“ Phá Đáy” - thung lũng mù sương

MINH THƯ

Chủ nhật, 03/03/2019 - 10:24 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Theo các già bản, “Mường Chiêng Ngam”, tên thường gọi cũ của huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An bây giờ. Tiếng Thái “chiêng ngam” nghĩa là vùng đất bằng phẳng với nhiều danh thắng hang động đẹp.

Nơi đây hợp lưu giữa dòng Nậm Niên, Nậm Hạt với cánh đồng mường Chiêng Ngam màu mỡ và những thiếu nữ Thái tắm nước suối đầu nguồn có nước da trắng ngần như trứng gà bóc, má đỏ hồng như bông hoa “booc èm”, đằm thắm nết na, duyên dáng trong áo Cóm, khăn Piêu đội đầu, chuỗi xà tích với Mác Đao bằng bạc bên hông... Bên khung cửi miệt mài “úp tay trái thành đóa hoa đào, ngửa tay phải thành cánh hoa dâu”. Vùng đất luôn rộn rã tiếng cồng chiêng và thậm thịch trong bước nhảy sạp…

Mười mấy năm trước lên đây, tôi tình cờ được biết ở miền quê được mệnh danh là “ngam” ấy trong một thung lũng nhỏ có một bản dành cho những người mắc bệnh phong cùi bị người đời ghẻ lạnh và lãng quên với cái tên nghe rất lạ “Phá Đáy”. Theo người dân bản địa giải thích: “phá” nghĩa là vách núi đá, “đáy” là bậc thang. Muốn vào nơi heo hút ấy phải leo qua vách đá có những bậc thang lên trời cao ngất.

Đứng từ xa nhìn xuống thấy 11 nóc nhà sàn như những tổ chim xám mốc treo lơ lửng giữa đại ngàn. Tôi nhớ anh xe ôm luôn nhắc: “Trong này nuôi được nhiều lợn, gà vịt lắm nhưng bán không ai mua, vào làm xong việc sớm rồi ra chứ ở lại bản người bị bệnh phong cùi sợ lắm!”. Và tại Phá Đáy tôi đã gặp câu chuyện như cổ tích về cô gái họ Lương. Trong những lần từ huyện Quỳnh Lưu về thăm cha, mẹ bị bệnh phong đã được chữa trị khỏi ở Bệnh viện phong Quỳnh Lập trở về đây sinh sống. Thấy lũ trẻ, con em bản Phá Đáy lôi thôi lếch thếch mò cua, bắt cá dưới suối, lam lũ trong rừng sâu núi thẳm, đứa nào cũng mù chữ, Lương Thị Mùi đã tình nguyện ở lại vận động bà con giúp dựng trường, mở lớp dạy chữ. Có cô giáo tình nguyện “cắm” bản phong Phá Đáy miệt mài hết mình vì con em bản phong, ngành giáo dục, đào tạo và các ngành liên quan biết được đã hết sức vui mừng tạo điều kiện đưa cô giáo Mùi vào biên chế và cho đi tập huấn nâng cao nghiệp vụ sư phạm. Nhiều tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cũng biết đến cô Mùi, biết hoàn cảnh của Phá Đáy qua các phương tiện thông tin đại chúng đã quyên góp ủng hộ tiền, vật chất động viên xây dựng trường lớp, mở đường vào Phá Đáy. Chính sự tình nguyện của Lương Thị Mùi đã làm thay đổi nơi chốn thâm sơn cùng cốc này.

Bây giờ trở lại chỉ mất chưa đầy 30 phút đi xe máy đã vào đến bản Phá Đáy. “Thang lên trời” hơn mười năm trước nay đã được bạt hạ thoáng rộng, không còn cái “kẽm” độc đạo đầy đá tai mèo lởm chởm sắc nhọn ấy nữa. Con đường mới mở cắt núi đá phá vỡ thế biệt lập bao đời nay vào thung lũng Phá Đáy mù sương. Bây giờ không chỉ có 11 hộ nay bản đã đông lên tới gần 40 hộ và nhiều người dân ở ngoài đã chọn Phá Đáy làm nơi an cư lạc nghiệp.

Bây giờ lũ trẻ bản Phá Đáy không còn phải ngồi bò viết đọc như trước nữa, không còn ai mù chữ. Người giảng bài là những cô giáo trẻ khác thay cho cô Mùi đã xuất giá về sống ở quê chồng. Trên đường trở ra chúng tôi bắt gặp người thồ hàng tấp nập vào bán đổi. Tiếng máy cày nổ giòn giã lật những đường đất đỏ tươi, tiếng trẻ đọc bài lảnh lót vang tràn ngập phá tan không gian thâm u một vùng sơn cước.

Mường Chiêng Ngam - Vinh

Cuối năm 2018