Tìm hiểu Hiến pháp sửa đổi

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tập hợp và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Thứ Năm, 23/01/2014, 18:46:58
 Font Size:     |        Print

Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam vừa được Kỳ họp thứ sáu, QH khóa XIII thông qua. Hiến pháp có nhiều nội dung mới rất quan trọng, trong đó có Ðiều 9 quy định về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của MTTQVN nhằm tạo điều kiện để MTTQVN thực hiện tốt chức năng tập hợp và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

So với Hiến pháp năm 1992, Ðiều 9 Hiến pháp lần này có những sửa đổi, bổ sung chủ yếu sau đây:

Thứ nhất là Hiến pháp đã hiến định chức năng "đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tầng lớp nhân dân" của MTTQVN. Việc bổ sung chức năng này nhằm thể chế hóa quan điểm của Ðảng về đại đoàn kết toàn dân tộc và về vai trò của MTTQVN trong tình hình mới. Văn kiện Ðại hội X của Ðảng đã ghi: "MTTQVN và các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong việc tập hợp, vận động, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân; đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân". Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã ghi đầy đủ hơn: "MTTQVN, các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân...".

Trong quá trình tổ chức lấy ý kiến nhân dân vào Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, có ý kiến cho rằng nếu quy định MTTQVN có vai trò đại diện cho nhân dân thì chồng chéo với vai trò đại diện của Ðảng, Nhà nước. Tuy nhiên, trong thực tế, Ðảng đại diện cho nhân dân, cho toàn dân tộc với vị trí là tổ chức lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội; Nhà nước đại diện cho nhân dân với vị trí là chính quyền nhân dân, thực hiện việc ban hành chính sách, pháp luật, quản lý điều hành kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội...; còn MTTQVN là tổ chức liên minh chính trị, có vai trò tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc làm nền tảng cho sự phát triển của đất nước như khẳng định tại nhiều nghị quyết của Ðảng.

Thực tế nhiều năm qua, MTTQVN đã làm tốt vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích cho nhân dân trong các lĩnh vực như tham gia xây dựng chính sách, pháp luật; bầu cử đại biểu QH, đại biểu HÐND; giám sát đại biểu dân cử, cán bộ, công chức nhà nước; giám sát công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo; tổ chức các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước của nhân dân, tham gia thực hiện các chương trình kinh tế - xã hội của Nhà nước; tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân để phản ánh với cơ quan có thẩm quyền...

Như vậy, nội dung "Ðại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân" đã thay cho nội dung "cùng Nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân" trong Hiến pháp năm 1992. Vấn đề "cùng Nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân" chỉ là một trong những phương thức phối hợp cụ thể của MTTQVN với Nhà nước, không cần thiết quy định cụ thể trong Hiến pháp. Vấn đề "đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân" có nội hàm rộng hơn.

Thứ hai là Hiến pháp đã hiến định những nhiệm vụ cơ bản của MTTQVN đó là "tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; tham gia xây dựng Ðảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân". Ðây là những nhiệm vụ có tính chất bao trùm của MTTQVN theo chủ trương của Ðảng trong Nghị quyết Ðại hội X. Về nội dung này, Hiến pháp năm 1992 quy định: "Mặt trận phát huy truyền thống đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân". Tuy nhiên trong các văn kiện của Ðảng cũng như trong thực tiễn, MTTQVN có nhiệm vụ lớn hơn đó là "tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc" chứ không chỉ "phát huy truyền thống đại đoàn kết toàn dân tộc". Vì vậy Hiến pháp lần này đã thay nội dung này cho chính xác hơn, đó là "tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường sự đồng thuận xã hội".

Về vấn đề này, Nghị quyết Ðại hội X của Ðảng, tại mục X về Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động của MTTQVN có ghi: "MTTQVN và các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong việc tập hợp, vận động, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân; đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân; đưa các chủ trương, chính sách của Ðảng, Nhà nước, các chương trình kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh vào cuộc sống, góp phần xây dựng sự đồng thuận trong xã hội...".

Trong thực tiễn nhiều năm qua, hệ thống MTTQVN đã thực hiện những nhiệm vụ trên một cách thường xuyên có nhiều kết quả rất thiết thực, nhất là hoạt động tham gia xây dựng chính quyền; tổ chức các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước trong các tầng lớp nhân dân nhằm hưởng ứng và thực hiện các chương trình, mục tiêu kinh tế - xã hội của Nhà nước.

Nhiệm vụ tham gia xây dựng Ðảng của Mặt trận được thực hiện theo các nghị quyết, chỉ thị của Ðảng từ lâu, nay lần đầu tiên được hiến định, tạo cơ sở để MTTQVN thực hiện tốt hơn nhiệm vụ quan trọng này cùng với công tác tham gia xây dựng chính quyền.

Hoạt động đối ngoại nhân dân của Mặt trận cũng là một điểm mới trong Hiến pháp. Trong giai đoạn đấu tranh giành độc lập cho dân tộc, thống nhất Tổ quốc trước đây, hoạt động đối ngoại nhân dân của các tổ chức nhân dân trong MTTQVN hết sức sôi động, tạo được sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân các nước đối với các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của chúng ta, phản đối thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam. Ngày nay, trong sự nghiệp xây dựng đất nước, Mặt trận và các tổ chức thành viên tiếp tục có nhiều hoạt động đối ngoại nhân dân rất thiết thực, góp phần tăng cường đoàn kết quốc tế, hỗ trợ tích cực cho đối ngoại của Ðảng và ngoại giao của Nhà nước. Mặt khác, hoạt động đối ngoại nhân dân của MTTQVN đã được quy định trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 1999 và thực hiện ổn định hơn 10 năm qua.

Thứ ba là Hiến pháp đã hiến định chức năng giám sát, phản biện xã hội của MTTQVN. Trên thực tế, chức năng giám sát đã được hiến định từ Hiến pháp năm 1992. Sau Hiến pháp năm 1992, một loạt các văn bản pháp luật được ban hành đã quy định về giám sát của MTTQVN như Luật MTTQVN, Luật về hoạt động giám sát của QH, Luật Thanh tra, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo... Tuy nhiên các văn bản nói trên hầu hết chỉ là những quy định khung về giám sát của Mặt trận, rất ít văn bản quy định về cơ chế cụ thể, trừ một số văn bản quy định về MTTQVN tham gia thực hiện dân chủ ở cơ sở, vì thế việc tổ chức triển khai các hoạt động giám sát của Mặt trận có nhiều khó khăn, hiệu quả không cao.

Riêng quy định về phản biện xã hội của MTTQVN trong Hiến pháp lần này là mới hoàn toàn. Chúng ta đều biết, phản biện xã hội của MTTQVN được nêu trong văn kiện các Ðại hội X, XI của Ðảng và Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011). Trong thực tế, theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, MTTQVN cũng thường xuyên góp ý vào dự thảo các văn bản quy phạm pháp luật có đối tượng điều chỉnh liên quan đến quyền và nghĩa vụ công dân, đến tổ chức, bộ máy nhà nước, đến quyền và trách nhiệm của MTTQVN. Tuy nhiên đấy chưa phải là "phản biện" theo đúng nghĩa vì chưa có cơ chế đầy đủ, chặt chẽ. Việc tham gia góp ý vào dự thảo một số văn kiện của Ðảng cũng được các cấp Mặt trận tiến hành khi được cấp ủy yêu cầu, nhưng cũng chưa thật sự tiến hành một cách bài bản, có hệ thống. Vì vậy việc hiến định chức năng giám sát và phản biện xã hội của MTTQVN có ý nghĩa rất quan trọng giúp cho Mặt trận có cơ sở thực hiện tốt vai trò là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, tham gia xây dựng Ðảng, xây dựng chính quyền.

Thứ tư là một vấn đề rất quan trọng, có tính chất lịch sử là lần đầu tiên Hiến pháp đã hiến định về các tổ chức thành viên của MTTQVN. Mặc dù Hiến pháp năm 1992 cũng đã nói đến các tổ chức thành viên của Mặt trận nhưng không rõ. Khoản 2 Ðiều 9 Hiến pháp lần này ghi rõ năm tổ chức chính trị - xã hội (Công đoàn Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Ðoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam) cùng các tổ chức thành viên khác của Mặt trận phối hợp và thống nhất hành động trong MTTQVN. Ðiều này khẳng định MTTQVN là một thể thống nhất, bao gồm Ủy ban MTTQVN và các tổ chức thành viên.

Thứ năm là, để bảo đảm sự bình đẳng giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị và tuân thủ nguyên tắc nhà nước pháp quyền, Hiến pháp đã quy định MTTQVN, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các tổ chức xã hội khác "hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật". Ðây cũng là quy định mới trong Hiến pháp lần này.

Thứ sáu là, về điều kiện bảo đảm, Hiến pháp quy định cũng "mở" hơn bằng việc quy định Nhà nước không những tạo điều kiện cho Mặt trận và các tổ chức thành viên hoạt động (như Hiến pháp năm 1992), mà còn tạo điều kiện cho cả các tổ chức xã hội khác hoạt động.

Thực hiện các quy định của Hiến pháp và các nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội về triển khai, thi hành Hiến pháp, Ủy ban Trung ương MTTQVN dự kiến triển khai một số công tác trọng tâm. Ðáng chú ý là phối hợp với các cơ quan, tổ chức ở Trung ương như Ủy ban Thường vụ QH, Chính phủ, Ban Tuyên giáo T.Ư tổ chức phổ biến, tuyên truyền nội dung Hiến pháp đến các tầng lớp nhân dân. Tổ chức rà soát các văn bản pháp luật hiện hành để đề nghị Nhà nước sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các cơ chế, chính sách nhằm cụ thể hóa những quy định trong Hiến pháp liên quan đến MTTQVN nói riêng và đến công tác tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc nói chung, trong đó có Dự án Luật MTTQVN (sửa đổi).

Sớm hướng dẫn hệ thống Mặt trận các cấp và xây dựng chương trình, kế hoạch để triển khai "Quy chế giám sát và phản biện xã hội của MTTQVN và các đoàn thể chính trị - xã hội" và "Quy định về việc MTTQVN, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Ðảng, chính quyền" vừa được Bộ Chính trị ban hành.

ÐỂ thực hiện được tốt các quy định của Hiến pháp cũng như các Quy chế, Quy định nêu trên của Bộ Chính trị, đối với hệ thống MTTQVN thì ngoài các cơ chế, chính sách chưa đủ. Việc trước mắt là cần quan tâm củng cố, tăng cường và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận và lực lượng tư vấn, cộng tác viên. Ðội ngũ cán bộ Mặt trận các cấp hiện nay, nhiều nơi vừa thiếu, vừa yếu. Một số có nhiệt huyết, bản lĩnh nhưng năng lực chuyên môn lại có mức độ. Thêm vào đó, cần nghiên cứu để sớm đổi mới phương thức hoạt động của MTTQVN theo hướng thiết thực, hiệu quả. Trong thực tế hiện nay, các cấp Mặt trận, kể cả là Mặt trận trung ương chưa có nhiều phương thức tốt, thiết thực để thu hút đội ngũ tư vấn, cộng tác viên. Việc phối hợp giữa Ủy ban MTTQVN với các tổ chức thành viên nhiều nơi cũng rất lỏng lẻo không tạo thành tiếng nói chung trong MTTQVN. Ðó là những vấn đề đặt ra tới đây cần phải được giải quyết tới nơi, tới chốn. Muốn vậy, MTTQVN rất cần sự quan tâm lãnh đạo sâu sát của các cấp ủy Ðảng, sự phối hợp, tạo điều kiện của chính quyền các cấp, sự đồng tình ủng hộ của các tầng lớp nhân dân và các phương tiện thông tin đại chúng.

NGUYỄN VĂN PHA
Phó Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam

Chia sẻ

TIN BÀI CÙNG CHUYÊN MỤC