Vết rạn giữa hai đồng minh

THANH TÂM

Thứ hai, 06/08/2018 - 01:20 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của NICK ANDERSON

Bất đồng giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ liên quan việc Ankara bắt giữ mục sư người Mỹ Andrew Brunson đang khiến quan hệ hai nước căng thẳng, đặc biệt sau khi Nhà trắng quyết định áp đặt lệnh trừng phạt trực tiếp nhằm vào hai bộ trưởng của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm gây sức ép với Ankara.

Bộ Tài chính Mỹ ngày 1-8 thông báo đã đưa hai quan chức cấp cao của Thổ Nhĩ Kỳ vào danh sách trừng phạt, gồm Bộ trưởng Tư pháp Abdulhamit Gul và Bộ trưởng Nội vụ Suleyman Soylu. Đồng thời, người phát ngôn Nhà trắng Sarah Huckabee Sanders cho biết, cả hai quan chức này đều đóng vai trò chính trong việc bắt giữ và giam giữ Andrew Brunson, mục sư người Mỹ bị giới chức Ankara cáo buộc liên quan cuộc đảo chính bất thành chống lại Tổng thống Tayyip Erdogan hồi năm 2016.

Bà Sanders tuyên bố, không thấy bằng chứng cho thấy việc làm của mục sư Brunson là sai trái và coi ông Brunson là “nạn nhân của hành động giam giữ bất công do Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ thực hiện”. Theo lệnh trừng phạt của Mỹ, tài sản của các quan chức này ở Mỹ đều sẽ bị “đóng băng”, công dân Mỹ cũng bị cấm tham gia giao dịch với họ.

Trong thời gian qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nhiều lần tỏ ý không hài lòng với việc Thổ Nhĩ Kỳ giam giữ mục sư Brunson. Ông Trump và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan từng đối thoại trực tiếp về việc này nhưng không đạt được đồng thuận.

Chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ mục sư Brunson hồi tháng 10-2016 với cáo buộc ông này làm gián điệp và có liên hệ các tổ chức khủng bố là đảng Công nhân người Kurd (PKK) và phong trào của Fethullah Gulen, giáo sĩ Hồi giáo bị Ankara buộc tội dàn xếp cuộc đảo chính. Cuối tháng 7 vừa qua, giới chức Ankara đã giam lỏng mục sư Brunson tại nhà riêng cùng với một thiết bị điện tử theo dõi gắn trên người với lý do sức khỏe.

Mục sư Brunson sinh ra tại bang Bắc Carolina (Mỹ), sống cùng gia đình ở Thổ Nhĩ Kỳ hơn 23 năm và hiện đối mặt án tù 35 năm nếu phiên tòa tiếp theo diễn ra vào tháng 10 tới đây ra phán quyết ông này có tội. Ngoài mục sư này, còn có 19 người Mỹ khác bị buộc tội liên quan cuộc đảo chính năm 2016. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, chính quyền Tổng thống Erdogan đã bắt giữ khoảng 50 nghìn người với lý do tương tự. Với quan điểm cứng rắn trong đàn áp người chống đối, ông Erdogan vẫn luôn thẳng thừng từ chối đề xuất thả tự do cho mục sư Brunson của phía Mỹ.

Mặc dù động thái trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ chỉ mang tính ước lệ, song đã gây ảnh hưởng các chỉ số kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ. Đây cũng là hành động trừng phạt hiếm hoi mà Washington áp đặt cho một đồng minh trong liên minh quân sự Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Đáp lại lệnh trừng phạt vừa qua, Bộ ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ gọi hành động của Mỹ là thù địch, đồng thời tuyên bố sẽ có động thái đáp trả. Ngày 4-8, Tổng thống Erdogan cho biết sẽ phong tỏa tài sản của Bộ trưởng Tư pháp và Bộ trưởng Nội vụ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Hai nước đã chứng kiến những bất đồng trong nhiều vấn đề, từ việc Mỹ ủng hộ các tay súng người Kurd ở Syria, vốn bị chính quyền Tổng thống Erdogan xem là lực lượng khủng bố, cho đến hàng loạt mâu thuẫn trong thời gian gần đây. Vừa qua, Mỹ cáo buộc một ngân hàng quốc doanh Thổ Nhĩ Kỳ đã giúp Iran “vượt mặt” các lệnh trừng phạt của Mỹ. Năm ngoái, việc một số nhân viên an ninh của Tổng thống Erdogan đánh đập những người biểu tình gần đại sứ quán ở Washington từng làm nổ ra cuộc chiến ngoại giao gay gắt. Thượng nghị sĩ John McCain vào thời điểm đó thậm chí đã kêu gọi trục xuất Đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ ở Mỹ.

Các nhà quan sát cho rằng, việc áp đặt các biện pháp trừng phạt trực tiếp đối với một thành viên NATO là một động thái bất thường và hiếm thấy, đặt hai đồng minh vào thế đối đầu căng thẳng. Khi ông Trump đắc cử cuối năm 2016, nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan từng dành nhiều ngôn từ ca ngợi chiến thắng của ông Trump và kỳ vọng hai nhà lãnh đạo có thể hình thành quan hệ đối tác mạnh mẽ, nhưng tới nay, quan hệ Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ đã chứng kiến rạn nứt có nguy cơ ngày càng lan rộng.