Chuyện “ông dược liệu” ở cao nguyên Lâm Đồng

BÀI & ẢNH: LONG HỮU

Thứ hai, 04/12/2017 - 04:08 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Lão nông Lê Văn Biết kiểm tra nguồn dược liệu trước khi giao cho đối tác.

Chặt cà-phê lấy đất trồng dược liệu là điều không nhiều nông dân tại Tây Nguyên dám nghĩ và làm… Câu chuyện lão nông Lê Văn Biết (tại thôn Tầm Xá, xã Ðông Thanh, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng) một mình lên rẫy chặt toàn bộ diện tích cà-phê của gia đình, tiên phong trồng dược liệu, thoát nghèo và từ đó, mở ra hướng làm giàu mới mẻ, đến nay nhiều người nhắc nhớ…

Lão nông “gàn”

Theo lời giới thiệu của một vị lang già nổi tiếng ở Đác Lắc, từ ngã ba Cửa Rừng trên đường từ Đác Lắc về TP Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng) theo quốc lộ 27, chúng tôi tìm về gia đình lão nông Lê Văn Biết, người nổi tiếng trồng dược liệu ở huyện Lâm Hà.

Trời Lâm Hà càng về tối gió lạnh như cắt. Giữa ngã ba đường hiu hắt người qua lại, tiếng xe máy xé toạc không gian lạnh lẽo. Mặc dù có hẹn trước nhưng đón chúng tôi, giọng ông Biết lạnh ngắt: “Thôi, tối rồi. Các chú ngủ nhà tôi một đêm rồi mai về đi. Không quay phim, chụp ảnh gì xấc!”.

Ông Biết tuổi tầm 60, râu xồm xoàm, ít nói, khoác chiếc áo kaki lỗ chỗ túi cất điện thoại, thuốc lá và cả mẫu dược liệu. Lần đầu gặp ông, nhìn dáng đi rắn chắc, bên ngoài quần áo ám mầu đất đỏ bazan, ít ai nghĩ lão nông này lại là Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Dược liệu Biết Lộc Thành nổi tiếng của địa phương. Khác với suy nghĩ về buổi tối xa lạ, tẻ nhạt như lời ông Biết nói trước khi đón chúng tôi, bữa cơm muộn được bà Nguyễn Thị Trọng, vợ ông Biết, bày ra đơn sơ nhưng ấm cúng, thân thiện. Như hiểu tính chồng thẳng tính, bà Trọng giãi bày: “Nhiều người biết ông trồng dược liệu có kinh tế cao tìm đến lợi dụng hoặc lừa đảo nên chồng tôi phải cảnh giác”.

Chúng tôi giới thiệu là phóng viên, thật tâm muốn tìm hiểu về mô hình trồng cây dược liệu đầu tiên tại Lâm Đồng, ông Biết vui vẻ, cởi mở hẳn. Ông kể, thời còn trẻ đi bộ đội ở Cao Bằng, ông thường xin theo các vị thầy lang lội vào rừng già tìm các vị thuốc quý về chữa trị cho cán bộ, bộ đội. Những ngày băng rừng, thầy lang bản địa lần lượt giải thích ngọn nguồn công dụng của các loài cây dược liệu cho ông Biết… Niềm đam mê tìm hiểu về cây dược liệu của ông cứ lớn dần cho đến một ngày…

Những năm 80 về trước, người dân từ các làng quê nghèo miền bắc, trong đó có gia đình ông Biết di cư vào các tỉnh Tây Nguyên theo chủ trương của nhà nước. Được hỗ trợ đất đai cộng với điều kiện tự nhiên thuận lợi từ chính quyền địa phương, họ cần cù lao động cải tạo, vun trồng những diện tích đồi hoang sơ thành nhiều diện tích cà-phê tươi tốt. Theo tháng năm, những gốc cà-phê ngày càng cằn cỗi, già nua và cho năng suất thấp, buộc ông Biết lắm lúc trăn trở.

Rồi một ngày đầu đông cuối năm 2013, người dân thôn Tầm Xá đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi lão nông Lê Văn Biết một mình vào rẫy, tự tay đốn hạ toàn bộ diện tích cà-phê vườn nhà đang ra trái. Chặt cà-phê xong, ông đi biền biệt. Vài tháng sau, người dân thấy dáng lão nông Lê Văn Biết quay về, vác trên lưng bao hạt giống. Chẳng nói, chẳng rằng, một mình ông vào rẫy hì hục tỉa, cải tạo đất khiến nhiều người bảo ông… dở người. Lời chê bai đến với tai vợ ông là bà Trọng khiến bà lo lắng.

“Hồi đó tôi bàn với vợ bỏ cà-phê trồng dược liệu nhưng bà phần vì lo ngại, phần vị sợ mọi người chê bai nên không đồng ý. Dù vậy nhưng tôi đã quyết là làm”, ông Biết kể. Với kiến thức cơ bản về cây dược liệu, ông Biết mạnh dạn liên hệ với Viện Nghiên cứu cây trồng dược liệu Trung ương đặt hạt giống cây đương quy về trồng trên diện tích 4.000 m². “Tôi can mãi nhưng chồng vẫn quyết trồng dược liệu. Nghĩ phận vợ chồng sống từ thuở cơ hàn, giờ chồng quyết làm giàu mình phải ủng hộ chứ làm sao mà kệ được”, bà Trọng tâm sự.

“Và rồi thành quả sau một năm trồng đương quy mang lại hiệu quả ngoài mong đợi. Mọi yếu tố như năng suất, sản lượng, chất lượng củ đương quy được đánh giá cao và được các công ty dược liệu ở Hà Nội đặt hàng mua hết. Từ đó tôi… thoát nghèo!”, ông Biết nói.

Liên kết nông dân làm giàu

Đến tháng 8-2017, được sự ủng hộ của chính quyền địa phương, ông Biết mạnh dạn thành lập HTX Dược liệu Biết Lộc Thành với 23 xã viên trồng trên 20 ha dược liệu. Theo ông Biết, việc thành lập HTX nhằm khuyến khích nông dân trong và ngoài tỉnh liên kết phát triển cây dược liệu. Một nông dân cần điều kiện gì để vào HTX, tôi hỏi. Ông Biết tiết lộ, xã viên phải có một diện tích đất trên 1 ha. Khi vào, HTX sẽ cung cấp nguồn giống, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, thu hoạch và bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho các xã viên.

Theo ông Biết, tiêu chí hàng đầu của HTX Dược liệu Biết Lộc Thành là nói không với thuốc bảo vệ thực vật. “Để kiểm tra quy trình khi các xã viên đều ở nhiều tỉnh, thành phố, sau khi thu hoạch, HTX sẽ lấy nhiều mẫu dược liệu bất kỳ để xét nghiệm. Nếu các sản phẩm tồn dư thuốc bảo vệ thực vật hoặc không đạt chất lượng chúng tôi sẽ loại ngay. Nói vậy nhưng xã viên đều có ý thức rất cao”, ông chia sẻ.

Tại sao lại trồng dược liệu đương quy mà không phải là dược liệu khác, tôi thắc mắc. Ông Biết kể, ông có kinh nghiệm về cây dược liệu nên ông hiểu ở Việt Nam có điều kiện trồng cây dược liệu nhưng thực tế các dược liệu bày bán trên thị trường vẫn còn không ít loại xuất xứ không rõ ràng, chất lượng không bảo đảm. Từ những suy nghĩ đó, ông muốn xây dựng một HTX trồng cây dược liệu hoàn toàn không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật; quy trình trồng trọt, chế biến đều bảo đảm theo tiêu chuẩn VietGAP... “Qua quá trình khảo sát, tôi chọn trồng đương quy, thâm canh thêm cây ba hoàn, hà thủ ô đỏ, đan sâm… bởi những dược liệu này thích hợp với thổ nhưỡng bản địa, ít dịch bệnh và mang lại hiệu quả kinh tế cao”, ông Biết nói.

Cây đương quy thích hợp với thổ nhưỡng vùng Lâm Đồng, mở ra hướng làm giàu cho nông dân.

Hiện HTX Dược liệu Biết Lộc Thành thu mua củ đương quy của các xã viên với một mức giá 25.000 đồng/kg. Nếu trồng đương quy theo tiêu chuẩn quy trình kỹ thuật của HTX, sản lượng đạt khoảng 30 tấn/ha với thu nhập trừ các chi phí, mỗi nông dân thu hơn 700 triệu đồng/ha. Đối với các công ty dược liệu lớn trên cả nước, HTX Biết Lộc Thành ký kết hợp đồng cung cấp dược liệu với giá ổn định, không thay đổi trong vòng ba năm để tăng uy tín và tạo công ăn việc làm ổn định cho xã viên.

Nhận thấy hiệu quả từ việc trồng cây dược liệu của lão nông Lê Văn Biết, UBND huyện Lâm Hà đã hỗ trợ hàng trăm triệu đồng xây dựng một kho lạnh với công suất bảo quản 40 tấn nguyên liệu khô cho HTX Biết Lộc Thành. Trên thị trường, sản phẩm dược liệu của HTX Biết Lộc Thành cũng được Viện Dược liệu (Bộ Y tế) lấy mẫu phân tích và kiểm nghiệm, kết quả đạt các tiêu chuẩn hàm lượng dược chất theo quy định.

Không chỉ muốn bảo tồn những loài dược liệu, ông Biết mong muốn phát triển thương hiệu dược liệu HTX Biết Lộc Thành để cung cấp nguồn dược liệu tin cậy cho thị trường trong nước. Hiện HTX Biết Lộc Thành đang mở rộng thị trường tiêu thụ tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh. Nhiều người nghĩ đến ngày trước tưởng ông “có vấn đề” khi chặt cà-phê trồng dược liệu thì mỉm cười và giờ cũng đang muốn làm theo ông!

Theo định hướng của UBND tỉnh Lâm Đồng, đến năm 2020 địa phương sẽ phấn đấu xây dựng tỉnh Lâm Đồng trở thành trung tâm cây dược liệu, trung tâm sản xuất nấm Đông trùng hạ thảo ở Việt Nam và thế giới. UBND tỉnh Lâm Đồng xác định sẽ tiếp tục triển khai và thực hiện tốt các cơ chế chính sách hỗ trợ và ưu đãi về nguồn vốn, thuế, đất đai, ứng dụng khoa học - công nghệ, phát triển thương hiệu.