Khi quyền lợi được đặt lên “bàn cân”

VĂN HẢI

Thứ năm, 07/12/2017 - 08:12 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Với mức thu nhập thấp và bấp bênh, người lao động tự do sẽ phải cân nhắc khi tham gia bảo hiểm xã hội. Ảnh: HẢI NAM

Số người tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc là hơn 13,2 triệu người, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là 11,4 triệu người, và lượng người tham gia BHXH tự nguyện lại rất thấp, chỉ có 220 nghìn người. Nguyên nhân được chính BHXH Việt Nam thừa nhận là do chính sách chưa thật sự hấp dẫn người dân.

Con số được BHXH Việt Nam đưa ra tại buổi thông tin báo chí mới đây cho thấy, hiện mới chỉ có 220 nghìn người tham gia BHXH tự nguyện. Cho dù con số này đã tăng thêm gần 20 nghìn người so thời điểm 31-12-2016, tuy nhiên, đây vẫn là con số “khiêm tốn”. Nguyên nhân được chỉ ra là do quy định hiện nay người tham gia BHXH tự nguyện phải đóng 22% tổng thu nhập. Đây là con số không nhỏ, đặc biệt là với những người lao động (NLĐ) tự do.

Ông Nguyễn Trí Đại, Trưởng ban Thu (BHXH Việt Nam) cho biết: “NLĐ, nhất là nông dân, công nhân hầu hết là những người có thu nhập thấp và không ổn định hằng tháng, họ không có điều kiện tham gia loại hình BHXH bắt buộc với nhiều quyền lợi hơn hẳn khi tham gia BHXH tự nguyện, nên việc tham gia BHXH tự nguyện bằng cách chắt bóp thu nhập vốn ít ỏi hằng tháng của mình là rất khó khăn. Nếu mỗi tháng họ thu nhập chỉ 1-2 triệu đồng thì số tiền đó dành cho chi tiêu hằng ngày đã là quá khó, nếu lại trích 22% đóng BHXH tự nguyện thì không hề dễ dàng. Trong mọi vấn đề, người dân đều dễ dàng đưa lên “bàn cân” để tính toán hơn thiệt khi tham gia BHTN”.

Về quyền lợi, NLĐ đóng BHXH chỉ được hưởng lương hưu khi có 20 năm đóng BHXH tự nguyện trở lên và thời điểm bắt đầu hưởng lương là 60 tuổi đối với nam và 55 tuổi đối với nữ. Mức lương hưu hằng tháng được tính bằng 45% mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH theo quy định tại Điều 76 của Luật, tương ứng với 15 năm đóng BHXH, sau đó cứ thêm mỗi năm đóng BHXH thì được tính thêm 2% đối với nam và 3% đối với nữ; mức tối đa bằng 75%.

Như vậy, nếu một NLĐ có thu nhập hai triệu đồng/tháng, mỗi tháng đóng BHXH tự nguyện bình quân 22% là 440.000 đồng, thì mỗi năm sẽ đóng 5.280.000 đồng. Sau 20 năm, NLĐ đóng 105,6 triệu đồng. Đến khi đó, họ được hưởng lương hưu, mỗi tháng bằng 45% thu nhập hằng tháng đã đóng BHTN, tức khoảng 900.000 đồng. Con số này là khá khiêm tốn so quãng thời gian kéo dài 20 năm liên tục đóng bảo hiểm và những khoản trượt giá trong thời gian đó. Trong khi đó, quyền lợi của BHXH tự nguyện so với BHXH bắt buộc dành cho công nhân, viên chức là kém xa. Họ chỉ được hưởng BHYT khi đã có lương hưu, tức phải ít nhất 20 năm tham gia BHTN và phải hơn 60 tuổi với nam và hơn 55 tuổi với nữ.

Người tham gia BHXH bắt buộc được hưởng tới năm chế độ được Nhà nước hỗ trợ phí đóng. Trong khi đối với BHXH tự nguyện, NLĐ phải lo phí đóng hoàn toàn và chỉ được hưởng hai chế độ (hưu trí và tử tuất). Người dân sẽ tính toán, so sánh và chưa thấy được lợi ích lâu dài khi tham gia BHXH tự nguyện, nên tỷ lệ người dân nông thôn tham gia loại hình bảo hiểm này còn thấp là dễ lý giải.

Theo giải thích của những người làm BHXH, nếu tham gia BHXH tự nguyện thì NLĐ đã tự lo cho mình khi về già. Điều này là hợp lý vì thực chất, loại hình bảo hiểm này là sự tích cóp tiền bạc của họ đóng cho ngành bảo hiểm khi họ còn sức khỏe, còn thu nhập. Song, như phân tích ở trên, việc thu nhập hằng tháng của họ thấp và bấp bênh, cộng thời gian tham gia dài nên nhiều người không đủ sức theo. Nhiều NLĐ hiện tìm cách tiết kiệm bằng hình thức “bỏ ống” hoặc tích cóp mua vàng, gửi ngân hàng thay cho tham gia BHXH tự nguyện.

Mức hỗ trợ tính theo mức sống trung bình của vùng nông thôn là khoảng 700 nghìn đồng. Một tháng được hỗ trợ khoảng 15 nghìn đồng/người đối với người bình thường khi tham gia BHXH tự nguyện. Điều này sẽ gây khó khăn trong việc phát triển số lượng người tham gia BHXH tự nguyện, phấn đấu đến năm 2020 có ba triệu người tham gia BHXH tự nguyện.

“Cơ quan BHXH đã tập trung các công tác tuyên truyền, phổ biến, các đại lý cũng được mở rộng nhưng đến nay hầu hết các đối tượng tham gia BHXH tự nguyện chỉ là những NLĐ có thời gian làm việc ở các đơn vị, doanh nghiệp. Còn đối tượng trong độ tuổi lao động có điều kiện tham gia thì số lượng rất hạn chế”, ông Đại nói.

Theo ông Phạm Lương Sơn, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, để phát triển được các đối tượng LĐ tham gia BHXH tự nguyện cần phải tạo điều kiện về mặt cơ chế cho NLĐ, cho người dân có thể tham gia được. Để BHXH tự nguyện thật sự có sức hút, phải điều chỉnh một số quy định sao cho phù hợp thực tế, theo đó NLĐ nhìn rõ hơn quyền lợi của mình khi tham gia.