Xây dựng đô thị mới cần trân trọng quá khứ!

DƯƠNG XUÂN

Thứ hai, 23/07/2018 - 12:39 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Tiếng kêu cứu từ một di chỉ khảo cổ học tại Hà Nội mới đây, gióng thêm hồi chuông cảnh báo về số phận di sản trước những cơn lốc đô thị hóa. Cơn lốc đó, biểu hiện bằng sự biến mất dần những cánh đồng, những khu làng mạc, và thay thế, chiếm lĩnh bởi hệ thống nhà cao tầng, các khu biệt thự, các khuôn viên và vỉa hè xi-măng, gạch, đá... Biểu hiện bằng sự lỏng lẻo trong mối liên giữa những cuộc xuất hiện mới với những giá trị truyền thống, lâu đời sở tại.

Thật vậy, khi những công dân mới của một khu chung cư, khu đô thị nào đó định cư và duy trì đời sống của mình, thì cũng là lúc những công trình kiến trúc cổ trở nên… lọt thỏm, những tập quán sinh hoạt của người dân sở tại không nằm trong mối quan tâm của họ. Qua nhiều khu đô thị hiện nay, khó lòng tìm thấy những dấu tích cổ truyền bên cạnh những công trình hiện đại, đồ sộ.

Không phải như một sự bắt buộc, một cách trang sức, tô điểm, mà chính là sự tồn tại, phát triển của cộng đồng hay những gia đình, các cá nhân, cần được đặt trong không gian văn hóa và dòng chảy lịch sử của địa bàn sở tại. Điều này, không nhằm phục vụ việc nghiên cứu về cộng đồng hay mỗi ai đó sinh ra, lớn lên, đặt chân đến nơi này. Mà mỗi cộng đồng hay cá nhân rất cần có cái nhìn như vậy. Cái nhìn mang tính lịch sử, xã hội và nhân văn khi họ có mặt trên mảnh đất ấy, nó góp phần xây dựng ý thức, thái độ của mỗi cá nhân khi tồn tại trong cộng đồng, trên một vùng đất, trong một dòng trôi thời gian, giữa một không gian văn hóa. Ở đó, mang những giá trị văn hóa, truyền thống của thời gian đã kết thành, mang những di sản hiện hữu bằng cả vật chất lẫn tinh thần.

Ngược lại với điều đó, sự chiếm lĩnh chiều cao và chiếm hữu tối đa các khoảng không gian của cao ốc, chung cư, biệt thự, hệ thống vật liệu và tiện nghi…, phải chăng còn có nguy cơ nhóm lên trong người ta những suy nghĩ mang mầu sắc độc tôn, ích kỷ. Sẽ góp phần tạo nên một lối sống hầu như chỉ tập trung bao bọc, vun đắp cho bản thân mà không biết, không để ý đến những giá trị thiên nhiên, văn hóa khác trong không gian, địa bàn sở tại. Nhất là khi những giá trị đó đang mờ phai, rạn nứt, mất dần theo chính sự lan rộng, lấn lướt của những khu nhà hoành tráng.

Thực tế, không phải đến khi có làn sóng đô thị hóa lan rộng và rất mạnh mẽ như thời gian qua, thì nguy cơ mất đi mối liên hệ với các giá trị văn hóa, di sản, với quá khứ mới hiện hữu. Mà nhìn lại các khu phố cổ, phố cũ, các làng ven đô, cùng với sự mọc lên của các chuỗi nhà bê-tông, chúng ta đã có thể nhận ra sự o ép, thu hẹp không gian các di tích, sự xuống cấp, biến mất của các công trình kiến trúc thời trước. Thậm chí ở không ít địa bàn nông thôn cũng có tình trạng như vậy. Những nguy cơ lớn cũng như đã thành thực trạng, đang hiển hiện ở các khu chung cư, đô thị hôm nay, một phần chính là hậu quả của sự thực dụng, coi nhẹ, coi thường, không chịu gìn giữ, khơi lại các giá trị của quá khứ trong không gian sống.

Nếu biết trân trọng những giá trị mà tiền nhân đã để lại, có phương thức khai thác khoa học và tích cực, thì những khu đô thị mới sẽ có được vẻ đẹp của lịch sử, văn hóa, truyền thống. Những vẻ đẹp không tính bằng mét vuông ở, bằng tiện nghi sinh hoạt, bằng phương tiện đi lại, làm việc sang trọng, hiện đại… mà chính bằng những giá trị nhân văn của văn hóa, lịch sử, đạo đức, làm phong phú và ý nghĩa thêm đời sống con người hiện tại.