Chưa mặn mà với bảo hiểm xã hội tự nguyện

MINH ANH

Thứ hai, 27/08/2018 - 01:29 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cải cách thủ tục hành chính để người tham gia BHXH tự nguyện được dễ dàng, thuận tiện nhất.

Hiện nay, số người tham gia BHXH tự nguyện trên cả nước rất khiêm tốn, chỉ khoảng hơn 200.000 người, trong khi có khoảng 12,3 triệu người tham gia BHXH bắt buộc.

Nhu cầu có thật

Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện sẽ giúp người lao động (NLĐ) làm việc ở khu vực phi chính thức được tham gia và hưởng chế độ lương hưu khi hết tuổi lao động. Từ ngày 1-1-2018, ngân sách Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng cho người tham gia BHXH tự nguyện.

Hiện nay, NLĐ thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện chủ yếu là lao động phi chính thức, làm công việc tự do, bấp bênh, không ổn định. Đồng thời với khó khăn của NLĐ, hiểu biết về chính sách của họ còn hạn chế, thiếu thông tin. Trong một khảo sát về lao động phi chính thức tại Hà Nội và Nghệ An do Trung tâm nghiên cứu dân số - lao động - việc làm thuộc Viện Khoa học Lao động và Xã hội (ILLSA), Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) tiến hành cho thấy, có tới 41,1% số người được hỏi chưa bao giờ nghe nói, 20,6% mới biết tên chính sách, 25% biết sơ qua về chính sách BHXH tự nguyện. Chỉ có 13,2% biết rõ thủ tục, đối tượng, mức đóng và mức hưởng...

Trong khi đó, về nhu cầu tham gia BHXH tự nguyện, theo kết quả báo cáo của ILLSA, có tới 35,2% lao động phi chính thức chưa tham gia BHXH tự nguyện mong muốn tham gia. Đặc biệt, 8,5% lao động cho biết sẽ tham gia BHXH tự nguyện nếu có sự điều chỉnh, bổ sung các quy định được cho là hợp lý và nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ của ngành BHXH.

Tuy nhiên, mới chỉ có khoảng 30% số người tham gia là đối tượng mới, 70% còn lại là những người đã có thời gian tham gia BHXH bắt buộc, đóng tiếp BHXH tự nguyện để đủ điều kiện hưởng chế độ hưu. Bên cạnh đó, mỗi năm có khoảng 600.000 đến 700.000 NLĐ nhận BHXH một lần, dù chưa hết tuổi lao động, khi ngừng việc, phần đông NLĐ không muốn kéo dài quá trình tham gia BHXH. Đây là điều đáng tiếc cho nhóm lao động này vì họ không được bảo đảm chế độ an sinh xã hội khi về già.

Tại Đồng Nai, số người tham gia BHXH tự nguyện chỉ dao động khoảng 2.500-3.000 người/năm. Ông Huỳnh Văn Tịnh, Giám đốc Sở LĐ-TB&XH Đồng Nai cho rằng, nguyên nhân chính là do chính sách chưa hấp dẫn, chế độ hưởng chưa linh hoạt. Trong khi đó, nhiều người muốn có chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản, nhưng hiện chính sách lại mới chỉ có chế độ hưu trí, tử tuất. Ngoài ra, thời gian đóng BHXH tự nguyện kéo dài 20 năm, nên nhiều người khó có điều kiện theo đến cùng.

Cần thiết kế linh hoạt

Theo các chuyên gia, chính sách BHXH tự nguyện mặc dù ưu việt, nhưng qua 10 năm thực hiện vẫn chưa có chuyển biến lớn, việc thu hút người tham gia khó hơn nhiều so BHYT. Dù Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí, nhưng còn rất nhiều rào cản khi tham gia chính sách này. Theo ông Lê Quân, Thứ trưởng LĐ-TB&XH, một trong các rào cản chính là vấn đề tâm lý người dân chưa có thói quen tham gia BHXH khi trẻ để hưởng lương hưu khi về già. Bên cạnh đó, các chế độ ngắn hạn (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp) thường được NLĐ quan tâm, nhưng lại chưa được thiết kế trong chính sách. “Chế độ BHXH tự nguyện cũng cần được điều chỉnh linh hoạt hơn, tạo ra mức độ hấp dẫn hơn đối với người dân, cả lợi ích dài hạn và ngắn hạn”, ông Lê Quân nói.

Theo quy định, từ ngày 1-1-2018, người tham gia BHXH tự nguyện được ngân sách Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo các nhóm đối tượng như: Người nghèo 30% mức đóng; người cận nghèo 25%; đối tượng khác 10%. Theo ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội, mức hỗ trợ này vẫn chưa đủ hấp dẫn người dân.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, đại diện BHXH Việt Nam cũng đưa ra một số khuyến nghị cụ thể. Đó là cần nghiên cứu bổ sung các chế độ của BHXH tự nguyện đầy đủ như BHXH bắt buộc là thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tử tuất hằng tháng. Ngoài ra, đề xuất giảm số năm đóng, có thể tối thiểu 15 năm, trong đó phân theo nhóm tuổi và theo nghề, bởi một số nghề nặng nhọc, độc hại có thể xem xét số năm đóng ít hơn. Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu bổ sung quy định lao động bị giảm khả năng lao động được hưởng chế độ trợ cấp mất sức lao động với điều kiện cụ thể.