Bảo tồn nghề lợp mái nhà ở Thụy Sĩ

VŨ ANH

Chủ nhật, 25/11/2018 - 03:25 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Số ít các nghệ nhân tavillonneur còn lại ở Thụy Sĩ. Ảnh: BBC

Truyền thống xây nhà với mái “tavillonnage”, hay còn gọi là mái lợp gỗ tấm hiện nay chỉ có thể được tìm thấy tại vùng Fribourg và Vaud, phía tây của Thụy Sĩ. Những nghệ nhân làm công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo này chính là yếu tố quan trọng, quyết định sự tồn tại của những mái nhà cổ kính ở Thụy Sĩ.

Ông Vincent Gachet là một trong số ít bậc thầy lợp mái gỗ, được gọi là “tavillonneur” vẫn còn gắn bó với những mái nhà truyền thống Thụy Sĩ. Để hoàn thành một mét vuông mái, ông Vincent sẽ phải dành một giờ đồng hồ sắp xếp 250 tấm lợp. Công việc tưởng chừng khá tẻ nhạt này lại đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn từ các tavillonneur như ông Vincent, những người thầm lặng gìn giữ những mái nhà cổ.

Những mái nhà tavillonnage đầu tiên xuất hiện từ thời đế chế La Mã cổ chiếm đóng Fribourg và Vaud, hai vùng giáp ranh dãy núi Jura, nơi có những cây tốt nhất để lợp mái. Kiến trúc Thụy Sĩ tại các vùng này là biểu tượng văn hóa quan trọng, với nhiều ngôi làng tuân theo cách xây nhà truyền thống trong lịch sử một cách nghiêm ngặt. Từ việc lựa chọn cây vào mùa thu tới làm tấm lợp mái trong mùa đông đều nhằm bảo đảm sao cho các tấm lợp làm ra đủ dày để chống chọi thời tiết khắc nghiệt, nhưng cũng tránh bị khô hoặc mục nát.

Những tấm ván bằng gỗ xếp chồng lên nhau như những lớp bánh xốp, cách nhiệt cho những ngôi nhà truyền thống trên núi để giữ ấm trong mùa đông khắc nghiệt. Tuy nhiên, bà Isabelle Raboud, Giám đốc Bảo tàng Gruyère và Thư viện Bulle ở Fribourg cho biết: “Ở nhiều làng hiện nay, những ngôi nhà đã không sử dụng mái gỗ để tránh nguy cơ hỏa hoạn. Bởi vậy, mái tavillonnage chỉ có thể dùng cho các ngôi nhà có giá trị lịch sử và ở vị trí cô lập với khu dân cư”.

Theo giải thích của anh Grégoire Gachet, một trong những tavillonneur trẻ nhất hiện nay, những cây được sử dụng thường là cây vân sam hoặc thông đỏ và thông trắng, vốn phát triển rất phong phú trên núi Jura. Các thợ thủ công giỏi sẽ lựa chọn cây dựa trên đặc điểm của nơi chúng phát triển. Tại độ cao từ 1.000 - 1.600 m, những cây cao nhất luôn giữ được đặc tính tốt nhất của gỗ do điều kiện của khí hậu. Ở độ cao này, cây sẽ mọc chậm hơn và những cây lớn tuổi được tìm kiếm nhiều nhất. Một khi cây có độ tuổi từ 200 - 300 năm, thân cây rất thẳng và cứng cáp. Như vậy, khi các nghệ nhân làm tấm lợp gỗ sẽ không bị cong vênh. Những người thợ phải theo dõi sự phát triển của cây rừng trong nhiều năm để xem cây nào mọc tốt, đánh giá chất lượng gỗ và đồng thời truyền đạt kiến ​​thức cho người mới học nghề. Họ chỉ chặt cây từ giữa tháng 11 cho tới tháng 2 theo truyền thống.

Ông Florian Despond, một bậc thầy làm mái tavillonnage với 12 năm kinh nghiệm đã nghiên cứu và làm việc với hàng chục nhà gỗ truyền thống nói: “Mỗi khi bắt đầu lợp mái một ngôi nhà, tôi phải mất gần 5 năm để hoàn thành”. Thế nhưng, ông Despond vẫn yêu công việc của mình bởi vì ông coi đó là việc tạo ra một tác phẩm nghệ thuật. Hiện tại chỉ còn 10 nghệ nhân lợp mái tavillonnage ở Thụy Sĩ. Trong nhiều thập kỷ, các thế hệ nghệ nhân đã truyền thụ sự hiểu biết và kinh nghiệm về công việc phức tạp này đến thế hệ sau thông qua truyền miệng.

Ngày nay, những người muốn học nghề sẽ phải tìm kiếm một người thầy và nếu được chọn, họ phải trải qua đào tạo trong ít nhất hai năm. Sau khi nhận được sự cho phép của Hiệp hội Association Romande des Tavillonneurs (ART), các học viên tavillonnage phải làm việc độc lập trong một năm. Nếu vào cuối năm, trình độ và tác phẩm của họ được ART công nhận thì những học viên này sẽ được gia nhập hiệp hội và trở thành nghệ nhân. Thông qua đào tạo nghiêm ngặt và chia sẻ những kinh nghiệm trong nghề, trình độ của các học viên có thể được bảo đảm và đem lại tính thẩm mỹ cho mỗi mái nhà tavillonnage.

Mặc dù còn rất ít nghệ nhân, nhưng họ đã hợp tác với nhau để hình thành một chương trình đào tạo vào năm 2015 và những người học nghề tài năng có thể tham gia khóa học. Vào mùa thu năm 2018, 15 học viên khóa đầu tiên tốt nghiệp đã tích cực tham gia bảo tồn và khôi phục lại những mái nhà truyền thống.