Thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ

QUỐC BÌNH

Thứ tư, 26/12/2018 - 03:27 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Ngành dệt - may vẫn chưa phát triển đồng đều giữa các khâu, đoạn. Ảnh: THANH LONG

Việc phụ thuộc phần lớn nguyên liệu, linh kiện, phụ tùng nhập khẩu (NK) đã làm cho giá trị gia tăng (GTGT) của ngành công nghiệp Việt Nam ở mức thấp so các quốc gia trong khu vực. Ngay với các ngành công nghiệp (CN) như: điện tử, dệt - may, da - giày… dù được xem là có lợi thế, nhưng nước ta vẫn đang bị xếp ở mức kém phát triển trên “bản đồ công nghiệp hỗ trợ” thế giới.

Tại Hội nghị về các giải pháp thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ (CNHT) Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đặt ra yêu cầu: “Việt Nam có phải là “công xưởng” chế biến, chế tạo của khu vực và thế giới hay không là do năng lực quản trị, nghiên cứu, tổ chức của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp (DN). Chúng ta cần học tập, nghiên cứu kinh nghiệm phát triển CNHT của Nhật Bản, Hàn Quốc…”.

Thực tiễn cho thấy thời gian qua, chính sách phát triển CNHT được đưa ra khá nhiều nhưng kết quả chưa như mong đợi. Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh cho biết, trên toàn quốc hiện có khoảng 1.800 DN sản xuất phụ tùng, linh kiện, trong đó chỉ có khoảng hơn 300 DN trong nước tham gia mạng lưới sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia. Số lượng các DN thành lập mới trong lĩnh vực sản xuất CN những năm qua vẫn chưa nhiều. Do không có nhiều nhà cung cấp, nên các DN sản xuất sản phẩm cuối cùng khó có thể tìm mua phụ tùng, linh kiện trong nước mà phải NK hoặc tự sản xuất. Việc phụ thuộc phần lớn linh kiện và phụ tùng NK ở ngành CN chế biến, chế tạo đã làm cho GTGT của ngành công nghiệp Việt Nam ở mức rất thấp so các quốc gia trong khu vực. Mặc dù chiếm đến gần 90% doanh thu thuần sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế nhưng CN chế biến, chế tạo chỉ đóng góp gần 15% GDP năm 2017 so mức hơn 20% của phần lớn các quốc gia trong khu vực (Campuchia 22%, Thái-lan 26%, Trung Quốc 36%).

Theo Bộ trưởng Trần Tuấn Anh, tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành điện tử tin học, viễn thông mới đạt 15%, điện tử chuyên dụng và các ngành CN công nghệ cao chỉ đạt 5%. Ngành điện tử của Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào các DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt là Samsung. Hầu hết các linh kiện nội địa hóa đều do DN FDI cung cấp; mới chỉ có khoảng 35 DN Việt Nam là nhà cung ứng cấp 1 cho Samsung. DN Việt Nam chủ yếu cung cấp vật tư tiêu hao, bao bì, in ấn… với giá trị cung ứng rất nhỏ so nhu cầu linh kiện và phụ tùng của Samsung. Phần lớn các DN sản xuất CN Việt Nam đều là DN vừa, nhỏ và siêu nhỏ, trình độ hạn chế về nhiều mặt. Để rút ngắn thời gian tiếp cận trình độ sản xuất toàn cầu, ngoài sự cố gắng của DN cần sự hỗ trợ quyết liệt, đồng bộ và dài hạn của Nhà nước.

Đại diện cho DN ngành dệt - may, Chủ tịch Hiệp hội Bông Sợi Việt Nam Nguyễn Văn Tuấn cho biết, hơn 20 năm liên tục phát triển, tốc độ tăng trưởng ngành dệt - may bình quân là 15%/ năm, nhưng ngành này phát triển không đồng đều giữa các khâu, đoạn. Các phân khúc kéo sợi và may phát triển nhanh trong khi phân khúc sản xuất vải lại kém, tạo ra thế “nút thắt cổ chai” khiến phát triển toàn ngành khó bền vững. Toàn ngành lệ thuộc nặng nề vào nguồn vải NK (lượng vải nhập năm 2017 là 6,5 tỷ mét trong khi nhu cầu là 9,5 tỷ mét) khiến DN mất đi tính chủ động trong kinh doanh; hạn chế sự sáng tạo và khó có thể nâng cao giá trị sản xuất.

Theo ông Nguyễn Văn Tuấn, nguyên phụ liệu chưa đáp ứng được là do bất cập chính sách. Hình thức nhuộm gia công là giải pháp tối ưu, không chỉ thúc đẩy sự phát triển của các DN vừa, nhỏ, cực nhỏ mà còn giúp tiết kiệm tối đa chi phí đầu tư và bảo vệ môi trường nhưng lại không được khuyến khích và cho phép; nhiều địa phương khiến nhà đầu tư (NĐT) e ngại khi triển khai khâu đoạn này.

Với ngành CN ô-tô, Chủ tịch HĐQT CTCP Ô-tô Trường Hải (Thaco) Trần Bá Dương cho biết, cuối năm 2017, Chính phủ đã ban hành Nghị định 125/2017/NĐ-CP với thuế suất NK một số linh kiện CKD bằng 0%, nhưng như vậy chưa đủ để sản phẩm ô-tô sản xuất trong nước có thể cạnh tranh với xe NK. Vì vậy, Thaco đề xuất miễn thuế tiêu thụ đặc biệt cho tỷ lệ phần trăm linh kiện, phụ tùng sản xuất trong nước để khuyến khích CNHT phát triển và giảm giá xe cho người tiêu dùng.

Trước ý kiến đóng góp của cộng đồng DN, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương lắng nghe ý kiến vì mỗi DN là một kinh nghiệm tốt để từ đó Chính phủ ban hành Nghị quyết về phát triển CNHT.

Thủ tướng mong muốn, Việt Nam cần đón bắt sự chuyển hướng của các NĐT, nhà sản xuất để trở thành công xưởng sản xuất của ASEAN, châu Á và thế giới. Làm sao để Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia. Các bộ, ngành, địa phương phải suy nghĩ điều này khi xây dựng định hướng phát triển đất nước. Sau hội nghị này, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương hoàn thiện cơ chế chính sách về đất đai, thuế, lãi suất… để hỗ trợ DN CNHT. Đồng thời, chủ động lựa chọn DN có năng lực, kinh nghiệm để phát triển CNHT, tạo ra mô hình mới làm hạt nhân, nhân rộng các mô hình khác cùng phát triển. Phát triển các DN CN tư nhân trong nước thật sự trở thành một động lực quan trọng trong phát triển CN đất nước nói chung, đặc biệt chú trọng khởi nghiệp sáng tạo, định hướng đầu tư vào CNHT. DN Việt Nam cần phải có khát vọng gia nhập chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất và chuỗi giá trị, bởi không ai làm thay DN trong phát triển CNHT. Còn Nhà nước sẽ đồng hành để nâng cao năng lực các DN CN và CNHT đạt trình độ khu vực và toàn cầu trong quá trình phát triển.