Giữ văn hóa cồng chiêng và nghề chỉnh chiêng ở Gia Lai

HOÀNG THANH HƯƠNG

Thứ năm, 06/09/2018 - 05:45 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cần hướng đến đối tượng thiếu niên như một lực lượng quan trọng bảo tồn văn hóa cồng chiêng từ tương lai gần. Ảnh: QUANG HƯNG

Vừa qua, trong chuyến điền dã, khảo sát các nghề truyền thống thuộc địa bàn huyện Chư Pưh, chúng tôi hỏi một số cán bộ văn hóa thông tin huyện, các anh bảo văn hóa truyền thống của huyện mai một nhiều rồi so với chục năm trước. Giờ chỉ còn vài xã, thị trấn như Nhơn Hòa, Ia Hrú, Ia Le, Ia Hla là còn cồng chiêng, đan lát, tạc tượng, dệt.

1/ Đi một vệt làng Plei Jriêk của thị trấn Nhơn Hòa - ngôi làng được đánh giá còn giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Jrai nhất huyện, tôi đếm được ba nhà sàn đã cũ, sau mỗi nhà sàn là một nhà cấp bốn khang trang. Không còn bóng dáng kiến trúc làng truyền thống Jrai như trước đây.

Chị Trần Thị Thanh Thủy, cán bộ văn hóa thị trấn khoe: Đội cồng chiêng của làng vừa đoạt giải nhì hội thi văn hóa các dân tộc thiểu số huyện năm 2018. Làng hiện có gần 100 nghệ nhân các loại hình văn hóa dân gian như dệt, đan lát, tạc tượng, làm nhà sàn nhà mồ, hát dân ca, cồng chiêng, cúng tế, múa... nghệ nhân dệt ở đây đông nhất, sản phẩm dệt đẹp nhất, năm nào cũng có giải khi các chị, các bà tham gia các cuộc thi dệt của huyện, tỉnh tổ chức. Đội cồng chiêng ở đây đông nhất, ai cũng đánh giỏi, đánh hay. Các cuộc thi tỉnh, khu vực Tây Nguyên đội cồng chiêng của làng toàn được chọn tham gia và có giải.

2/ Trong cuộc trò chuyện lấy tư liệu, có ông Nay Tek, người dạy cồng chiêng và biết chỉnh chiêng cũ. Ông cho biết, khi rảnh ông đi vận động người già, người trẻ trong làng tham gia đội cồng chiêng của làng, tập luyện đánh chiêng. Bây giờ làng ông đang có hai đội cồng chiêng, một đội người lớn và một đội trẻ em. Đội chiêng trẻ có 35 cháu tuổi từ 20 trở xuống, các cháu đánh rất tốt, đi thi lúc nào cũng đạt giải cao, ai xem các cháu trình diễn cũng thích thú, yêu mến. Đây là một trong ba đội chiêng thanh thiếu niên tiêu biểu của tỉnh, xếp sau đội chiêng trẻ huyện Chư Păh, Kbang. Làng hiện có ba người truyền dạy cho đội chiêng trẻ gồm ông, nghệ nhân Rơ Lan Báo và Rơ Lan Hlơi, tuổi các anh đều 50 trở lên, tâm huyết với nghệ thuật âm nhạc cồng chiêng của dân tộc mình.

Việc học đánh cồng chiêng và nghề chỉnh chiêng muốn làm được phải có năng khiếu, chăm chỉ và sự yêu thích. Nhưng như các ông tâm sự, nhiều thanh niên làng bây giờ không thích học đánh cồng chiêng, họ thích nhạc trẻ các loại và suốt ngày cắm cúi vào các trang mạng xã hội, quên công việc và mọi người chung quanh. Trong khi đó, cả tỉnh Gia Lai hiện nay nghệ nhân chỉnh chiêng giỏi chỉ đếm được trên đầu ngón tay nên đây là một nghề có nguy cơ mai một rất cao. Để có những bộ cồng chiêng chuẩn, âm thanh được tấu lên trong các lễ hội, các sự kiện của các buôn làng, trong các hội thi, hội diễn các cấp hàng năm, cần lắm những người truyền dạy nghề cồng chiêng như ông Nay Tek, Rmah Báo, Rah Lan HLơi, Siu Jen ở Chư Pưh, ông Ksor Hnao, Nay Thưm, Rơ Chăm Tih ở thành phố Pleiku và cần lắm những nghệ nhân biết “chữa bệnh” cho cồng chiêng.

3/ Cần lắm, chính sách, chế độ cho những nghệ nhân tâm huyết với việc bảo tồn văn hóa. Cần lắm, những cán bộ làm văn hóa có trình độ chuyên môn vững, tâm huyết với nghề, thương yêu bà con nghệ nhân, quý trọng những di sản văn hóa đang còn trong đời sống của đồng bào ở khắp các buôn làng Gia Lai hôm nay để tham mưu cho cấp ủy, chính quyền những giải pháp tối ưu nhằm giữ lại được và phát triển được giá trị những di sản văn hóa độc đáo của đồng bào trong đó có cồng chiêng và nghề chỉnh chiêng.

Giữa tháng 11, Gia Lai sẽ tổ chức Festival Cồng chiêng Tây Nguyên 2018 với chủ đề “Cồng chiêng và lễ hội dân gian Tây Nguyên”. Sau 10 năm, từ 2009 đến nay Festival Cồng chiêng mới được tổ chức lại tại tỉnh nhà. Ông Phan Xuân Vũ - Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai chia sẻ: “Đối với Gia Lai, đây không chỉ là hoạt động nhằm tôn vinh giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, đây còn là sự kiện hướng đến nhiều mục tiêu. Mục tiêu chính là đánh giá quá trình bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của di sản để có chiến lược phù hợp.

Theo TS Nguyễn Thị Kim Vân - Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai nó có vai trò giống như khói nhang của người Việt, tiếng chiêng vang lên, ngân xa là phương tiện để kết nối giữa con người với thần linh, mong cầu các Yang chứng giám và che chở, hỗ trợ, giúp đỡ mọi người trong làng, plei, bon, buôn mạnh khỏe, no đủ.