Tăng kết nối với doanh nghiệp FDI

THU THỦY, HẠNH DUNG

Thứ bảy, 01/07/2017 - 11:06 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Doanh nghiệp FDI là yếu tố quan trọng đóng góp vào việc tạo thêm việc làm, tăng sản lượng công nghiệp và đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam.

Hiện sự kết nối kinh doanh giữa các nhà đầu tư (NĐT) trong và ngoài nước còn rất mờ nhạt, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất lao động còn hạn chế, dẫn tới thực trạng “hai nền kinh tế trong một quốc gia”.

Nan giải bài toán “nền kinh tế có hai tốc độ”

Gần 30 năm sau khi Luật Đầu tư nước ngoài có hiệu lực, có một thực trạng là kết nối kinh doanh giữa các NĐT trong và ngoài nước còn mờ nhạt, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất lao động từ các đối tác nước ngoài đến các doanh nghiệp (DN) trong nước vẫn rất hạn chế. Điểm đáng lo ngại về DN tư nhân Việt Nam hiện nay là kết nối chưa thành công vào chuỗi sản xuất toàn cầu.

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam giữa kỳ 2017 (VBF) vừa diễn ra với chủ đề “Tăng cường liên kết khu vực đầu tư nước ngoài với đầu tư trong nước trong bối cảnh mới của nền kinh tế”, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc cho biết, theo một nghiên cứu mới đây của VCCI, DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là yếu tố quan trọng đóng góp vào việc tạo thêm việc làm, tăng sản lượng công nghiệp và đẩy mạnh xuất khẩu (XK) của Việt Nam. Hiện nay, khu vực FDI đã đóng góp hơn 50% giá trị công nghiệp chế tác và hơn 70% kim ngạch XK của Việt Nam. Tuy nhiên, theo VCCI, trong các dự án FDI có quá ít liên doanh, khoảng 80% số DN FDI ở Việt Nam là DN 100% vốn nước ngoài. Điều này cho thấy Việt Nam dường như chưa tận dụng được hết những lợi ích từ các dòng vốn FDI.

Theo Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc, điều tra DN trên toàn quốc của VCCI nhiều năm liền cho thấy tỷ lệ các DN tư nhân trong nước đang cung cấp các hàng hóa, dịch vụ cho DN FDI tương đối hạn chế. Theo kết quả điều tra DN gần nhất, điều tra Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2016, chỉ khoảng 14% số DN tư nhân có khách hàng là các DN FDI đang hoạt động tại Việt Nam. Tín hiệu tích cực là con số này có dấu hiệu cải thiện theo thời gian, dù còn chậm. Từ phía các DN FDI, liên kết hàng dọc với những DN trong nước rất yếu, theo thống kê, chỉ 26,6% đầu vào của FDI được mua tại Việt Nam, trong đó một tỷ lệ đáng kể là mua từ chính các DN FDI khác. FDI hiện nay hiện diện trên nhiều lĩnh vực của nền kinh tế Việt Nam, kể cả những ngành mà DN trong nước có thể đầu tư. Khi khoảng cách về công nghệ giữa các DN FDI và các DN trong nước là quá lớn thì khả năng chuyển giao công nghệ chắc chắn sẽ bị hạn chế.

Trước bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, theo ông Vũ Tiến Lộc, chính vì nội lực DN Việt yếu nên chưa tranh thủ được ngoại lực. Việt Nam cần phải tập trung nguồn lực nhiều hơn nữa để thúc đẩy năng lực cạnh tranh của khu vực DN tư nhân. Đồng thời, Chính phủ cần nhanh chóng hiện thực hóa các chính sách thúc đẩy Công nghiệp hỗ trợ (CNHT). Chỉ có cách này Việt Nam mới tránh được thực trạng “nền kinh tế có hai tốc độ” hay “hai nền kinh tế trong một quốc gia” như nhiều chuyên gia cảnh báo.

Thứ trưởng Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) Đặng Huy Đông đánh giá, thu hút FDI ngày càng gia tăng và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, song những lo ngại về sự phát triển không đồng đều giữa DN FDI và trong nước ngày càng gia tăng, mức độ lan tỏa và chuyển giao công nghệ ngày càng lớn… Điều này đang đặt ra nguy cơ xung đột về thu hút vốn FDI tại Việt Nam. Sự thất bại của ngành công nghiệp ô-tô và CNHT là bài học về chính sách cần rút kinh nghiệm. Nếu ví nền kinh tế Việt Nam như một “chiếc xe” thì nó sẽ không hoạt động trơn tru nếu không có liên kết. Vì vậy, việc kết nối giữa DN trong nước với DN FDI còn nhiều việc phải làm.

Thủ tục hành chính vẫn là… rào cản

Được cho là sẽ tạo động lực thu hút FDI vào Việt Nam, tuy nhiên, cơ hội từ Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên hiệp châu Âu (EVFTA) chỉ có thể được khai thác khi các NĐT cảm thấy chi phí đầu tư đủ thấp, thủ tục đầu tư minh bạch và các rủi ro hầu như có thể dự đoán được. Ông Nicolas Audier, Phó Chủ tịch Hiệp hội DN châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), cho biết Liên hiệp châu Âu (EU) là một trong các đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam và cũng là một trong những nguồn FDI quan trọng đối với Việt Nam. Nhưng EVFTA không chỉ mang lại những lợi thế về thương mại và đầu tư, mà còn thay đổi thái độ của cộng đồng DN. Ngoài ra, EVFTA còn là chất xúc tác có thể thúc đẩy sự phát triển của Việt Nam theo hướng tích cực, khiến Việt Nam không chỉ sẵn sàng cho thị trường châu Âu mà còn có thể tham gia và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu, khai thác những lợi thế của mình một cách thông minh và có trách nhiệm. Tuy nhiên, để tận dụng thu hút vốn FDI từ EU không phải là điều dễ dàng.

Chỉ ra tác động trực tiếp, Viện trưởng Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) Nguyễn Đức Thành cho rằng, một số cam kết của EVFTA không tương thích hoặc chỉ tương thích một phần với khuôn khổ pháp lý của Việt Nam. Một trong những vấn đề nghiêm trọng của Việt Nam là hiệu lực thực thi của các quy định. Phần lớn tác động từ cam kết vẫn nằm ở những tác động gián tiếp mà Chính phủ Việt Nam cần phải nhận thức đầy đủ trong tương lai gần. Trong khi đó, Việt Nam đang ở trình độ phát triển thấp, với hơn 90% số DN nhỏ và vừa (NVV), thể chế kinh tế và hệ thống pháp luật vẫn chưa đầy đủ, nên sẽ gặp nhiều khó khăn và thách thức khi tham gia EVFTA. Gần đây, Việt Nam đã ban hành nhiều biện pháp cải tiến quy trình và thủ tục đầu tư cho các NĐT nhưng thực tế, vẫn còn khoảng cách lớn trong khởi sự DN giữa dự án FDI và các dự án trong nước.

Thực tế, khi được hỏi về tiến trình cải thiện môi trường pháp lý của Việt Nam đối với DN trong năm 2016, chỉ 2% phản hồi cải thiện đáng kể; 21% ghi nhận cải thiện đôi chút; 18% đánh giá có phần phức tạp; 14% cho rằng môi trường pháp lý của Việt Nam phức tạp hơn nhiều và 40% phản hồi rằng môi trường pháp lý không thay đổi.

Nhất quán chủ trương thu hút FDI

Theo VCCI, việc hình thành các khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất riêng biệt, tách biệt các DN FDI có thể giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và XK. Tuy nhiên, điều này khiến cho những hiệu ứng lan tỏa tích cực đối với khu vực kinh tế tư nhân trở nên bị hạn chế. Chính vì vậy, khi Chính phủ, chính quyền các địa phương thiết kế các KCN riêng dành cho đầu tư FDI cũng phải tính đến sự nối kết với các KCN, cụm công nghiệp dành cho các DNNVV.

Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc cho rằng, để làm được điều này, cần một cơ chế phối hợp ba bên - ba chân kiềng - ba trụ cột, trong đó Nhà nước là bệ đỡ, các DN FDI là trung tâm và hạt nhân, DN trong nước là những vệ tinh lan tỏa. Chính phủ kêu gọi các DN FDI đề cao trách nhiệm xã hội trong việc gắn kết với cộng đồng DN tư nhân trong nước. Còn với các DN trong nước, để có thể kết nối được với các DN FDI và làm tốt vai trò vệ tinh lan tỏa, dù ở quy mô nào, DN cũng phải hướng tới chuẩn mực toàn cầu.

Chủ tịch Hiệp hội DN Hàn Quốc (KoCham) Han Dong Hee gợi mở, để kết nối giữa DN FDI và DN trong nước, Việt Nam cần thành lập một ủy ban hợp tác đầu tư nhằm cung cấp thông tin về các DNNVV tiềm năng cho các DN FDI trước khi đưa ra tư vấn từng trường hợp cụ thể.

Còn theo ông Kyle F.Kelhofer, Giám đốc Quốc gia của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) phụ trách Việt Nam, Lào và Campuchia, Việt Nam đang có nhiều cơ hội để gia tăng cạnh tranh… Song, để làm được, Việt Nam cần phải khắc phục sự thiếu hụt của CNHT trong việc liên kết với DN FDI. Đồng thời khu vực tư nhân Việt Nam cần tiếp tục đổi mới để phát triển, cần tăng cường cơ chế thị trường trong nước, liên kết, huy động nguồn lực đầu tư.

Tuy nhiên, hiện nay còn có sự lệch pha giữa khu vực FDI và khu vực trong nước. Trước thực trạng này, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ khẳng định lại quan điểm của Chính phủ, đó là Chính phủ luôn coi DN FDI là bộ phận hữu cơ hết sức quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chủ trương tiếp tục thu hút mạnh mẽ và tạo mọi điều kiện cho DN FDI đầu tư thành công tại Việt Nam và coi thành công của DN FDI là thành công của Chính phủ Việt Nam. Chính phủ Việt Nam khẳng định, sẽ không làm yếu khu vực FDI hay thu hẹp mà tạo thuận lợi về môi trường kinh doanh để hai khu vực này phát triển, có chính sách kết nối hai khu vực này trong nền kinh tế chung, làm sao để DN Việt Nam và FDI đủ sức mạnh tham gia chuỗi giá trị khu vực và thế giới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tới đây, Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên DN FDI đầu tư vào Việt Nam phù hợp định hướng tái cơ cấu kinh tế, ưu tiên những DN có công nghệ hiện đại, có chuỗi sản xuất, năng lực quản trị tốt sẵn sàng kết nối với DN Việt Nam. Mục tiêu là làm cho hai khu vực DN mạnh lên, hỗ trợ nhau phát triển.