Tạo thuận lợi thương mại từ truy xuất nguồn gốc

THU THỦY, ĐẶNG THÀNH

Thứ tư, 12/09/2018 - 09:38 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Nhiều nông sản đã được gắn tem truy xuất nguồn gốc. Ảnh: ANH NAM

Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào kinh tế thế giới và cùng với sự vận động của thị trường, yêu cầu đối với hàng hóa của người tiêu dùng (NTD) ngày càng khắt khe hơn theo hướng tìm hiểu sâu về quy trình sản xuất. Theo đó, truy xuất nguồn gốc (TXNG) cũng trở thành yêu cầu lớn hơn cho doanh nghiệp (DN) trong việc nâng cao giá trị hàng hóa, đặc biệt là nông sản xuất khẩu (XK).

Kỳ 2: Nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam

(Tiếp theo và hết)

Giá bán thấp vì không “lý lịch”

Không chỉ thiếu thương hiệu, đa phần hàng hóa Việt Nam hiện nay thiếu hệ thống tem TXNG nên giá trị XK rất thấp. Trong khi ở thị trường trong nước vì nghi ngại chất lượng hàng Việt không bảo đảm, không ít NTD sẵn sàng chi tiền gấp nhiều lần để mua hàng ngoại. Các sản phẩm nông, thủy sản từ Việt Nam XK ra thế giới với số lượng ngày càng nhiều, vì vậy TXNG là yếu tố nền tảng để tạo ra một chuỗi cung ứng an toàn, từ đó hình thành sự an tâm, tin tưởng và trung thành của khách hàng nhập khẩu (NK) với các sản phẩm và uy tín thương hiệu của DN.

Trên thực tế, phần lớn nông sản Việt Nam XK ra nước ngoài vẫn chưa bảo đảm TXNG. Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp huyện Đạ Huoai (Lâm Đồng) Nguyễn Thị Thu Thắm cho biết, sầu riêng Đạ Huoai có những ưu điểm vượt trội về mùi vị, nhưng phần lớn sản phẩm vẫn XK tiểu ngạch sang thị trường Trung Quốc với giá cả bấp bênh. Trong khi đó, sầu riêng của Malaysia được nhiều nước trên thế giới ưa chuộng vì họ triển khai TXNG rất tốt, thậm chí NTD có thể biết quả đó được sinh ra từ cây có “tuổi đời” bao lâu… Nói chung là có “lý lịch rất rõ ràng. Tham gia TXNG chỉ phải bỏ ra khoảng 1.000 đồng cho một tem TXNG để dán trên sản phẩm nhưng giá trị thu về gấp nhiều lần. Đơn cử, không có tem TXNG, hiện sầu riêng chỉ bán được cho thương lái Trung Quốc với giá 50.000 - 55.000 đồng/kg, trong khi quả sầu riêng có tem TXNG nếu bán ở thị trường Hà Nội đã lên tới 160.000 - 180.000 đồng/kg, chưa nói tới XK.

Hiện đối với nhiều thị trường XK, sản phẩm phải bảo đảm TXNG đang là một yêu cầu bắt buộc. Bà Amy Guihot, Tham tán Nông nghiệp Đại sứ quán Australia, cho biết thị trường này yêu cầu các DN chế biến TXNG phải xác định được nguồn gốc của tất cả nguyên liệu đầu vào của thực phẩm như nguyên liệu, chất phụ gia, các thành phần khác, quy cách đóng gói. Cùng với đó là tên và địa chỉ của nhà cung cấp, tên và địa chỉ khách hàng, ngày giao dịch và giao hàng, chi tiết lô hàng, khối lượng và số lượng của sản phẩm khi giao hàng và bất kỳ hồ sơ sản xuất nào khác có liên quan.

Hội nhập, phải chấp nhận “luật chơi”

Nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ TXNG, Công ty Phát triển kinh tế Duyên Hải (Cofidec) đã và đang phối hợp Hội Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh ứng dụng phương pháp TXNG thực phẩm bằng điện tử cho sản phẩm cà tím. Giám đốc Cofidec Đặng Thị Phương Ninh cho hay, tất cả quá trình trồng trọt, từ xuống giống, bón phân, thu hoạch, năng suất... đều phải được liệt kê một cách chính xác bằng công nghệ thông tin để DN kiểm soát. Việc TXNG hàng XK, đặc biệt khi muốn XK đến các thị trường tiên tiến như: Nhật Bản, Australia, Hoa Kỳ... đang là việc đương nhiên khi khách hàng yêu cầu ngày càng nhiều. Việc TXNG cũng giúp sản phẩm mang tính minh bạch, rõ ràng hơn, giúp bạn hàng tin tưởng nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, từ đó nâng cao uy tín và kim ngạch XK của DN.

Theo Cục Xuất nhập khẩu (XNK), Bộ Công thương, TXNG đang là yêu cầu phổ biến đối với hàng hóa XNK, đặc biệt là các mặt hàng nông sản, thực phẩm. Nguyên nhân bởi sự quan tâm của NTD không chỉ giới hạn ở chất lượng hay mẫu mã mà còn bao gồm cả các thông tin liên quan đến quá trình tạo ra sản phẩm và đưa sản phẩm đến khách hàng cuối cùng, đặc biệt với những sản phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sức khỏe như dược phẩm, thực phẩm, đồ uống...

Giám đốc Trung tâm DN hội nhập và phát triển Phạm Thị Lý, tác giả sáng chế quy trình xác thực chống hàng giả, đồng thời là một chuyên gia trong lĩnh vực TXNG, cho biết, việc TXNG hàng hóa là việc cả thế giới đã làm, EU đã có tiêu chuẩn chung và Việt Nam đã có những Nghị định, Chỉ thị từ cách đây hai, ba năm. Khi hội nhập ngày càng sâu vào thế giới, Việt Nam sẽ phải chấp nhận tất cả các “luật chơi”, trong đó có cả việc đáp ứng các yêu cầu về TXNG.

Đối với XK, việc rõ ràng nguồn gốc xuất xứ, ngoài việc cung cấp thông tin cho NTD còn bảo đảm tính cam kết về sự minh bạch cũng như chịu trách nhiệm về thông tin của nhà sản xuất công bố trên nội dung mã TXNG. Các thông tin về TXNG hàng hóa sẽ giúp xóa đi mặc cảm của NTD trong nước và quốc tế về dòng sản phẩm Việt Nam có chất lượng chưa cao hay chưa tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế. Bà Phạm Thị Lý cho rằng, TXNG hàng hóa sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm, hàng hóa Việt Nam trước sức ép hội nhập kinh tế quốc tế, là điều cần thiết và xu thế chung của thế giới. Khi áp dụng TXNG vào hàng hóa XK, chúng ta cũng đã tiến thêm một bước trong việc hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu tất cả DN XK làm được, nếu hàng hóa nội địa cũng làm được thì sẽ mang lại một tầm cao mới cho hàng hóa Việt Nam trên thế giới.

Thực tế, hoạt động này cũng mang lại hiệu quả cao cho DN. Đơn cử, nhằm đáp ứng yêu cầu của phía thị trường Trung Quốc là từ ngày 1-4-2018, tất cả các sản phẩm nông sản XK sang thị trường này phải có thể TXNG, ngay từ trước khi bắt đầu vụ vải 2018, UBND huyện Thanh Hà (Hải Dương) đã liên hệ với TP Hà Nội và đề nghị UBND, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trung tâm DN hội nhập và phát triển hỗ trợ công nghệ TXNG cho 3.900 ha vải. Sau vụ vải, không chỉ đáp ứng tốt nhu cầu của các bạn hàng Trung Quốc, có hộ gia đình cho hay đã bán được 25 tấn vải chỉ thông qua hệ thống TXNG này.

Cần thay đổi tư duy quản lý

Phát biểu ý kiến chỉ đạo tại Hội thảo “TXNG hàng hóa góp phần tạo thuận lợi thương mại” do Cục XNK phối hợp Trung tâm Thông tin Công nghiệp và thương mại (Bộ Công thương) tổ chức mới đây, Thứ trưởng Công thương Đặng Hoàng An nhận định, TXNG có vai trò quan trọng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, XNK của DN nói riêng và toàn xã hội nói chung. Trong hệ thống TXNG, tem TXNG là yếu tố quan trọng đóng vai trò định danh đối tượng cần truy xuất, giúp liên kết dữ liệu và truy cứu thông tin trong suốt chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, quy trình TXNG mới là yếu tố bảo đảm cho sự thành công và tin cậy của một hệ thống.

TXNG tại Việt Nam là hoạt động còn khá mới, song đã và đang được triển khai nhanh chóng. Nhiều DN và NTD hiện nay chưa hiểu hết ý nghĩa, chưa hiểu đúng bản chất của TXNG.

Thứ trưởng Đặng Hoàng An nhấn mạnh, TXNG hàng hóa cần phải thay đổi từ tư duy quản lý của cơ quan quản lý nhà nước (CQQLNN) đến tư duy của DN và bản thân những người tạo ra sản phẩm làm nguyên liệu cho các ngành hàng sản xuất và XK, bảo đảm mọi hàng hóa sản xuất và XK phải được TXNG đến cuối cùng. Những mô hình TXNG truyền thống như nhập “hồi ký sản xuất” bằng tay để tạo QR code và sản xuất tem TXNG rồi dán lên sản phẩm hay như sưu tầm, nhận thông tin barcode, QR code của sản phẩm do DN tự công bố và trả tiền dịch vụ đưa vào lưu trữ trong cơ sở dữ liệu riêng… còn nhiều bất cập, cụ thể là, NTD không xem được các thông tin TXNG hoặc thông tin TXNG chưa đáng tin.

Theo ông Lê Đại Dương, Giám đốc Công ty iShopgo, TXNG không phải dán tem đơn thuần mà cần phải quản lý được toàn bộ từ khâu sản xuất đến cung ứng sản phẩm. Phải hỗ trợ được giao thương, XNK và buôn bán trao đổi thông tin thương mại. Đồng thời, phải tạo được hàng rào kỹ thuật để bảo vệ thị trường trong nước, bảo đảm thị trường lành mạnh, đáp ứng được tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. CQQLNN cần ban hành tiêu chuẩn thông tin TXNG hàng hóa và quy định bắt buộc TXNG hàng hóa đang lưu thông trên thị trường.

Cùng quan điểm này, ông Đào Hà Trung, Chủ tịch Hội Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, cho rằng các CQQLNN cần quy định rõ các yêu cầu kỹ thuật, điều kiện hành nghề cho các công ty cung cấp dịch vụ TXNG, tránh tình trạng NTD mất lòng tin về hoạt động TXNG. Đồng thời, khuyến khích các DN áp dụng các tiêu chí kỹ thuật của các nước NK… để tạo lợi thế cho hàng Việt Nam khi XK. Ngoài ra, cơ quan quản lý cần nhanh chóng yêu cầu hàng ngoại lưu hành cũng phải áp dụng TXNG để bảo vệ thị trường trong nước và bảo vệ quyền lợi NTD Việt Nam. Đồng thời, Nhà nước cũng cần có những chính sách hỗ trợ cho DN. Có như vậy hàng Việt Nam mới khẳng định với thị trường thế giới là sản phẩm có chất lượng tốt và đáp ứng được những tiêu chuẩn mà thị trường NK đưa ra. Đặc biệt, nếu làm được như trên, DN có thể kiến nghị lên CQQLNN về các hàng rào thương mại bảo vệ hàng Việt Nam mà không trái với quy định của quốc tế.