Hiện nay, nhu cầu khám, chữa bệnh của nhân dân ngày càng cao, người bệnh mong muốn, đòi hỏi các kỹ thuật chẩn đoán và điều trị tốt hơn, được chăm sóc vào thời điểm thuận lợi hơn. Trong khi đó, chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh tuyến dưới còn hạn chế do cán bộ có tay nghề cao thường tập trung chủ yếu ở các thành thị, vùng kinh tế - xã hội phát triển; phần lớn cán bộ vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn làm việc trong môi trường trang thiết bị khám, chữa bệnh thiếu thốn, lạc hậu, không có thầy hướng dẫn, không có điều kiện tiếp cận với các phương pháp chẩn đoán, điều trị tiên tiến; điều kiện học tập hạn chế, dẫn tới trình độ chuyên môn hạn chế. Vì vậy, tuyến dưới, vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh kém hơn hẳn. Khả năng tiếp cận dịch vụ y tế hiện đại của người dân tuyến dưới, vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế kém phát triển hạn chế đã dẫn đến sự mất công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Sau ba năm các đơn vị trong ngành y tế triển khai Ðề án 1816 cho thấy là một chủ trương đúng đắn, nhất là trong việc giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên và nâng cao khả năng khám, chữa bệnh tuyến dưới. Ðề án không chỉ là giải pháp góp phần quan trọng vào việc giải quyết bài toán về nhân lực của ngành y tế mà nó còn mang đậm tính nhân văn, thể hiện truyền thống "tương thân, tương ái" của dân tộc Việt Nam. Ngoài trực tiếp tham gia khám, chữa bệnh cho hàng triệu lượt người bệnh, phẫu thuật cho hàng chục nghìn ca, các cán bộ đi luân phiên đã tổ chức 2.493 lớp tập huấn nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn tay nghề cho 66.403 lượt cán bộ tuyến dưới; 5.104 kỹ thuật thuộc 26 chuyên ngành đã được chuyển giao cho tuyến tỉnh... Qua đó giảm tỷ lệ chuyển tuyến theo loại bệnh tật được điều trị bằng các kỹ thuật chuyển giao cho tuyến dưới từ 17 đến 30%. Nếu như năm đầu, năm thứ hai, một số cơ sở tiếp nhận chuyển giao còn chồng chéo, nhiều bệnh viện tuyến trên về chuyển giao kỹ thuật tại một chuyên khoa ở tuyến dưới thì hiện nay tình trạng đó gần như được xóa bỏ. Việc phân tuyến theo chỉ đạo của Bộ Y tế cũng được duy trì một cách uyển chuyển và khoa học hơn. Một số bệnh viện lớn như: Bạch Mai, Việt Ðức có bệnh viện vệ tinh thì hoạt động Ðề án 1816 kết hợp, hỗ trợ cùng chỉ đạo tuyến rất hiệu quả.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, Bộ Y tế xác định việc luân phiên cán bộ theo Ðề án 1816 còn kéo dài. Do đó, các đơn vị liên quan cần phối hợp để từng bước tháo gỡ những vướng mắc, nhằm phát huy hết giá trị của đề án. Ðáng chú ý, những khó khăn, vướng mắc đã được chỉ ra từ những đợt đầu triển khai đề án vẫn chưa được giải quyết. Ðó là việc khảo sát nhu cầu, xây dựng kế hoạch không tốt, dẫn tới hỗ trợ thiếu thực tế, kém hiệu quả vẫn còn diễn ra ở nhiều đơn vị. Cán bộ cử đi luân phiên chưa đủ năng lực cũng đã khiến cho việc chuyển giao kỹ thuật rất hạn chế. Một số cơ quan không ký hợp đồng, chỉ thỏa thuận miệng hoặc ký hợp đồng hỗ trợ chung không có yêu cầu cụ thể về nhiệm vụ các bên, dẫn đến chất lượng thực hiện đề án kém và không đánh giá được kết quả.

Các bệnh viện tuyến trên có nhiều kinh nghiệm trong việc cử cán bộ đi luân phiên đều cho rằng, việc Bộ Y tế yêu cầu định mức cử cán bộ luân phiên quá cao khiến cho việc đáp ứng yêu cầu sẽ ảnh hưởng tới tiêu chí lựa chọn cán bộ cũng như nội dung luân phiên phù hợp. Vì vậy, Bộ không nên áp dụng chỉ tiêu luân phiên một cách cứng nhắc mà cần để cho các bệnh viện chủ động lập kế hoạch và ký kết nội dung hỗ trợ theo từng giai đoạn và địa bàn cụ thể được phân công. Bộ Y tế cũng nên cho phép các bệnh viện tổ chức giám sát sau luân phiên nhằm đánh giá khả năng và xác định nhu cầu hỗ trợ tiếp. Ðồng thời, không nên bó buộc thời gian cán bộ đi luân phiên phải trong thời gian ba tháng, mà nên thay đổi tùy theo kỹ thuật chuyển giao cũng như địa bàn và chất lượng y tế cơ sở. Thêm vào đó, nên tăng cường kinh phí cho việc tổ chức đào tạo cán bộ tuyến dưới, bởi nếu không đủ trình độ thì họ sẽ khó có thể tiếp nhận hỗ trợ từ tuyến trên. Giai đoạn tới, Ðề án 1816 tập trung vào việc chuyển giao kỹ thuật cho tuyến dưới theo gói kỹ thuật và gói đào tạo chứ không nhất thiết phải cố định thời gian như trước đây. Ðiều đó sẽ giúp các đơn vị chủ động hơn về mặt thời gian vì mục tiêu cuối cùng là hiệu quả của nó chứ không phải là hình thức thể hiện.

Bộ Y tế cũng đã đề nghị các địa phương, đơn vị cần tiếp tục phổ biến, quán triệt về chủ trương triển khai việc thực hiện nghĩa vụ xã hội của cán bộ y tế, trước mắt là thực hiện Ðề án 1816; hoàn thiện và tổ chức thực hiện quy trình, chỉ tiêu, thời gian luân phiên cán bộ phù hợp với việc chuyển giao kỹ thuật, phù hợp đặc thù các chuyên ngành. Bảo đảm tính hiệu quả và bền vững của chuyển giao kỹ thuật từ tuyến trên cho tuyến dưới thông qua các hình thức đánh giá hiệu quả và tính bền vững của hoạt động chuyển giao kỹ thuật. Các đơn vị cần tích cực, chủ động trong việc triển khai thực hiện: khảo sát thực trạng, nhu cầu, xây dựng kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực; tăng cường đào tạo theo Ðề án 1816 lồng ghép với việc thực hiện công tác chỉ đạo tuyến và đào tạo của bệnh viện tuyến trên (kể cả Ðề án bệnh viện vệ tinh) và kết hợp với phong trào thi đua học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Thạc sĩ Cao Hưng Thái, Phó cục trưởng quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho rằng, các đơn vị nên tập trung vào việc chuyển giao kỹ thuật và đào tạo cho tuyến dưới. Chỉ hỗ trợ theo phương thức "Làm thay" đối với một số đơn vị vùng sâu, vùng xa thiếu nhân lực y tế trầm trọng. Việc thực hiện luân phiên điều chỉnh hướng theo nhu cầu của tuyến dưới và khả năng đáp ứng của tuyến trên.

TRUNG HIẾU