Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt: Cần một cơ chế phù hợp để tránh lạm quyền

Thứ Sáu, 10/11/2017, 17:31:23
 Font Size:     |        Print
 

NDĐT - Chiều 10-11, Quốc hội thảo luận tại tổ dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, hầu hết các ý kiến đại biểu đồng tình với phương án 1 trong dự thảo Luật, đó là không tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (HCKTĐB) nhằm luật hóa chủ trương, chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội về đặc khu kinh tế và xây dựng một số đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt của Đảng. Những năm gần đây, việc khai thác các tiềm năng tĩnh của nền kinh tế đang dần tới hạn và sức hút của các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao sau 25 năm phát triển giảm dần, thiếu động lực phát triển đột phá. Mặc dù vậy, kinh nghiệm trong xây dựng, quản lý một số đặc khu, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao là tiền đề quan trọng để chúng ta thành lập các đơn vị HCKTĐB Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc.

Đây là những đơn vị có vị trí chiến lược và có tiềm năng phát triển một số ngành, nghề có thể cạnh tranh quốc tế. Từ năm 1942, nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ đã xây dựng và phát triển khá thành công các mô hình khu thương mại tự do, đặc khu kinh tế, đặc khu hành chính, thành phố tự do...

Các đặc khu kinh tế này đã và đang trở thành đầu tàu phát triển, có tính lan tỏa và tiếp tục được hoàn thiện, thành lập mới ở trình độ cao hơn. Do vậy, cần thiết phải xây dựng Luật điều chỉnh riêng để tạo cơ sở pháp lý áp dụng đối với mô hình phát triển mới tại ba đơn vị này.

Về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, Chính phủ trình Quốc hội hai phương án tổ chức và hoạt động của chính quyền phương ở đơn vị HCKTĐB. Phương án 1, chính quyền địa phương đơn vị HCKTĐB là thiết chế Trưởng Đơn vị HCKTĐB cùng các cơ quan chuyên môn trực thuộc và Trưởng Khu hành chính. Phương án 2, tổ chức một cấp chính quyền địa phương ở đơn vị HCKTĐB.

Dự thảo Luật có kết cấu gồm 6 Chương với 104 Điều và 5 Phụ lục gồm các quy định về chính sách phát triển kinh tế - xã hội; Về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương và các cơ quan khác của Nhà nước tại đơn vị HCKTĐB; Quy định riêng về ngành, nghề ưu tiên phát triển đối với từng đơn vị HCKTĐB.

Thẩm tra Tờ trình dự án Luật này, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt với những lý do như được nêu trong Tờ trình của Chính phủ và nhận thấy việc xây dựng Luật này là nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về "xây dựng một số đơn vị HCKTĐB với thể chế vượt trội để tạo cực tăng trưởng và thử nghiệm đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy thuộc hệ thống chính trị”.

Về tổ chức chính quyền địa phương đơn vị HCKTĐB, theo như hai phương án của Chính phủ trình, qua thảo luận, trong Ủy ban Pháp luật có hai loại ý kiến. Theo đó, loại ý kiến thứ nhất tán thành phương án 1 và cho rằng phương án này thể hiện được tính “đặc biệt” về tổ chức bộ máy chính quyền địa phương tại đơn vị HCKTĐB, đáp ứng yêu cầu thử nghiệm đổi mới nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy như được nêu trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII. Tuy nhiên, loại ý kiến này đề nghị cân nhắc thêm để làm rõ hơn cơ chế thực hiện giám sát đối với Trưởng Đơn vị HCKTĐB bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, tránh tình trạng lạm dụng quyền lực.

Loại ý kiến thứ hai tán thành phương án 2 vì cho rằng phương án này bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và thống nhất với Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015; thể hiện tính nhất quán về tổ chức của hệ thống bộ máy chính quyền địa phương, bảo đảm nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”; bảo đảm tính đại diện và quyền làm chủ, quyền giám sát của Nhân dân ở các đơn vị HCKTĐB. Tuy nhiên, loại ý kiến này đề nghị cần rà soát để thiết kế lại cách thức thành lập, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND đơn vị HCKTĐB để thể hiện rõ hơn tính đặc thù, tính cải cách, đột phá. Do còn ý kiến khác nhau, Ủy ban Pháp luật báo cáo Quốc hội xem xét, cho ý kiến thêm về vấn đề này.

Thảo luận tại tổ về dự án luật này, các đại biểu Trần Văn Minh (Quảng Ninh), Đỗ Ngọc Thịnh (Khánh Hòa), Nguyễn Thị Kim Bé (Kiên Giang), Phạm Đình Cúc (Bà Rịa - Vũng Tàu), Đặng Thuần Phong (Bến Tre)… đồng tình với phương án 1 mà Chính phủ trình. Đó là không tổ chức HĐND, UBND và Trưởng Đơn vị HCKTĐB do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm theo đề nghị của chủ tịch UBND cấp tỉnh. Bởi như vậy sẽ tạo sự đột phá về thể chế hành chính và tổ chức chính quyền địa phương; đổi mới căn bản cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ công tác của chính quyền địa phương đơn vị HCKTĐB; bảo đảm tổ chức bộ máy và nhân sự tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả…

Đại biểu Trần Văn Minh cho rằng, dự luật đưa ra cần phù hợp với hiến pháp và pháp luật. Việc tổ chức bộ máy tinh gọn và hiệu quả là yếu tố hết sức quan trọng để thu hút các nhà đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu Trần Văn Minh cũng lưu ý đến việc cần phải có một cơ chế quyền lực phù hợp để tránh lạm quyền. Cần bổ sung có một số cơ chế giám sát phù hợp.

Đại biểu Trần Văn Minh (Quảng Ninh) thảo luận tại tổ, chiều 10-11.

Nhấn mạnh nếu không xây dựng khu kinh tế đặc biệt thì chúng ta có thể mất thời cơ - đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh đồng ý với phương án tổ chức hành chính theo phương án 1. Tuy nhiên, nếu thực hiện phương án 2 thì nhiều điểm đột phá không thể thực hiện trong thời gian tới, nên phương án 1 là phương án tối ưu.

Đồng tình thành lập ở ba đơn vị Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc trực thuộc tỉnh, đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh cho đây là yêu cầu trong chính quyền địa phương và có thể thực hiện ngay phương án một cách hiệu quả.

Cho biết trong luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, quy định có UBND, HĐND nhưng nay “đột phá” thì “Nếu mô hình này thành công có đặt vấn đề sửa luật tổ chức chính quyền địa phương hay không, với yêu cầu phát triển mới của đất nước”, đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh lưu ý.

Cũng đồng tình với phương án 1 mà Chính phủ trình, tuy nhiên đại biểu Lê Quân (Hà Nội) cho rằng nếu đưa quá nhiều ưu đãi quyền hạn mà không kiểm soát được cũng sẽ dẫn đến lúng túng trong việc thực hiện.

Theo đại biểu Vũ Hồng Thanh (Quảng Ninh) - Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, "Chúng ta có nhiều cơ chế để giám sát nhưng chúng tôi cho rằng nhiều chưa chắc đã hay. Phải có một nơi giám sát tập trung. Một bộ phận xem các văn bản quy phạm pháp luật từ khi trưởng khu ban hành để “thổi còi” ngay."

Về thời gian trình thông qua các Đề án thành lập đơn vị HCKTĐB và quy trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua Dự án Luật Đơn vị HCKTĐB:

Theo Tờ trình và hồ sơ dự án Luật, Chính phủ trình Quốc hội các dự thảo nghị quyết và đề án thành lập ba đơn vị HCKTĐB để Quốc hội cho ý kiến và sẽ tiếp thu hoàn thiện, trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ năm (đồng thời với dự án Luật) theo quy trình thông qua tại một kỳ họp.

Ủy ban Pháp luật nhận thấy, các đề án về ba đơn vị HCKTĐB mới chỉ là dự thảo do các địa phương chuẩn bị, chưa được Chính phủ thông qua. Theo quy định tại Điều 76 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Chính phủ phải xây dựng đề án thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trình Quốc hội; đề án phải lấy ý kiến Nhân dân địa phương, được các cơ quan của Quốc hội thẩm tra và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến trước khi trình Quốc hội. Tuy nhiên, Chính phủ mới tập trung hoàn thành thủ tục trình dự án Luật, còn các bước nêu trên chưa hoàn thành, do đó, Ủy ban Pháp luật không có cơ sở để thẩm tra, báo cáo Quốc hội về các đề án thành lập đơn vị HCKTĐB.

AN THẢO - Ảnh: TRẦN HẢI

Chia sẻ

TIN BÀI CÙNG CHUYÊN MỤC