Công khai, minh bạch trong quản lý, sử dụng phí tham quan

Thứ Năm, 08/03/2018, 19:41:58
 Font Size:     |        Print

Hòm công đức đặt tùy tiện tại một số đền chùa, thu phí tự phát có biểu hiện gia tăng trong mỗi mùa lễ hội, nguồn thu từ phí có dấu hiệu sử dụng bất hợp lý... các biểu hiện tiêu cực này đang phần nào tạo ra sự phản cảm, gây bức xúc trong dư luận. Để góp phần giải quyết vấn đề trên, đòi hỏi công tác quản lý nguồn thu từ hoạt động tham quan, lễ hội cần phải được công khai, minh bạch.

Mới đây, việc thu phí đối với khách tham quan Khu danh thắng Yên Tử (TP Uông Bí - Quảng Ninh) với mức 40.000 đồng/người lớn và 20.000 đồng/trẻ em đã vấp phải không ít ý kiến thắc mắc, phản đối từ phía người dân, bởi suốt mười năm qua (2007 - 2017) việc thu phí tại đây đã được bãi bỏ, nay lại tiếp tục áp dụng. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Ban Quản lý di tích - rừng Quốc gia (QLDT - RQG) Yên Tử thì tại khu di tích này, tiền thu từ dịch vụ cáp treo do đơn vị đầu tư là Công ty CP Tùng Lâm quản lý; tiền công đức, giọt dầu do nhà chùa quản lý, sử dụng. Ban QLDT - RQG Yên Tử chỉ quản lý phí tham quan với mức và đối tượng do Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Ninh quy định. Thống kê sơ bộ cho thấy, chỉ hơn hai tháng đầu năm 2018, số tiền thu phí tham quan Yên Tử đã hơn 10,5 tỷ đồng. Tổng số tiền thu được sẽ phân chia theo tỷ lệ: 20% dành chi cho hoạt động bộ máy Ban QLDT - RQG Yên Tử và các khoản chi khác; 80% còn lại nộp ngân sách nhà nước. Theo đại diện Ban QLDT - RQG Yên Tử, việc thu phí là nhằm giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và hỗ trợ việc đầu tư, quản lý danh thắng Yên Tử của TP Uông Bí có thêm và chủ động nguồn vốn cho việc bảo vệ, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông; phòng, chống cháy nổ; cứu hộ cứu nạn; vệ sinh môi trường; xử lý rác thải; cung cấp nước sạch; tu bổ, bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ và chi cho bộ máy Ban QLDT - RQG Yên Tử (gồm 50 người). Nếu không thu vé với khách tham quan thì việc thực hiện quy định mới về tự chủ tài chính từ năm 2018 của Ban QLDT - RQG Yên Tử sẽ rất khó khăn vì không có kinh phí. Trả lời báo chí, đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH, TT và DL) cũng khẳng định hoạt động thu phí tại Yên Tử được triển khai theo đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, ở đây câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để việc làm đúng luật được người dân ủng hộ và thực hiện nghiêm túc?

Có thể thấy hiện nay việc phân cấp quản lý lễ hội và di tích cũng như quản lý nguồn thu từ các địa điểm này của nước ta có phần chưa thống nhất. Theo đó, tham gia quản lý thường có ủy ban nhân dân, ban quản lý di tích, nhà chùa, nhà đền và công ty khai thác dịch vụ. Có nơi việc quản lý lại do một hoặc hai bên nêu trên. Chưa kể việc thu phí tham quan di tích diễn ra không đồng đều, nơi có, nơi không, mức phí cũng khác nhau. Thí dụ năm 2015, UBND thành phố Hà Nội quy định mức thu phí từ 10.000 đồng đến 30.000 đồng/lượt tham quan danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, công trình văn hóa trên địa bàn TP Hà Nội, như: Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đền Ngọc Sơn, khu di tích Cổ Loa, đền Quán Thánh, di tích Nhà tù Hỏa Lò, Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, chùa Thầy, chùa Tây Phương, chùa Hương, làng cổ Ðường Lâm… Một số địa phương khác trong nước cũng áp dụng việc thu phí tương tự đối với các di tích, danh lam thắng cảnh nhưng mức phí lại cao hơn hoặc khác. Ngoài ra còn có nhiều biểu hiện biến tướng của việc thu phí ngoài quy định, như đặt sai vị trí hòm công đức và "đưa tiền lấy ấn" tại lễ hội đền Trần đã được nêu tại Công văn số 99/VHCS-QLHÐLH ngày 27-2-2018 của Cục Văn hóa cơ sở (Bộ VH-TT và DL) gửi Sở VH - TT và DL tỉnh Nam Ðịnh…

Về mặt luật pháp, theo Ðiều 15 Quản lý, sử dụng khoản thu từ việc tổ chức lễ hội tín ngưỡng của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo được thông qua tại kỳ họp thứ hai Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa XIV thì "1. Người đại diện hoặc ban quản lý cơ sở tín ngưỡng có trách nhiệm quản lý và sử dụng đúng mục đích, công khai, minh bạch khoản thu từ việc tổ chức lễ hội. 2. Chậm nhất là 20 ngày kể từ ngày kết thúc lễ hội, người đại diện hoặc ban quản lý cơ sở tín ngưỡng có trách nhiệm thông báo bằng văn bản về khoản thu, mục đích sử dụng khoản thu đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền…". Theo Luật Phí và lệ phí đã được thông qua tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa XIII thì "phí" là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả nhằm cơ bản bù đắp chi phí và mang tính phục vụ khi được cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cung cấp dịch vụ công được quy định trong Danh mục phí ban hành kèm theo Luật này. Phí tham quan danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, công trình văn hóa, bảo tàng được thu phí theo nhóm VII, thuộc lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch; với mức thu cụ thể do Bộ Tài chính quy định đối với công trình thuộc trung ương quản lý; Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định đối với công trình thuộc địa phương quản lý. Các trường hợp được miễn, giảm phí, lệ phí gồm: trẻ em; hộ nghèo; người cao tuổi; người khuyết tật; người có công với cách mạng; đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã đặc biệt khó khăn theo quy định pháp luật và một số trường hợp đặc biệt khác...; cụ thể về đối tượng được miễn, giảm đối với từng loại phí, lệ phí do Chính phủ quy định. Luật Phí và lệ phí cũng quy định: Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện phải nộp vào ngân sách nhà nước; trường hợp cơ quan nhà nước được khoán chi phí hoạt động từ nguồn thu phí thì được khấu trừ. Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện, được để lại một phần hoặc toàn bộ số tiền phí thu được để trang trải chi phí hoạt động cung cấp dịch vụ, thu phí; phần còn lại nộp ngân sách nhà nước theo quy định sau: Số tiền phí được để lại cho tổ chức thu để trang trải chi phí hoạt động cung cấp dịch vụ, thu phí. Căn cứ tính chất, đặc điểm của từng loại phí cơ quan có thẩm quyền quyết định mức để lại cho tổ chức thu phí. Số tiền phí để lại được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật; hằng năm phải quyết toán thu, chi. Số tiền phí chưa chi trong năm được chuyển sang năm sau để tiếp tục chi theo chế độ quy định. Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do tổ chức được cơ quan có thẩm quyền giao thực hiện được để lại một phần hoặc toàn bộ số tiền phí thu được để trang trải chi phí hoạt động cung cấp dịch vụ, thu phí; phần còn lại nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật. Thông tư số 15/2015/TT-BVHTTDL ngày 22-12-2015 của Bộ trưởng Bộ VH, TT và DL quy định về tổ chức lễ hội cũng nhấn mạnh: Tổ chức, cá nhân, khi tổ chức hoặc tham gia lễ hội, có trách nhiệm thực hiện đúng nội quy, quy định của Ban Tổ chức lễ hội; tiền công đức, tiền lễ, tiền giọt dầu đặt đúng nơi quy định của Ban Tổ chức lễ hội, Ban Quản lý di tích; không ném, thả tiền xuống giếng, ao hồ, cài tiền lên tay tượng, tay phật và thực hiện các hành vi phản cảm khác…

Như vậy, việc thu phí tham quan di tích, danh lam thắng cảnh xuất phát từ yêu cầu thực tế và có cơ sở pháp lý. Do đó, các cơ quan chức năng cần tuyên truyền cụ thể, rõ ràng để thống nhất nhận thức và tạo đồng thuận xã hội. Nhất là có sự phân biệt giữa phí tham quan các di tích, danh lam với việc người dân đi lễ chùa, thực hiện các nghi lễ tôn giáo khác, không nên xem là đối tượng thu phí kể cả theo luật định cũng như từ góc độ tín ngưỡng. Việc tuyên truyền thu phí, cũng nên phân tích, phân biệt rõ tự do vãn cảnh chùa, công đức tùy tâm, với trả phí phát triển hạ tầng, quản lý an ninh, an toàn và các phí dịch vụ khác được đầu tư theo hướng xã hội hóa có liên quan di tích, được phép thu theo Luật Phí và lệ phí. Ðể tăng tính minh bạch, nên quán triệt nguyên tắc hài hòa mục tiêu, lợi ích và cân nhắc tới nhu cầu và điều kiện thực tế của người dân để xác định mức thu phí phù hợp trong từng thời kỳ, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của công dân. Ðặc biệt, cần mở rộng tối đa các đối tượng thuộc diện miễn, giảm phí, lệ phí bao gồm trẻ em, hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật, người có công với cách mạng, đồng bào dân tộc thiểu số ở các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, một số đối tượng đặc biệt theo quy định. Việc thu phí cũng như mức phí phải được niêm yết công khai, mọi trường hợp vi phạm phải xử lý nghiêm minh. Tiền phí thu được và tiền công đức phải được quản lý minh bạch, hợp lý, tiết kiệm, hằng năm quyết toán và công khai thu, chi.

Việc công khai, minh bạch và sử dụng hiệu quả nguồn phí tham quan không những góp phần tạo nên sự tin tưởng, ủng hộ từ phía người dân khi tham gia hoạt động lễ hội và có nguyện vọng thỏa mãn nhu cầu tâm linh, thực hiện nghiêm quy định hoạt động quản lý nhà nước, mà còn là một biện pháp thúc đẩy tăng cường xã hội hóa, tăng cường vai trò giám sát của người dân, góp phần giữ gìn, phát triển những giá trị văn hóa - xã hội trong các danh lam thắng cảnh. Vì thế, các cơ quan chức năng và các địa phương cần quan tâm hơn nữa đến vấn đề này, từ đó vừa tạo sự đồng thuận của nhân dân, vừa ngăn chặn hành vi tiêu cực, trục lợi, gây thất thoát nguồn thu.

TS NGUYỄN MINH PHONG

Chia sẻ

TIN BÀI CÙNG CHUYÊN MỤC