Vay khó. Cho vay cũng khó!

Thứ Bảy, 14/10/2017, 15:19:58
 Font Size:     |        Print
 

Tài sản hình thành trên đất nông nghiệp của các dự án nhà lưới, nhà kính... đầu tư lớn nhưng khó dùng làm tài sản bảo đảm để vay vốn. Ảnh: BẢO VĂN

Tín dụng đối với sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (CNC) là một hướng đi mới, chưa có tiền lệ. Vậy nên, những quy định còn chung chung đang đánh đố không chỉ doanh nghiệp (DN) mà chính các ngân hàng thương mại (NHTM).

Ai có quyền quyết định?

Theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ tại Nghị quyết 30/NQ-CP ngày 7-3-2017, để khuyến khích phát triển nông nghiệp ứng dụng CNC, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) phải xây dựng tiêu chí xác định chương trình, dự án nông nghiệp ứng dụng CNC, danh mục CNC trong lĩnh vực nông nghiệp; và tiêu chí xác định nông nghiệp sạch ban hành trước ngày 15-3-2017. Ðúng hẹn, ngày 14-3 Bộ NN&PTNT đã ban hành quyết định 738/QÐ- BNN-KHCN. Về phía ngành ngân hàng, Chính phủ yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chỉ đạo các NHTM dành ít nhất 100 nghìn tỷ đồng để thực hiện chương trình. Ngày 24-4-2017, NHNN đã có Quyết định số 813/QÐ-NHNN về chương trình cho vay khuyến khích phát triển nông nghiệp ứng dụng CNC, nông nghiệp sạch. NHNN yêu cầu các NHTM cho vay với lãi suất thấp hơn từ 0,5%/năm đến 1,5%/năm so với mức lãi suất cho vay thông thường cùng kỳ hạn.

Tuy nhiên, phải nói rõ đây không phải chương trình tín dụng ưu đãi có hỗ trợ từ ngân sách mà các NHTM phải tự thu xếp nguồn vốn, tiết giảm chi phí để giảm lãi suất cho vay. NHNN cũng quy định khách hàng muốn vay vốn từ gói tín dụng này phải đáp ứng được các tiêu chí quy định tại Quyết định số 738/QÐ-BNN-KHCN của Bộ NN&PTNT. Tóm lại, tiền do NH giải ngân nhưng tiêu chí xét duyệt lại do Bộ NN&PTNT quy định. Thế nhưng, nội dung của Quyết định 738, bao gồm cả phụ lục lẫn đề dẫn chưa đầy năm trang giấy A4. Vì thế những quy định chung chung, danh mục sản phẩm CNC chưa được cập nhật đã khiến DN lúng túng, còn ngân hàng gặp không ít khó khăn khi thẩm định cho vay.

Một thực tế là hầu hết DN Việt Nam đều là DN vừa và nhỏ (DNVVN) nên khó có lượng vốn đối ứng lớn để vay ngân hàng đầu tư cho sản xuất CNC. Không những thế, sản xuất nông nghiệp hiện chủ yếu do các hộ nông dân đầu tư. Hiện đã có nhiều hộ ký hợp đồng tham gia sản xuất theo chuỗi nhưng tư duy sản xuất manh mún vẫn khá phổ biến.

Sau chỉ đạo của NHNN, đã có tám NHTM đăng ký 120 nghìn tỷ đồng cho chương trình sản xuất nông nghiệp ứng dụng CNC. Theo số liệu cập nhật đến cuối tháng 9-2017 cho thấy dư nợ cho vay nông nghiệp CNC đạt hơn 35 nghìn tỷ đồng. Con số này hồi tháng 8-2017 là 32 nghìn tỷ, và đầu tháng 7-2017 là 27.737 tỷ đồng... Ông Nguyễn Quốc Hùng, Vụ trưởng Vụ tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) cho biết, các NHTM đang hoàn thiện văn bản hướng dẫn để triển khai cho vay rộng hơn, tuy nhiên, đều vấp phải trở ngại tài sản bảo đảm.

E ngại tài sản bảo đảm

Theo Quyết định 813 của NHNN, các NHTM và khách hàng có thể thỏa thuận việc áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay hoặc không. Khách hàng cũng có thể sử dụng tài sản hình thành từ vốn vay làm tài sản bảo đảm cho khoản vay. Hoặc có thể được vay tín chấp tối đa lên đến 3 tỷ đồng theo quy định tại Nghị định 55/2015/NÐ-CP. Nhưng thực tế, vì độ rủi ro cao nên hầu hết các khoản cho vay của chương trình đều phải có tài sản bảo đảm. Khách hàng cũng có thể thế chấp bằng tài sản trên đất nông nghiệp, nhưng với điều kiện tài sản đó phải được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu. Mà việc này lại không dễ dàng gì khi đất nông nghiệp là đất đi thuê. Ðơn cử, nhiều hộ dân, DN đầu tư hệ thống nhà kính, lưới, thiết bị tưới tiêu, chăm sóc hiện đại… để trồng rau, hoa cho năng suất, chất lượng cao. Tuy nhiên, những tài sản này không thể dùng làm tài sản bảo đảm khi không được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu. Chưa kể không ít ngân hàng rất e ngại nhận tài sản thế chấp loại này. Vì cho dù DN phải đầu tư tiền tỷ để hình thành tài sản trên đất đó, nhưng trong trường hợp khách hàng không trả được nợ, ngân hàng phải thu hồi tài sản bảo đảm thì lúc đó chỉ có thể dỡ ra bán… đồng nát.

Hiện lãi suất cho vay các lĩnh vực sản xuất kinh doanh thông thường ở mức 6,8-9%/năm đối với ngắn hạn; 9,3-11%/năm đối với trung và dài hạn. Trong khi đó, mặt bằng lãi suất cho vay phổ biến đối với các lĩnh vực ưu tiên ở mức 6-6,5%/năm đối với ngắn hạn, cho vay trung và dài hạn là 9-10%/năm. Ðộ rủi ro cao hơn nhưng lãi suất cho vay lại thấp hơn, tất yếu dẫn đến việc các NHTM không mấy mặn mà trong triển khai chương trình này. Chính vì thế, để tạo "động lực" cho các NHTM, NHNN quy định: trên cơ sở kết quả cho vay và đề nghị của NHTM, NHNN sẽ xem xét quyết định việc loại trừ dư nợ cho vay trung, dài hạn theo chương trình khi tính tỷ lệ tối đa của nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn. Trước mắt, đây là một sự ưu đãi chính sách cho ngân hàng, tuy nhiên về dài hạn sẽ làm tăng rủi ro thanh khoản cho chính họ.

Gói tín dụng cho nông nghiệp CNC theo đề nghị của Chính phủ ít nhất là 100 nghìn tỷ đồng. Có nghĩa các NHTM mới đi được 1/3 chặng đường. Tuy nhiên, đối với các NHTM cần có thêm biện pháp bảo đảm an toàn cho cả bên vay và cho vay để họ yên tâm đầu tư cho nông nghiệp ứng dụng CNC.

Mở rộng bảo hiểm nông nghiệp được cho là một trong những giải pháp hỗ trợ DN và ngân hàng trong đầu tư cho nông nghiệp CNC. Tuy nhiên sau một thời gian thí điểm cho thấy chính sách này còn nhiều vướng mắc. Do đó, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định về bảo hiểm nông nghiệp.

AN BÌNH