Vũ điệu A Lưới

NGUYỄN NGỌC PHÚ

Thứ năm, 19/07/2018 - 06:27 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Dệt thổ cẩm A Lưới.

A Lưới là huyện vùng cao của tỉnh Thừa Thiên - Huế. Lên đây tôi mới biết vì sao dân A Lưới bao gồm các dân tộc: Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu, Pa Hi và Vân Kiều lại hay lấy họ của mình là họ Hồ. Vì gia phả của họ phần lớn để trong gùi và thời chiến phải chạy đi mất mát lưu lạc nhiều, vì thế nhớ được tên còn họ thì mất. Sau đó người A Lưới lấy tên Bác Hồ làm họ Hồ. Mỗi lần đặt họ Hồ cho một người là cả một thủ tục thắp hương trước ảnh Bác Hồ như một nghi lễ thiêng chứng nhận.

Đến A Lưới, tôi bắt gặp một vẻ đẹp rất riêng, đó là những tấm vải thổ cẩm với các hoa văn đường nét hài hòa, tinh xảo với lối phối mầu mang lại một nhịp điệu sắc thái riêng. Tìm hiểu mới biết người dân tộc ở đây có một nghề truyền thống lâu đời, làm ra các bộ sắc phục cho riêng mình đó là nghề dệt Zèng. Nghề dệt Zèng được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trong đó vai trò người phụ nữ, người mẹ rất quan trọng. Bởi khi cô gái lớn lên đều phải biết dệt tấm Zèng để khi đến tuổi lấy chồng tặng người trong gia đình nhà chồng. Nguyên liệu để dệt là những sợi bông khai thác từ thiên nhiên nhuộm với nhiều sắc mầu lấy từ vỏ cây hay củ nâu. Các loại hoa văn mô phỏng những con suối, dốc cao, cây cỏ chim rừng, đồ vật, những ngôi sao trên trời… có ý nghĩa đối với đời sống văn hóa và tâm linh của người A Lưới khát khao sự giao hòa trời - đất và con người. Đỉnh cao của nghệ thuật dệt Zèng ngoài những sáng tạo hoa văn độc đáo đủ các sắc mầu là kỹ năng chèn cườm kết hợp với hệ sắc mầu trên nền vải. Người thợ dệt đưa các hạt cườm trực tiếp vào các sản phẩm, đây là công đoạn phức tạp đòi hỏi nghệ nhân có tay nghề cao. Năm 2016, nghề dệt Zèng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Khi đến đây tôi bắt gặp những nhóm người cùng ngồi dệt với nhau dưới sự hướng dẫn của những nghệ nhân cao tuổi, họ vừa dệt vừa hát dân ca. Tiếng con xa quay, tiếng thoi dệt hòa chung thành một âm điệu, âm vang A Lưới…

Người dân A Lưới rất trân trọng và lưu giữ quá khứ lịch sử. Nhà văn hóa A Lưới được xây dựng khang trang trên một ngọn đồi. Dưới chân đồi là một bãi cỏ rộng có sân khấu ngoài trời khá quy mô với giàn âm thanh ánh sáng khá hiện đại. Trong nhà trưng bày có nhiều sản phẩm nông cụ và cả những tấm vải thổ cẩm, những tấm ảnh đen trắng ngày trước và ảnh mầu bây giờ được phóng to. Bên cạnh đó là những vũ khí thô sơ của người dân A Lưới những ngày đánh giặc.

Vũ điệu A Lưới.

Tối hôm đó có chương trình giao lưu văn nghệ giữa A Lưới với đoàn văn nghệ sĩ nên trên bãi cỏ rộng đã sắp đặt những chum rượu cần những mâm cơm gồm các sản phẩm ẩm thực của người dân A Lưới do bà con tự tay làm ra đãi khách. Chiều xuống dần núi rừng A Lưới bạt ngàn xanh sắp thiêm thiếp vào đêm, tăng thêm vẻ bí ẩn, hoang sơ và gợi mở. Tôi bỗng nghe tiếng reo hò vui vẻ làm náo động vẻ rộn ràng, tươi trẻ của sân nhà văn hóa. Thì ra một giàn hoa khôi người đẹp của núi rừng A Lưới bất ngờ xuất hiện như các cô tiên trong truyện cổ tích. Tất cả đều đèo nhau bằng xe máy từ các ngả đường thuộc các bản làng về đây và nhanh nhẹn trút bỏ bộ quần áo chống nắng bên ngoài. Trước mắt tôi là những “tiên nữ” trẻ măng, hồn nhiên với những bộ váy áo nhiều mầu, hoa văn được cắt khéo léo từ những tấm thổ cẩm dệt Zèng, bó gọn thon thả những tấm lưng eo thắt. Tất cả đều vai trần, tóc búi gọn và cổ đeo những vòng cườm xinh xắn. Đó là những diễn viên múa nghiệp dư ở các đội văn nghệ về đây tụ hội. Họ kéo tôi vào cùng chụp chung những chiếc ảnh bên chiếc trực thăng của bảo tàng. Đêm giao lưu có đốt lửa trại chưa đến, nhưng vũ điệu A Lưới của các chị em đã bắt đầu hồ hởi, đắm say. Đó là tất cả những sắc thái, âm điệu tôi đã cảm nhận được ngay giữa ngây ngất núi rừng.

Tôi chớt nhớ đến bài thơ “Khúc hát ru những em bé ngủ trên lưng mẹ” của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Vào Huế tôi có đến thăm nhà thơ và được ông tặng tuyển thơ, trong đó có bài thơ này. Khi biết chúng tôi ngày mai lên A Lưới, nhà thơ bảo: A Lưới hay lắm đó! Bí thư huyện là một nữ tiến sĩ văn hóa học còn rất trẻ, đề tài luận văn của chị về dân ca của các dân tộc vùng A Lưới. Trẻ, dân tộc mà lại rất hiện đại. Lên đó thế nào cũng có chương trình giao lưu văn nghệ, nghe cô đó hát với vũ điệu trẻ trung thì thật tuyệt với.