đám trong ngành kinh doanh ăn uống, DN sa sút không phanh và hiệu quả kém hơn rất nhiều. Những QĐT kiểu này mới chỉ có sự hung hăng của cá mập chứ không phải cá mập thật sự và thường những cá mập nửa mùa này cũng không có những kết cục tốt đẹp về sau.

Nửa thập kỷ trước, một quỹ có xuất xứ châu Âu thường được dân đầu tư “biết tiếng” bởi hay “quậy” tại các đại hội cổ đông của DN niêm yết. Ban đầu, những người làm trong ngành khá nể quỹ này vì khả năng lựa chọn DN để rót vốn rất xuất sắc, thường là DN đầu ngành và khi chưa ai biết nguồn cơn thì cũng thông cảm và cho rằng có lẽ do quỹ và DN chưa hiểu nhau. Nhưng dần dà, tần suất của những chiêu trò như bác bỏ các tờ trình tại đại hội cổ đông, đưa ra những ý kiến phi lý xuất hiện với tần suất ngày một nhiều hơn thì sự thiện cảm cũng mất dần. Kết quả là rất phũ phàng, QĐT này không thể áp đặt được các ý kiến của mình tại bất kỳ DN nào mà trái lại đành phải “rút êm” sau nhiều thương vụ và giờ đây không còn xuất hiện trên TTCK Việt Nam nữa. Sự nửa mùa của quỹ này xuất phát từ thái độ hung hăng, coi thường DN đã không có kết cục tốt đẹp. Sự rút lui của quỹ này cũng là điều tất yếu bởi với một loạt thành tích kể trên, có lẽ chỉ mới nghe đến cái tên thôi DN đã không muốn tiếp chứ chưa muốn nói đến chuyện hợp tác đầu tư.

Nhưng đôi khi cá mập cũng là danh xưng mà một số QĐT phải gánh chịu. Trong một số thương vụ, đặc biệt là với hình thức PE kín tiếng như đã nói ban đầu, nếu có xảy ra xung đột, do phải chịu những ràng buộc về CBTT với những người góp vốn ở nước ngoài, QĐT cũng có xu hướng im lặng, thậm chí chịu trận với những nhận định có phần gay gắt. Lúc này đây, các “đối thủ” cũng có thể tận dụng để đưa ra các câu chuyện không có lợi và quy chụp QĐT trở thành cá mập. Thật ra trong trường hợp này, QĐT có thể là nạn nhân, nhưng cũng nên tự trách mình trước khi đã không thẩm định đầu tư phù hợp để dẫn đến những sai lầm đáng tiếc!