Bấp bênh đời công nhân

Thứ Bảy, 07/10/2017, 12:28:51
 Font Size:     |        Print
 

Kỳ 1 “Vắt chanh bỏ vỏ”

Bị cho thôi việc khi vừa đạt “độ chín”, nhiều công nhân đột ngột rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”. Làn sóng ấy đang ập tới các khu công nghiệp (KCN), ảnh hưởng đến hàng chục nghìn công nhân, đòi hỏi những giải pháp cấp bách từ các cơ quan chức năng để bảo đảm quyền lợi người lao động và an sinh xã hội.

Cho công nhân nghỉ việc và tuyển người mới để chỉ phải trả mức tiền lương, mức đóng bảo hiểm thấp và năng suất lao động cao hơn. Những tính toán “tận thu” của doanh nghiệp đã dần tới mức báo động. Ngược lại, người lao động còn quá thiếu kiến thức cũng như công cụ để tự bảo vệ mình.

“Hưu sớm”… vài chục năm

Bần thần vì một quyết định sai lầm, chị Nguyễn Thị Sen (52 tuổi, có thâm niên làm công nhân 18 năm) chẳng hiểu sao lại nghe lời công ty vận động nghỉ việc sớm. Chẳng là, cuối năm 2016, chị Sen nghe thông báo từ Công ty Pouchen Việt Nam, đóng trên địa bàn xã Hóa An (TP Biên Hòa, Đồng Nai), vận động công nhân có thâm niên 15 năm lao động, nếu nghỉ việc sẽ được hỗ trợ ít nhất là 12 tháng lương/người. Với người làm trên 15 năm, mỗi năm sẽ được cộng thêm một tháng lương. Lúc này, mặc dù thu nhập các khoản gần 9 triệu đồng/tháng nhưng chị Sen thấy điều khoản ấy hấp dẫn, nên đã nộp đơn nghỉ việc.

“Tưởng số tiền hỗ trợ từ doanh nghiệp gần 140 triệu đồng lớn, nhưng giờ đây tôi mới thấy mình sai lầm. Nếu tiếp tục đi làm, thu nhập hàng tháng của tôi gồm lương và các khoản phụ cấp tính mỗi năm cũng khoảng 140 triệu đồng. Tiếp tục làm thêm bốn năm, thu nhập tổng khoảng 500 triệu đồng và sẽ nhận lương hưu khi đủ 55 tuổi. Đúng là chẳng cái dại nào giống cái dại nào!” - chị Sen nghẹn ngào. Hiện chị Sen chưa biết làm gì để kiếm thu nhập để trang trải cuộc sống, trong khi khoản tiền nhận hỗ trợ đang cạn dần. Đó cũng là tình cảnh chung của hàng trăm đồng nghiệp khác.

Ở một đơn vị khác, Công ty Changshin Việt Nam (huyện Vĩnh Cửu), có khoảng 26 nghìn công nhân, đang tổ chức thương lượng, vận động người lao động lớn tuổi nghỉ việc. Khoảng 400 công nhân lớn tuổi đã chấp nhận nghỉ việc năm 2016. Đầu tháng 9 vừa qua, Công ty TNHH Splendour đóng ở KCN Nhơn Trạch 1 (huyện Nhơn Trạch) đề nghị khoảng 200 công nhân đổi hợp đồng lao động, với mức lương hợp đồng cũ là gần 6,6 triệu đồng/người/tháng, sang hợp đồng mới với mức lương 4,2 triệu đồng/người/tháng. Nếu công nhân không đồng ý thì công ty sẽ cắt giảm lao động. Công ty này đồng thời khuyến khích công nhân làm việc từ năm 2008 trở về trước nghỉ việc để nhận khoản tiền tương đương một năm lương, tức khoảng 60-70 triệu đồng/người. Sau khi nhiều công nhân cầu cứu, các cơ quan chức năng tỉnh Đồng Nai vào cuộc, làm việc với Công ty TNHH Splendour và yêu cầu công ty dừng ngay việc chuyển đổi hợp đồng lao động với công nhân.

Một công nhân xin giấu tên, có gần 20 năm làm việc tại Công ty TNHH Splendour bức xúc: “Tôi vào làm công nhân từ ngày công ty mới thành lập, đến cuối tháng 8 vừa rồi, công ty thông báo bắt ký lại hợp đồng mới. Tôi hoàn toàn không đồng ý vì trước đây tôi vào làm mới 20 tuổi, lúc đó lao động sung sức, lương thấp thì công ty sử dụng, nay tôi gần 40 tuổi, được hưởng lương cao nhờ thâm niên thì công ty lại tìm cách cho chúng tôi nghỉ? Như vậy là không được. Đây cũng là nỗi bức xúc của nhiều anh chị em đã cống hiến cho công ty”.

Điều đáng nói, không chỉ những công nhân ở tuổi 40, hoặc có thâm niên nhiều năm hơn nữa chuẩn bị được hưởng chế độ hưu bị vận động nghỉ hưu non, mà những lao động chỉ chừng 35 tuổi cũng bị gạt sang bên lề. Điển hình như tại Bắc Giang, giữa năm 2016, Công ty TNHH Daeyang Hanoi (Cụm công nghiệp Đồng Đình - huyện Tân Yên) cho gần 400 công nhân (trong đó có 34% người từ 35 tuổi trở lên) nghỉ việc. Công nhân Phan Hải Chung bức xúc: “Họ lấy lý do là thu hẹp sản xuất, thật không thể chấp nhận được”.

Đáng lo ngại hơn, theo ông Nguyễn Văn Huế, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Bắc Giang, số lao động mất việc làm ở độ tuổi trung niên tăng dần qua các năm. Cụ thể, số người hưởng trợ cấp thất nghiệp thuộc nhóm hơn 40 tuổi những tháng đầu năm nay tăng gấp đôi so với cùng thời điểm này năm trước. Năm 2016, tỉnh Bắc Giang có hơn 1.700 lao động 35 tuổi trở lên bị mất việc làm, chiếm 21,36% tổng số người thất nghiệp. Từ đầu năm 2017 đến nay, đã có 540 lao động trong độ tuổi này mất việc.

“Như vậy có công bằng không?”

Lý giải hiện tượng doanh nghiệp cho công nhân “nghỉ hưu non”, Liên đoàn Lao động tỉnh Đồng Nai chỉ ra: Nhiều doanh nghiệp FDI trên địa bàn tỉnh có xu hướng giảm số lao động đã làm việc trên 15 năm, là những người đang có mức lương cao và hưởng nhiều chế độ phúc lợi khác do đã có thời gian làm việc lâu, song năng suất lao động không còn được như lúc trẻ tuổi. Doanh nghiệp dùng nhiều hình thức như hỗ trợ công nhân một khoản tiền lớn nếu người lao động tự nguyện viết đơn nghỉ việc; ép công nhân phải ký lại hợp đồng lao động để đẩy mức lương xuống thấp.

Một số công nhân ở Hoài Đức (Hà Nội) mất việc, phải chuyển sang đi bán hàng rong.

Ngoài ra, để cắt giảm, thải loại những người lao động lớn tuổi, doanh nghiệp sử dụng nhiều chiêu bài khác nhau, trong đó có việc gây áp lực để người lao động “bật bãi” như tăng định mức, tăng chế độ quản lý rồi có những yêu cầu nghiêm ngặt hơn về công việc… Phó Giám đốc Sở LĐ, TB và XH tỉnh Đồng Nai Phạm Văn Cộng cho biết, ngoài vấn đề tiền lương, lý do chủ yếu được các doanh nghiệp giải thích là đơn hàng giảm, cần nguồn lao động trẻ được đào tạo. Đây là những lý do chính đáng song có thể gây ra những hệ lụy đối với người lao động nghỉ việc.

Nhìn nhận mức độ nghiêm trọng khi nhiều doanh nghiệp ồ ạt sa thải người lao động, ông Lê Đình Quảng, Phó Trưởng ban Quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), cho hay: Chúng ta biết rằng đa số những lao động này trực tiếp làm các công việc giản đơn trong các ngành nghề gia công, chế biến, cường độ lao động cao, điều kiện lao động không tốt, vì vậy họ thường xuyên phải tăng ca. Cùng với thời gian sức khỏe của họ giảm sút, độ nhanh nhạy kém đi, dễ bị doanh nghiệp tìm cách thải loại. “Cách làm này xảy ra một vấn đề là gánh nặng an sinh cho xã hội, đặc biệt là chính sách về giải quyết việc làm bền vững cũng như xây dựng quan hệ lao động hài hòa, tiến bộ”, ông Quảng nhấn mạnh.

Bức xúc khi quyền lợi người lao động bị ảnh hưởng, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Bùi Văn Cường cho hay: “Chúng tôi phản đối việc doanh nghiệp sử dụng lao động khi còn trẻ kiểu “vắt chanh bỏ vỏ” và sa thải khi họ có tuổi. Đây là một việc làm không nhân văn”.

Tìm hiểu tại nhiều KCN ở Bắc Ninh, Hà Nội, Bình Dương... thị trường lao động đang tồn tại nghịch lý: doanh nghiệp “khát” lao động, đăng tin tuyển dụng đến tận thôn xóm nhưng đồng thời vẫn liên tục cho nghỉ việc và không tuyển công nhân quá 35 tuổi. “Chúng tôi hồ hởi về các KCN làm việc, rồi cống hiến ở đó, vậy mà lớn tuổi một chút thì bị thải loại. Như vậy có công bằng không?!”, anh Trần Hòa An, công nhân ở KCN TP Biên Hòa buồn rầu.

Tổng cục Thống kê chỉ ra, năm 2016 cả nước có khoảng 1,2 triệu người trong độ tuổi lao động bị thất nghiệp, chiếm khoảng 2,3% lực lượng lao động (quý I là 2,25%, đến quý II tăng thành 2,29% và quý III là 2,34%, tăng mạnh ở quý IV là 2,45%). Trong đó với lao động nữ, tỷ lệ thất nghiệp chiếm 72,27% (tính đến quý IV-2016).

NGUYỄN VƯƠNG - DIÊN KHÁNH

Chia sẻ