Đừng “ép chín” tài năng!

Thứ Sáu, 23/10/2015, 01:16:04
 Font Size:     |        Print

Mấy năm gần đây, trong khi các chương trình giải trí dành cho người lớn có nguy cơ trở nên bão hòa, thì sự tham gia khá ồ ạt của những tài năng nhỏ tuổi vào thị trường giải trí đã trở thành một hiện tượng trong sinh hoạt nghệ thuật, đặc biệt trong lĩnh vực ca hát. Tuy nhiên, “làn sóng mới” này lại đang đặt ra một số vấn đề bất cập không thể xem nhẹ…

Hàng chục năm trước, sự xuất hiện của ca sĩ “nhí” Xuân Mai trong một số chương trình ca nhạc dành cho thiếu nhi và số lượng lớn băng, đĩa gắn liền với tài năng của Xuân Mai được phát hành đã trở thành một hiện tượng đặc biệt trong sinh hoạt nghệ thuật nước nhà. Nhưng dường như lao động nghệ thuật quá sức từ lúc còn nhỏ đã làm cho giọng hát của Xuân Mai đuối dần, không còn đủ khả năng để theo đuổi sự nghiệp ca hát lâu bền? Câu chuyện của Xuân Mai gợi nhớ tới Rô-be-ti-nô - ca sĩ người I-ta-li-a, người được coi là thần tượng của nhiều người yêu nhạc trên thế giới vào giữa thế kỷ trước. Nổi danh năm 13 tuổi, Rô-be-ti-nô được mệnh danh là thần đồng và là “niềm kiêu hãnh của nước Ý”. Rô-be-ti-nô được mời đi biểu diễn ở khắp nơi, với những hợp đồng ghi âm dày đặc. Nhưng sự nghiệp đỉnh cao của Rô-be-ti-nô chỉ kéo dài vỏn vẹn hai năm do bị vỡ giọng vì phải biểu diễn quá nhiều. Về sau, dù vẫn tiếp tục nghiệp ca hát nhưng Rô-be-ti-nô không còn được mến mộ như trước. Gần chúng ta hơn, là sự sa sút của M.Kun-kin, diễn viên nhỏ tuổi thủ vai chính trong phim Ở nhà một mình, thật sự là điều cảnh tỉnh với những ai ảo tưởng trước hào quang của sự nổi tiếng khi còn nhỏ tuổi. Thành công rực rỡ sau bộ phim, M.Kun-kin được liên tiếp mời dự sự kiện, làm quảng cáo với mức thù lao không thua kém các ngôi sao đắt giá của Hô-li-út. Chưa đầy 10 tuổi, M.Kun-kin đã trở thành triệu phú. Và có lẽ thành công đến quá sớm khiến cậu bé trở nên kiêu ngạo, hư hỏng vì chơi bời và nghiện ngập, sự nghiệp của M.Kun-kin từ đó xuống dốc thảm hại?

Ở Việt Nam gần đây, liên tiếp các cuộc thi ca hát dành cho thiếu nhi được tổ chức đã thu hút sự quan tâm của cả trẻ em lẫn người lớn. Người xem trầm trồ trước những “tài năng không đợi tuổi”, nhưng khi quá nhiều cuộc thi cùng diễn ra và để tạo độ nóng cho chương trình, tạo sức cạnh tranh,… rất nhiều chiêu trò đã được dàn dựng làm cho vấn đề như vượt qua phạm vi của cuộc thi tài năng,… thì cũng là lúc công chúng bắt đầu giật mình. Đó là những xì-căng-đan ồn ào, là các thí sinh nhí được trang điểm như người lớn, biểu diễn một số động tác sexy, là cảnh các em lọt thỏm giữa cả “rừng” đạo cụ,... Không chỉ vậy, thí sinh còn phải thể hiện một số ca khúc quá khó so với độ tuổi, như: Xa khơi, Việt Nam quê hương tôi, Hồ trên núi, Trên đỉnh Phù Vân, Cát bụi, Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh,… Thậm chí các em phải trình bày ca khúc đòi hỏi kỹ thuật rất cao, “nặng cân” ngay cả với ca sĩ trưởng thành, được đào tạo bài bản. Đáng nói hơn, khi biểu diễn ca khúc của người lớn, đương nhiên các em cũng phải hóa thân, biểu cảm như người lớn, hát về tình yêu, các em cũng phải nhập vai sầu não, đau đớn, trong khi chắc chắn các em chưa hiểu tình yêu là gì, vì sao đau khổ khi nam - nữ chia ly! Các ca sĩ huấn luyện và ban tổ chức sẽ có lý do để giải thích, đại loại như chọn bài hát ấy mới khoe hết giọng; quá ít bài hát thiếu nhi, hoặc bài hát quá đơn giản để thi thố,… Nhưng dù lý do gì chăng nữa thì xem các em nhỏ phải gồng mình nhập vai yêu đương, cố tỏ ra già dặn, trưởng thành,… không ít người thấy băn khoăn, xót xa.

Sau khi theo dõi đêm bán kết Giọng hát Việt nhí diễn ra tối 17-10 vừa qua, nhà báo Hoài Hương nhận xét: “Vẫn là chiêu trò như mấy mùa trước, và bắt bọn trẻ gồng mình hát những ca khúc tầm ca sĩ chuyên nghiệp (có học thanh nhạc bài bản). Các ca khúc bọn trẻ hát đều là ca khúc khó thường dùng để phô diễn kỹ thuật thanh nhạc, chưa kể nội dung ca khúc đều vượt tầm cảm xúc, tâm lý bọn trẻ”. Theo nhà báo Hoài Hương, việc bắt một thí sinh chưa vỡ giọng hát ca khúc Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh, đúng là sự hành hạ, bởi vậy dù rất cố gắng để diễn tả và hát giống như ca sĩ người lớn, thì vẫn là trẻ con hát nên nghe thật tội nghiệp. Một thí sinh khác thể hiện ca khúc Mẹ với những ca từ “20 năm ngày mẹ cưới, đến nay sống đời vợ chồng, 20 năm mẹ nuôi con một mình…” thì có thể hiểu là em đang phải trần mình mà hát một cách máy móc đến đáng thương. Có lẽ vì thế, phần cuối thí sinh này hát vấp, lỗi, cảm xúc không còn tự chủ… Việc các tài năng nhỏ tuổi được “nhào nặn” để trở thành “hiện tượng” nhưng theo xu hướng huấn luyện thành “bản sao” của người lớn khiến người quan tâm băn khoăn: các cuộc thi dành cho thiếu nhi đã thật sự dành cho thiếu nhi? Hay các em chỉ là “sản phẩm”, thậm chí là “công cụ” để hiện thực hóa ý tưởng, ước mơ của người lớn mà thôi? Có thể coi là các em đang bị lợi dụng hay không?

Quan sát các cuộc thi nghệ thuật dành cho thiếu nhi hiện nay, có thể đặt câu hỏi: Phải chăng các em phải gánh chịu áp lực quá lớn từ gia đình và xã hội? Dù thắng hay thua trong cuộc thi, các em cũng phải chịu chấn động lớn về tâm lý cũng như bị xáo trộn cuộc sống. Có thể kể đến trường hợp bé Phương Mỹ Chi. Sau khi tham dự cuộc thi Giọng hát Việt nhí 2013, lịch diễn của cô bé dày đặc khắp cả nước, thậm chí cả ở nước ngoài. Nghỉ học quá nhiều để đi lưu diễn, Phương Mỹ Chi đứng trước nguy cơ bị nhà trường buộc phải thôi học. Đại diện nhà trường nơi Phương Mỹ Chi theo học đã trả lời thẳng thắn: “Chúng tôi rất yêu quý tài năng của Mỹ Chi và muốn chia sẻ hoàn cảnh khó khăn của gia đình em. Nhưng chuyện nào ra chuyện đó. Khi Mỹ Chi đã là học sinh của nhà trường, nhà trường phải có trách nhiệm quản lý chuyện học hành. Hiện giờ chúng tôi vẫn chỉ mới cảnh báo để gia đình cho em tập trung học trở lại, nếu như em vẫn cứ nghỉ học nhiều như thời gian qua thì sẽ tính tiếp”. Quan điểm của trường là đúng đắn. Đối với Phương Mỹ Chi, học tập vẫn là rất quan trọng, có ý nghĩa với tương lai của em. Nếu em có tài năng, sau này vẫn có nhiều cơ hội để phát triển, còn nếu sao nhãng học tập, để hổng kiến thức… thì không ai có thể giúp em bù đắp lại sự thiếu hụt ấy.

Chú ý thì thấy, ngay từ năm 2012, ông Nguyễn Trọng An, khi đó là Phó Cục trưởng Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) đã lên tiếng trên báo chí cảnh báo về thực trạng đáng báo động này. Theo ông Nguyễn Trọng An, một số chương trình thi hát dành cho thiếu nhi là quá sức với trẻ bởi tham vọng của người lớn quá lớn, làm cho các em phải gồng mình. Hầu hết các em toàn hát rock, rap... làm mất đi sự ngây thơ lứa tuổi. Ông An chia sẻ: “Tôi thấy đau khổ nhất là lúc các em bé ngước mắt nhìn lên để đợi những ông, những bà giám khảo đưa nốt nhạc. Lúc đấy thật sự là một sang chấn tâm lý cho các cháu vì các cháu đang vui tươi, đang rất ngộ nghĩnh, rất mong đợi, kỳ vọng nhưng các nhà đạo diễn yêu cầu các em quá sức. Như thế cũng là một sự bóc lột nếu theo quy định của Công ước quốc tế về quyền trẻ em”.

Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm - Chủ tịch Hội Tâm lý - Khoa học giáo dục Hà Nội, nhận xét: “Áp lực thi thố có thể ám ảnh con trẻ suốt cả cuộc đời”. Có vài cuộc thi, để ủng hộ tài năng tỉnh nhà, địa phương ban hành công văn để vận động người dân nhắn tin bình chọn ủng hộ “người quê hương”! Một văn bản như vậy sẽ làm mất đi sự công bằng, trong sáng, vô tư của các cuộc thi, nhất là cuộc thi ấy lại dành cho trẻ con. Cho nên từng có cuộc thi bị công chúng nghi ngờ về tính minh bạch của giải thưởng, người đoạt giải sau đó không phát huy được khả năng như kỳ vọng. Vậy là các tài năng bị “chín ép” do tham vọng của người lớn có thể mang lại vinh quang nhất thời nhưng tổn hại về tâm sinh lý của trẻ nhỏ thì không gì bù đắp nổi. Bởi giải thưởng có thể khiến các em ngộ nhận về tài năng của bản thân mà sinh ra chủ quan, tự mãn,... làm ảnh hưởng rất lớn đến con đường trưởng thành sau này.

Các cuộc thi thường nhằm mục đích phát hiện, tôn vinh ra tài năng nhưng rèn luyện, tạo điều kiện để tài năng phát triển thì cần thời gian, môi trường. Hiện vẫn có người nhầm lẫn về điều này, và dường như họ quan niệm rằng khi một người được phát hiện, tôn vinh tại một cuộc thi tài năng thì người đó mặc nhiên đã có tài năng và cứ thế sử dụng!? Trong khi đó, hào quang chiến thắng dễ khiến người trong cuộc ảo tưởng, và càng ảo tưởng hơn khi thành nhân vật được dư luận quan tâm, báo chí săn tìm, có cơ hội xuất hiện tại nhiều chương trình giải trí với cát-xê tăng vọt. Hấp lực từ sự nổi tiếng và cả nguồn thu nhập khiến họ khó chối từ, để rồi không ý thức được rằng, tài năng cần phải được thường xuyên rèn luyện, được sử dụng hợp lý, nếu không cũng sẽ như bông hoa nhanh nở chóng tàn. Và bài học từ Rô-be-ti-nô, M.Kun-kin đến Xuân Mai,… là các thí dụ cần tham khảo. Đơn vị tổ chức cuộc thi tìm kiếm tài năng trẻ cần quan tâm tới tương lai của các em, không vì cố gắng khai thác triệt để tài năng (như trục lợi?) mà không quan tâm tới hệ quả lâu dài,… Vai trò của gia đình cũng rất quan trọng. Nếu cha mẹ thiếu tỉnh táo khi lựa chọn con đường cho con em, không bảo đảm được học tập cơ bản như bạn bè cùng trang lứa, lại không rèn giũa tài năng thì sự mai một tài năng là chắc chắn. Tài năng cần được nuôi dưỡng chín muồi và xã hội không thiếu cơ hội, môi trường thể hiện. Sự nóng vội, chủ quan hay kiêu căng, tự mãn sẽ chỉ làm tài năng nhanh chóng lụi tàn.

PHONG ĐIỆP

Chia sẻ