Mở đường phát triển điện mặt trời

QUỐC BÌNH

Thứ tư, 29/08/2018 - 10:39 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Việt Nam được đánh giá là một nước đang phát triển với nhu cầu năng lượng tăng cao.

Cơ chế hỗ trợ phát triển điện mặt trời (ĐMT), đặc biệt là dự án (DA) ở quy mô lớn rất hấp dẫn nhà đầu tư. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng ĐMT ở Việt Nam đang khá chậm so thế giới. Nguyên nhân là do quá trình thực hiện DA đã nảy sinh nhiều vướng mắc về pháp lý, kỹ thuật, đặc biệt là đối với DA ĐMT trên mái nhà.

Việt Nam được đánh giá là một nước đang phát triển với nhu cầu năng lượng tăng cao, trong đó các ngành công nghiệp, xây dựng và giao thông vận tải là các lĩnh vực tiêu thụ năng lượng chính. Trong 10 năm trở lại đây, tỷ lệ tiêu thụ điện và kết nối lưới điện đã tăng gấp đôi và dự báo nhu cầu năng lượng tới năm 2035 sẽ cao gấp 2,5 lần so năm 2015. Để bảo đảm cung ứng đủ điện cần phải tập trung phát triển nguồn năng lượng tái tạo, trong đó có ĐMT.

Theo báo cáo nghiên cứu các kịch bản phát triển nguồn điện của Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam, Việt Nam có tiềm năng phát triển năng lượng mặt trời (NLMT) khá tốt, đặc biệt là khu vực phía nam. Bức xạ mặt trời trung bình ở khoảng 5-5,5kWh/m2/ngày, tương đương Thái-lan, quốc gia có tỷ lệ sử dụng NLMT tăng mạnh trong những năm qua.

Tại buổi tọa đàm nhìn lại một năm thực hiện Nghị quyết 11 và Thông tư 16 về phát triển ĐMT ở Việt Nam mới đây, theo Bộ Công thương, về trang trại ĐMT, 100 DA đã được bổ sung vào quy hoạch điện cấp tỉnh, cấp quốc gia. Trong đó, tổng công suất đăng ký là 4.7 GW vào năm 2020 và 1.770 MW sau năm 2020; 58 DA đã được phê duyệt bởi Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) về thiết kế cơ sở; chín DA đã ký được hợp đồng mua bán điện. Về các DA trên mái nhà, tính đến cuối tháng 7-2018 đã có 748 DA với tổng công suất 11.55 MWp.

Tuy nhiên, Phó Trưởng phòng Năng lượng mới và năng lượng tái tạo (Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo, Bộ Công thương) Nguyễn Ninh Hải cho biết, vẫn còn nhiều vướng mắc về cơ chế hỗ trợ phát triển ĐMT. Cụ thể, đối với các DA ĐMT trên mái nhà, hiện xuất hiện vướng mắc do mâu thuẫn với các quy định về thuế, thiếu các quy trình đấu nối, các chứng nhận về inverter…

Khó khăn lớn nhất hiện nay, theo bà Ngụy Thị Khanh, Giám đốc Trung tâm phát triển sáng tạo xanh (GreenID), cơ quan điều phối Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam, là lộ trình điều chỉnh và thực hiện chính sách giữa các bộ, ngành. Thí dụ, Bộ Công thương đã có hướng dẫn thủ tục hợp đồng mẫu, thủ tục đấu nối nhưng ĐMT “vướng” câu chuyện thuế VAT mà chỉ Bộ Tài chính mới có thể giải quyết, đồng thời quy định pháp luật về điều kiện để các hộ gia đình tham gia sản xuất, trao đổi và kinh doanh điện khá rắc rối…

Từ thực tiễn triển khai lắp đặt DA ĐMT trên mái nhà, TS Lê Anh Tuấn (Đại học Cần Thơ) chia sẻ, với chi phí đầu tư khoảng hơn 100 triệu đồng cho sáu tấm pin mặt trời lắp trên mái, gia đình có thể sử dụng điện 20-25 năm, tiết kiệm khoảng 1,5 triệu đồng tiền điện/tháng, số điện dư thừa có thể đăng ký bán lại cho điện lực. Tuy nhiên, do lượng điện dư thừa bán ra không nhiều, vì vậy nếu đánh thuế sẽ làm người dân ngần ngại đầu tư phát triển điện trên mái nhà, chưa kể phải thực thi nhiều thủ tục rắc rối. Ngoài ra, nhiều người vẫn ngại đầu tư NLMT vì giá thành cao, quản lý phức tạp…

Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam Nguyễn Văn Vy đánh giá, tốc độ tăng trưởng ĐMT ở Việt Nam đang phát triển khá chậm chạp, chỉ bằng 50% so tốc độ tăng trưởng của thế giới. Cơ chế phát triển ĐMT đã được Thủ tướng phê duyệt với những chỉ đạo quyết liệt nhưng thời gian qua chưa đạt được như mong đợi do nguồn nhân lực còn thiếu và yếu từ quản lý nhà nước, khảo sát, thiết kế tới vận hành các DA. Đặc biệt, khi thực hiện các DA, năng lực tài chính của doanh nghiệp (DN) Việt Nam còn yếu, nhiều DA được các quốc gia phát triển của EU, Mỹ tài trợ kèm theo điều kiện mua thiết bị xuất xứ từ các quốc gia đó, thường thiết bị có giá cao hơn giá tính toán phê duyệt giá ĐMT. Vì vậy, nhiều DN cho biết, hiệu quả không đạt được như mong muốn, nên có nhiều ý kiến đề xuất tăng giá bán ĐMT.

TS Lê Anh Tuấn kiến nghị, Chính phủ cần có chính sách khuyến khích giảm, miễn thuế khi người dân bán ĐMT, điều này sẽ thúc đẩy để người nghèo có thể tham gia đầu tư. Chính sách phải tiếp tục cải thiện. Vì vậy, Bộ Công thương cần trình Chính phủ về những vướng mắc trên để có giải pháp điều chỉnh, phát triển ĐMT nói riêng và năng lượng tái tạo nói chung.

Còn theo bà Ngụy Thị Khanh, để ĐMT phát triển cần có lộ trình chính sách rõ ràng, đưa ra mốc thời gian có tính khả thi cho nhà đầu tư, cơ quan các cấp thực hiện. Ở Việt Nam, có nhiều mắt xích liên quan giữa các bên đòi hỏi sự phối hợp, hỗ trợ nhau. Tiếp đó, cơ chế hỗ trợ giá mang tính kích thích ban đầu nhưng không phải là cơ chế duy nhất, mà cần xem xét cơ chế khác như đấu thầu hoặc đưa ra hạn mức tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng tiêu dùng.

Đặt vấn đề về việc quan tâm phát triển ĐMT, đại diện Ngân hàng Thế giới, ông Trần Hồng Kỳ cho rằng, mọi người đều biết cơ hội đầu tư phát triển ĐMT nhưng quan trọng là chính sách hỗ trợ thế nào? Hiện chưa biết hiệu quả đến đâu nhưng kinh phí đầu tư lớn, người dân và DN chắc chắn sẽ e ngại. Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo được Chính phủ phê duyệt nhưng thực tế triển khai còn hạn chế. Do vậy, các văn bản quy phạm pháp luật, chính sách hỗ trợ phải đi trước để mở đường cho phát triển ĐMT.