Cần sự chuyển mình

QUỐC BÌNH

Thứ năm, 06/09/2018 - 05:45 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cách mạng công nghiệp 4.0 có thể tạo động lực phát triển mới cho nền kinh tế. Ảnh: lLAM ANH

Đất nước đã qua 30 năm đổi mới và phát triển, hiện có nhiều thách thức lớn phải giải quyết trong bối cảnh mới từ quá trình hội nhập kinh tế, đối mặt Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), thách thức đói nghèo, biến đổi khí hậu… Đất nước đang cần sự chuyển mình.

Vậy đâu là động lực, đâu là chìa khóa để chúng ta có thể chuyển mình? Đó chắc chắn phải là khoa học - công nghệ, con đường rút ngắn nhất để chúng ta tăng tốc, bắt kịp với thế giới. Theo Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng, đó cũng là xuất phát điểm của Sáng kiến Kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo Việt Nam 2018. Chúng ta có nguồn lực vô giá là những nhân tài cả trong và ngoài nước, nhưng chúng ta chưa kết nối, khơi dậy được tiềm lực. Phải khơi dậy được để tạo sức bật mới cho nền kinh tế.

Thực trạng “chảy máu chất xám” từ lâu đã là một trong những vấn đề nghiêm trọng của những nước đang phát triển như Việt Nam. Trong thời kỳ đất nước đang cần chuyển mình mạnh mẽ để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và vươn lên thành con hổ châu Á mới như Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc kỳ vọng, việc có thêm nhân tài ở nhiều lĩnh vực khác nhau là yêu cầu tiên quyết. Nhưng để thu hút “chất xám” phụng sự Tổ quốc, lại có rất nhiều vấn đề được đặt ra.

Chia sẻ những trải nghiệm của mình và quyết định bắt tay cùng các cộng sự tại Vingroup để thực hiện hóa giấc mơ xe hơi “made in Việt Nam”, song Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Vingroup Võ Quang Huệ cũng không quên đề cập đến “sốc văn hóa ngược” với những người mới trở về.

Ông Võ Quang Huệ chia sẻ, chắc hẳn trong sâu thẳm trái tim mọi người đều có lòng yêu nước. Được sống trên đất nước mình, đóng góp công sức xây dựng Tổ quốc, làm việc sẽ rất hào hứng và có nhiều niềm vui. Hơn nữa, trong thế giới phẳng như hiện nay, không phải làm việc ở Việt Nam các nhà khoa học sẽ mất mối quan hệ ở nước ngoài. Tôi tin rồi đây sẽ có nhiều tài năng sẵn sàng trở về cống hiến cho đất nước.

Giáo sư Ngô Bảo Châu cho rằng, phải có môi trường quy tụ được nhu cầu và nguồn lực từ phía Nhà nước, doanh nghiệp (DN), quy trình cơ chế cạnh tranh để các nhà khoa học cùng nhau tổ chức được nhiều đội nhóm, giải quyết các nhu cầu đó. Nếu không có quy trình thực hiện, chúng ta mãi chỉ suy nghĩ và ý tưởng, không có hiện thực. “Chiến lược nhân tài” là phải dựa vào thực tế, nhu cầu tự nhiên, có môi trường thì các tài năng sẽ trở về, phát triển và “đâm hoa nảy nở”.

TS Lê Viết Quốc, hiện đang làm việc cho Google, cũng cho rằng, nên đưa ra những bài toán cụ thể để các nhân tài có thể kết nối cùng nhau tập hợp và giải quyết. Chẳng hạn, dựa trên trí tuệ nhân tạo, liệu có thể tạo ra chương trình để các bác sĩ tìm hiểu và chữa bệnh ung thư từ sớm được không? Một tổ chức đặt hàng bài toán này và kết nối mọi người để cùng giải quyết. Các tài năng đều muốn giải bài toán khó, tác động đến nhiều người, giải quyết được những vấn đề chung của xã hội. Thế giới đã chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ về KHCN dẫn tới sự bứt phá thần kỳ của nhiều nền kinh tế, như sản xuất chip với Đài Loan (Trung Quốc), xe hơi với Nhật Bản; điện thoại với Hàn Quốc... CMCN 4.0 với trí tuệ nhân tạo có thể làm cho Việt Nam giàu. Và nếu không trở nên giàu có, đó là lỗi của chúng ta!

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng thẳng thắn nhìn nhận rằng, từ tư duy đến hành động là cả một quá trình. Việt Nam trước đây đã có mạng lưới và chính sách thu hút nhân tài, nhưng chưa gắn kết được giới KHCN và DN, chưa gắn chặt với nhu cầu của cuộc sống. Lần này, DN Việt Nam sẽ là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo, thu hút các tài năng, tạo ra các công nghệ mới, có như vậy mới trở thành công nghệ của Việt Nam. Về phía Nhà nước, Việt Nam sẽ có trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia với nguồn lực từ xã hội hóa, các quỹ đầu tư mạo hiểm sẵn sàng phục vụ mạng lưới đổi mới sáng tạo…

Thực tế, động thái một loạt DN lớn như: Viettel, FPT, VNPT hay Vingroup, Phenikaa… công bố các dự án thúc đẩy đầu tư cho KHCN trùng hợp sự kiện 100 nhân tài trẻ nước ngoài trở về tham gia Chương trình Kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo Việt Nam 2018 đã thổi bùng niềm tin về một công cuộc đánh thức các tiềm lực mới cho phát triển kinh tế.

Những “hạt nhân” của công cuộc cải cách này sẽ là các DN. Đơn cử như Vingroup đã chính thức công bố chiến lược đầu tư trọng điểm vào lĩnh vực công nghệ - công nghiệp với mục tiêu đến năm 2028, Vingroup sẽ trở thành một tập đoàn “công nghệ - công nghiệp - dịch vụ” đẳng cấp quốc tế, trong đó công nghệ chiếm tỷ trọng chính. Ngành lõi của tập đoàn hiện nay là thương mại dịch vụ sẽ đóng vai trò là chỗ dựa tài chính cho hai mảng mới, đồng thời là hệ sinh thái quan trọng để hỗ trợ công tác nghiên cứu và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ - công nghiệp. Vingroup đã ra mắt bốn đơn vị gồm Công ty Phát triển công nghệ VinTech, Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn, Viện Nghiên cứu công nghệ cao và Quỹ Hỗ trợ nghiên cứu khoa học – công nghệ ứng dụng với ngân sách ban đầu 1.000 tỷ đồng. VinTech sẽ tập trung nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất các phần mềm và nghiên cứu phát triển các nguyên vật liệu thế hệ mới. Đã có những tài năng là các giáo sư, tiến sĩ đang làm việc tại nước ngoài về đầu quân cho Vingroup.

Trước đó, Phenikaa, Tập đoàn mẹ của Vicostone, đã ra mắt Viện Nghiên cứu và công nghệ Phenikaa (PRATI) và Viện Nghiên cứu tiên tiến Thành Tây (TIAS) với ngân sách 500 tỷ đồng trong 5 năm hoạt động đầu tiên. PRATI & TIAS sẽ tập trung vào các lĩnh vực nghiên cứu nền tảng, cấp thiết và có tính ứng dụng thực tiễn cao như khoa học cơ bản, ứng dụng, công nghệ vật liệu (polymer, nano, gốm), tự động hóa, cơ điện tử, điện tử, điện tử hữu cơ, trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, khoa học y, sinh, dược, nông nghiệp…

Chứng kiến sự trở về bước đầu đầy hào hứng, chuyên gia kinh tế Huỳnh Thế Du kỳ vọng, nhiệt huyết sẽ tiếp tục được lan tỏa, biến thành những kế hoạch hành động cụ thể theo hành trang của mỗi tài năng khi họ trở lại công tác ở nước ngoài hoặc trở về Tổ quốc để trong tương lai không xa, Việt Nam sẽ có nền kinh tế tri thức khi Việt Nam đang có được sự chuyển mình thật sự.