Xã hội hóa sân khấu phía bắc

Nhìn từ các mô hình thí điểm

Thứ Tư, 13/10/2010, 04:04:00
 Font Size:     |        Print

 

Những chuyển động

Một số nhà hát (NH)  bắt đầu có những chuyển biến tích cực khi cho ra đời một số điểm diễn mới ở Hà Nội, như NH Kim Mã, Rạp Thanh Niên 37B Trần Bình Trọng, NH Chèo Hà Nội ở Nguyễn Ðình Chiểu, NH Múa rối Thăng Long ở Ðinh Tiên Hoàng... Qua các điểm diễn này cho thấy, khán giả Hà Nội không hẳn thờ ơ với sân khấu. Rạp Kim Mã mới mở được nửa năm nhưng toàn bộ khán phòng 70 chỗ ngồi đều chật kín. NH Chèo Nguyễn Ðình Chiểu, sân khấu nhỏ ra đời gần như sớm nhất ở Hà Nội, nhiều đoàn khách du lịch quốc tế hợp đồng xem biểu diễn. Rạp Thanh Niên 37B Trần Bình Trọng do đoàn kịch 2 của NH Tuổi Trẻ đông hơn cả với hơn 150 khán giả ở mọi lứa tuổi khác nhau. Lượng khán giả ở các địa chỉ quen thuộc biểu diễn nghệ thuật múa rối nước như NH Múa rối Thăng Long, NH Múa rối T.Ư thì bất kỳ ngày nào cũng liên tục có các suất diễn phục vụ khách du lịch.

Thương hiệu NH Cải lương Hà Nội rất hiếm khi có mặt trên các sân khấu lớn của Hà Nội, vậy mà nửa năm gần đây bảng hiệu của đơn vị liên tục xuất hiện tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Thì ra, các nghệ sĩ cải lương Hà Nội đã có cách thu hút các doanh nghiệp không chỉ của Hà Nội mà của cả nước tham gia tài trợ biểu diễn cho từng suất diễn. Trước mỗi suất diễn, các nghệ sĩ thường tổ chức lễ trao tài trợ biểu diễn cho các doanh nghiệp tham gia một cách rất trang trọng. Ðược ra mặt ủng hộ văn hóa - nghệ thuật, lại vừa quảng bá được thương hiệu của mình, các doanh nghiệp Hà Nội và cả các địa bàn tỉnh, thành khác đã rất tích cực tham gia tài trợ cho cải lương Hà Nội. Chính nhờ chiêu 'tiếp thị' đặc biệt này mà các vở diễn có chất lượng của NH cải lương Hà Nội liên tục được biểu diễn miễn phí, phục vụ được nhiều tầng lớp khán giả.

Cùng với NH Tuổi Trẻ, NH Nhạc nhẹ T.Ư được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chọn là đơn vị thí điểm XHH và được giao địa điểm sân khấu biểu diễn mới tại 16 Lê Thái Tổ, một điểm diễn 'trong mơ' nằm bên hồ Hoàn Kiếm Hà Nội. Trên mặt bằng rộng 3.800 m2 sân khấu mới với tên gọi Không gian văn hóa Việt không chỉ phục vụ hoạt động biểu diễn mà còn gồm nhiều dịch vụ khác như: Khu biểu diễn nghệ thuật ngoài trời, Phòng biểu diễn trong nhà chuyên biểu diễn nghệ thuật đương đại mang tên Lam Kinh, Khu ẩm thực Lục Thủy giới thiệu các món ăn của thế giới và món ăn thuần Việt; Khu bán đồ lưu niệm, sản phẩm văn hóa và ga-lơ-ry trưng bày tranh ảnh... NSƯT Trần Bình, Giám đốc NH Nhạc nhẹ T.Ư cho biết: 'Một trong những đích ngắm quan trọng của Không gian văn hóa Việt sẽ là đối tượng khách du lịch cũng như các hợp đồng thuê địa điểm biểu diễn của các đơn vị có nhu cầu'. Mới thành lập nhưng Không gian văn hóa Việt đã và đang thu hút được những đối tượng khán giả riêng cho mình và hoạt động hiệu quả, có doanh thu tốt.

Cần thêm những động lực gì?

Một trong những nguyên nhân khách quan khiến sân khấu phía bắc chưa theo kịp tiến độ XHH như phía nam đó là do người dân chưa có thói quen mua vé tới rạp xem biểu diễn. Ðược các phương tiện thông tin đại chúng hỗ trợ, tạo nên một chiến dịch quảng bá rầm rộ, cũng như sự hỗ trợ tích cực của 'hậu phương' là NH Tuổi Trẻ nhưng đã gần một năm nay, đoàn kịch 2 do NSƯT Chí Trung làm trưởng đoàn vẫn chưa nhích được doanh thu cao. NSƯT Chí Trung phân tích: 'Những người đi xem bằng vé mời ai cũng khen vở hay, nhưng để mua vé thì lại là chuyện không có ý định'. Giá vé trung bình chỉ có 60.000 đồng/vé nhưng thường chỉ có một nửa số khách là mua vé, còn một nửa là vé mời để cho khán phòng khỏi trống ghế!'... Không chỉ rạp Thanh Niên mà các rạp hát mới khai trương như Kim Mã cũng phải dùng chiêu thức tặng vé mời để duy trì lịch sáng đèn thường xuyên.

Sự ra đời những điểm diễn mới đã cho thấy Hà Nội đang rục rịch những bước đi đầu theo mô hình XHH. Tuy nhiên, nhìn chung các nghệ sĩ khu vực phía bắc đang tiến hành làm sân khấu XHH một cách đầy cẩn trọng, thậm chí e dè bởi họ hầu hết thuộc biên chế của một đoàn công lập, việc bỏ nơi làm việc có chế độ, biên chế ổn định để gia nhập đoàn tư nhân khác như sân khấu phía nam trong cơ chế 'mở', diễn viên làm việc cho từng đoàn theo tác phẩm xem ra với họ thật mạo hiểm. Tự làm, tự thu chi ai chẳng hào hứng nhưng trao đổi với những nghệ sĩ, tạm gọi là 'ông bầu', 'bà bầu' của sân khấu phía bắc thì thấy rõ rất nhiều băn khoăn, trăn trở, cho dù sân khấu của họ vẫn đang túc tắc, thậm chí có đông khán giả tới xem. NSND Lê Tiến Thọ, Thứ trưởng Bộ VH, TT và DL cũng nhận định rằng: 'Khó khăn lớn nhất đối với sân khấu XHH vẫn là nguồn kinh phí và các thủ tục, chính sách phù hợp để các đơn vị này phát triển. Các đơn vị hoạt động trên lĩnh vực sân khấu vẫn mang tính chất đặc thù và có những khó khăn riêng. Ngay cả đối với các sân khấu XHH làm ăn được ở phía nam như Idecaf, Phú Nhuận... vẫn chỉ mang tính tự phát. Nguồn vốn đầu tư do anh em nghệ sĩ góp vào. Muốn hoạt động lâu dài, ổn định và phát triển thì cần phải 'trường vốn'. Các nhà làm sân khấu phía bắc cũng phải ngẫm nghĩ phân tích vì sao sân khấu các đơn vị sân khấu XHH ở miền nam luôn đỏ đèn đông khách mà các đơn vị công lập lại không? Làm sao để lửa các đêm diễn trên sân khấu xã hội hóa truyền được vào các đoàn công lập. Vì sao sân khấu Hà Nội tập trung nhiều tên tuổi đầu ngành mà đèn trong các đêm diễn vẫn cứ chập chờn, không gây được sự chú ý của khán giả'.

Ông Trương Nhuận, Phó Giám đốc Nhà hát Tuổi Trẻ cho rằng: 'Sân khấu phía bắc muốn XHH cần phải có lộ trình khác với phía nam. Các đơn đặt hàng đến từ các đại sứ quán, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức văn hóa nước ngoài đặt trụ sở tại Hà Nội là một kênh tài trợ nguồn kinh phí để dàn dựng các tác phẩm cho các nhà hát'. Từ thực tế hoạt động của Nhà hát Tuổi Trẻ cho thấy nguồn kinh phí từ các nhà tài trợ chiếm từ 30 đến 50% kinh phí hoạt động của nhà hát, cho thấy bài toán XHH sân khấu phía bắc không phải là không khả thi, nếu ban giám đốc biết tính toán những hướng đi thích hợp. Bài toán tự thu chi 100% đối với các nhà hát và đơn vị nghệ thuật của Trung ương và Hà Nội đang vô cùng nan giải. Ðiều này phụ thuộc vào sự năng động của từng đơn vị. Tuyên truyền quảng bá thế nào để thu hút người xem? Làm thế nào để sân khấu của mình mang màu sắc riêng với phong cách nghệ thuật riêng? Làm thế nào để trẻ hóa đội ngũ diễn viên?

Song, trên thực tế, XHH đâu chỉ dừng ở hình thức sân khấu nhỏ mà cái đích để hướng tới là những nhà hát nghệ thuật chuyên nghiệp và ngày càng hiện đại hơn, tạo đà phát triển cho nghệ thuật.

 

Thúy Hiền
Theo: