Tạo thuận lợi thương mại từ truy xuất nguồn gốc

THU THỦY, ĐẶNG THÀNH

Thứ sáu, 07/09/2018 - 05:23 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Người tiêu dùng yên tâm với chất lượng thực phẩm rõ nguồn gốc xuất xứ. Ảnh: NAM ANH

Việc không biết rõ sản phẩm được trồng, chăn nuôi ở đâu, như thế nào, cách vận chuyển, phân phối ra sao… đã khiến người tiêu dùng (NTD) nghi ngờ về chất lượng hàng hóa. Bởi vậy, truy xuất nguồn gốc (TXNG) được coi là “chìa khóa” khởi tạo lại niềm tin cho NTD, doanh nghiệp (DN) và cho chính nông sản, thực phẩm Việt Nam.

Kỳ 1: Gây dựng niềm tin vào thực phẩm an toàn

Từ chiếc tem bảo đảm cho niềm tin…

Thực phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc xuất xứ, không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm (ATTP) hiện đang là bài toán nhức nhối tại Việt Nam. Căn bệnh mất niềm tin của NTD đã khiến nhu cầu TXNG thực phẩm của các đối tượng trong chuỗi cung ứng hàng hóa trở nên bức thiết, đặc biệt là với DN sản xuất và phân phối. Với dân số đông, nhu cầu tiêu dùng thực phẩm sạch lớn, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là hai địa phương tiên phong trong việc triển khai hệ thống minh bạch thông tin, TXNG điện tử cho các mặt hàng nông sản. Từ tháng 8-2016, Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp Hà Nội đã triển khai thí điểm hệ thống minh bạch thông tin, TXNG cho năm DN phân phối và sáu cơ sở sản xuất, DN tham gia với hơn 500 dòng sản phẩm được dán tem nhận diện nguồn gốc qua QR code. Trong đó có 350 dòng sản phẩm của các DN đóng gói và phân phối, 205 dòng sản phẩm của cơ sở, DN sản xuất và chế biến. Hiện nay, trên địa bàn Hà Nội có 75 điểm bán nông sản thực phẩm có dán tem QR code nhận diện nguồn gốc điện tử.

Tại phía nam, “Đề án Quản lý, nhận diện và TXNG thịt heo” do Sở Công thương TP Hồ Chí Minh triển khai cũng bắt đầu thực hiện từ ngày 16-12-2016. Người dân TP Hồ Chí Minh có thể mua và trực tiếp kiểm tra thịt lợn bằng công nghệ thông tin (Te-Food) tại 346 điểm bán, cơ sở kinh doanh của các hệ thống siêu thị bán lẻ tham gia thí điểm. Khi sử dụng ứng dụng Te-Food, người dùng sẽ tra cứu được thông tin xuất xứ từ quầy bán lẻ đến nơi giết mổ, trang trại chăn nuôi… qua con tem có chứa mã QR của miếng thịt lợn. Tiếp đó, từ ngày 1-3-2017, thành phố chính thức thử nghiệm đề án tại các kênh phân phối truyền thống. Dự kiến, từ nay đến cuối năm 2018, đề án này sẽ được ngành công thương TP Hồ Chí Minh nhân rộng ra các mặt hàng khác…

Về công nghệ TXNG điện tử, Chủ nhiệm Khoa Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia Hà Nội) PGS, TS Lê Sỹ Vinh, một trong những người nghiên cứu, xây dựng hệ thống TXNG tại Hà Nội, chia sẻ, mỗi DN tham gia thí điểm sẽ có một tài khoản để cập nhật và quản lý danh sách các sản phẩm đang kinh doanh, giấy chứng nhận ATTP cũng như các cơ sở phân phối đang hợp tác. DN có thể tự tạo và in tem QR code để dán lên sản phẩm nhưng quyền phê duyệt DN tham gia và sản phẩm đăng ký trong hệ thống sẽ thuộc về cơ quan quản lý.

Với NTD, chỉ cần sử dụng smartphone chạy với hệ điều hành IOS hoặc Android có kết nối internet là có thể quét mã QR để tra cứu thông tin về sản phẩm, cơ sở sản xuất và phân phối. Hệ thống cũng sẽ hiển thị giấy tờ liên quan sản phẩm như chứng nhận VietGAP, chứng nhận rau an toàn. Đối với nhà quản lý, giao diện sẽ hiển thị tên đơn vị quản lý, logo, có chức năng xem và tìm kiếm các thông tin về DN cũng như sản phẩm trong hệ thống.

… Đến sự thay đổi trong thói quen mua sắm

Chỉ sau thời gian ngắn triển khai tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, TXNG đã đạt được nhiều kết quả khả quan với sự hưởng ứng, tham gia của đông đảo các hộ nông dân, NTD, DN sản xuất và nhà phân phối, tạo tiền đề nhân rộng mô hình ra cả nước. Theo Trung tâm Tư vấn, giới thiệu và bán nông sản thực phẩm an toàn tại địa chỉ số 35 Tạ Quang Bửu, phường Bách Khoa, quận Hai Bà Trưng (Hà Nội), từ khi có hệ thống TXNG nông sản bằng điện thoại, NTD đã tìm đến và trở thành khách hàng thân thiết của trung tâm này. Đây là bước tiến lớn trong thói quen mua hàng ở Việt Nam, giúp NTD yên tâm hơn khi lựa chọn thực phẩm.

Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm sạch BigGreen Việt Nam Nguyễn Tiến Hưng thì nhận định, công nghệ TXNG điện tử đã mở ra phương thức tiêu dùng và kinh doanh mới, bảo đảm minh bạch hơn, tránh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Giám đốc Quan hệ công chúng Big C Việt Nam Hồ Quốc Nguyên cho biết, thực hiện chủ trương của TP Hồ Chí Minh, hiện thịt heo dán tem TXNG đã được bán tại chín siêu thị Big C và các cửa hàng tiện lợi C-Express trên toàn thành phố. Nhiều khách hàng đã hình thành thói quen dùng điện thoại tra thông tin sản phẩm thịt heo, rau tại siêu thị. Nhờ đó, sức mua các sản phẩm TXNG đã tăng 15% so trước khi thực hiện TXNG.

Là địa phương cung cấp thịt gia súc, gia cầm lớn nhất cho TP Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Nai đã hưởng ứng mạnh mẽ chương trình này. Giám đốc Sở Công thương Đồng Nai Dương Minh Dũng cho hay, với gần 1.700 trang trại, trong đó 400 trang trại được chứng nhận an toàn và 40 trang trại có chứng nhận VietGAP. Tính đến ngày 8-3-2017, đã có 325 trang trại tham gia đề án TXNG; mỗi ngày có khoảng 1.000 - 1.500 con heo được kiểm dịch cung cấp cho thị trường TP Hồ Chí Minh.

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, đã có khoảng 50 nghìn NTD Thủ đô truy cập hệ thống TXNG thực phẩm, trong đó có hơn 200 ý kiến phản hồi về DN và đơn vị quản lý. Từ những ý kiến này, DN định hướng được thị trường và phục vụ NTD tốt hơn.

Còn nhiều vướng mắc

Lợi ích là vậy, song thực tế, để tăng cường hiệu quả và nhân rộng mô hình TXNG nông sản thực phẩm, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, chung tay góp sức của cả chính quyền, DN và người dân. Do đây là lần đầu tiên TP Hồ Chí Minh và Hà Nội áp dụng TXNG nông sản thực phẩm trên quy mô lớn nên trong quá trình triển khai còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Cụ thể, theo đại diện Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp Hà Nội, do sản xuất nông nghiệp còn phụ thuộc vào thời tiết, có tính thời vụ nên ảnh hưởng đến công tác dán tem QR code. Bên cạnh đó, số lượng sản phẩm được dán mã còn ít so tổng sản phẩm phân phối của DN nên chưa tạo được hiệu ứng lớn đối với NTD. Ngoài ra, nhiều ý kiến băn khoăn: Liệu DN có tự dán tem lên những sản phẩm không rõ nguồn gốc để bán ra thị trường hoặc “mua - bán” tem QR code. Ngoài ra, chương trình mới chủ yếu áp dụng đối với các hộ trồng trọt, chăn nuôi quy mô lớn và đã là nhà cung cấp cho các nhà phân phối; phần lớn các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ không đăng ký tham gia, chưa có thói quen sử dụng và tiếp cận thiết bị công nghệ thông tin hiện đại.

Ông Nguyễn Tiến Hưng cho biết, một số DN tự làm rồi công bố thông tin, không có tổ chức nào chứng nhận nên độ tin cậy không cao. Do vậy, ở nhiều cửa hàng thực phẩm sạch, mặc dù có mã QR code để kiểm tra nhưng NTD chưa tin hoàn toàn vào những thông tin ghi trên mã này.

Để NTD tin tưởng hơn vào TXNG, Giám đốc Chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch Bác Tôm Trần Mạnh Chiến cho rằng, cần có đơn vị kiểm định, chứng nhận quá trình sản xuất của DN. Bên kiểm định độc lập này sẽ giám sát, điều tra toàn bộ quy trình. Nếu đơn vị nào sai phạm sẽ xử phạt nặng. Có như vậy, NTD mới yên tâm với chất lượng nông sản được TXNG.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội Nguyễn Huy Đăng, thời gian tới, TP Hà Nội sẽ tiếp tục nhân rộng TXNG ra nhiều sản phẩm khác, trong đó có thịt gia cầm. Để mô hình này có thể đi sâu vào cuộc sống, công tác tuyên truyền cho các DN, cơ sở sản xuất, NTD đặc biệt quan trọng.

Tại phía nam, để mở rộng chương trình, theo Phó Giám đốc Sở Công thương TP Hồ Chí Minh Nguyễn Phương Đông, sẽ tiếp tục phối hợp Sở Công thương, Sở Nông nghiệp các tỉnh tập huấn về quy trình TXNG cho các cơ sở chăn nuôi. Bên cạnh đó, để hỗ trợ người chăn nuôi nhỏ lẻ, TP Hồ Chí Minh quyết định hỗ trợ 50% chi phí công nghệ, thiết bị TXNG cho năm đầu tiên.

Cách mạng 4.0 bùng nổ với nhiều công nghệ tiên tiến và tính ứng dụng thực tiễn cao, do đó vấn đề TXNG nói riêng và mọi mặt của đời sống nói chung sẽ trở thành xu thế thời đại. Thị trường chính là mệnh lệnh cho nhà sản xuất. Khi người dùng thông thái biết kiểm soát, biết tự bảo vệ mình, biết lựa chọn sản phẩm chính hãng thì các nhà sản xuất sẽ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất để có được những sản phẩm trên hệ thống TXNG hàng hóa chung. Hà Nội đang áp dụng sáng chế “Quy trình xác thực chống hàng giả”, xây dựng hệ thống thông tin điện tử, sử dụng mã QR để TXNG nông sản thực phẩm nhằm bảo vệ quyền lợi NTD và nhà sản xuất chân chính. Hiện đã có 21 tỉnh, thành phố hưởng ứng tham gia để thống nhất bộ mã TXNG khi sản phẩm hàng hóa lưu thông trên địa bàn TP Hà Nội.

(Còn nữa)

Tại Hà Nội, ngày 27-8-2018, Trung tâm Xúc tiến đầu tư, Thương mại và Du lịch Hà Nội tổ chức Hội nghị truyền thông nâng cao nhận thức về nông sản thực phẩm sạch, an toàn và ra mắt chuyên trang nông sản an toàn Hà Nội. NTD, DN, hợp tác xã có thể truy cập tại địa chỉ: https://nongsanantoanhanoi.gov.