Mùa xuân khởi nghiệp

Thứ Sáu, 01/01/2016, 12:32:02
 Font Size:     |        Print
 

Làn sóng khởi nghiệp - startup ở Việt Nam hiện đang hết sức sôi động, nhiệt thành như mùa xuân và sức trẻ. Ảnh: HẢI TRẦN

Trong "thế giới phẳng" hiện nay, cùng với rất nhiều hoạt động phong trào cũng như sự tài trợ từ các doanh nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm..., chỉ cần một máy tính nối mạng cũng có thể hình thành một doanh nghiệp. Khi internet, smartphone bùng nổ, kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, ai cũng thấy cơ hội để thực hiện ý tưởng của mình và có thể thành công. Vì vậy hiện nay ở Việt Nam, làn sóng khởi nghiệp - startup đang hết sức sôi động, nhiệt thành như mùa xuân và sức trẻ. Vấn đề đặt ra là cần hiểu đúng và dám hành động.

Startup và khởi nghiệp

Thuật ngữ” startup” và “khởi nghiệp” đang trở thành thời thượng. Bạn có thể mở một nhà hàng, một quán ăn nhỏ, một tiệm cắt tóc hay một văn phòng luật sư…, ấy là bạn đang bắt đầu khởi nghiệp. Còn khi là một startup, bạn có thể tạo ra một điều gì đấy chưa hề có trên thị trường hoặc tạo ra một giá trị tốt hơn so với những thứ đang có sẵn hay tạo ra một phân khúc mới trong sản xuất hoặc một loại công nghệ độc đáo, ví dụ như thiết bị phát hiện thực phẩm tẩm hóa chất hoặc làm giả, dụng cụ chống hít vào khói thuốc độc hại dành cho người không hút thuốc…

Với một startup công nghệ, kỹ sư chính là người tạo ra sản phẩm. Còn mô hình KAfe Group là chuỗi cửa hàng cà-phê đô thị phục vụ ẩm thực fusion (hợp nhất) đầu tiên tại Việt Nam- một ví dụ điển hình về startup không phải về công nghệ. Nhưng khi ai đó mở một cửa hàng cà-phê phục vụ địa phương thì không thể gọi là startup mà là khởi nghiệp.

Cơ hội cho mọi người, nhưng…

Hiện startup đang trở thành trào lưu ở Việt Nam. Tuy nhiên ít ai biết được rằng, tỷ lệ thất bại của startup trên thế giới rất cao. Theo tạp chí Forbes, cứ 10 doanh nghiệp startup thì 9 doanh nghiệp thất bại. Lý do chính là họ tạo ra những sản phẩm mà không ai muốn, các sản phẩm tạo ra không thâm nhập nổi vào bất kỳ phân khúc thị trường nào. Phải cần đến nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để có được doanh thu dù rất nhỏ để tạo nên một sản phẩm thật sự hữu ích cho người dùng, nhằm có được một lượng khách hàng đông đảo. Nếu kế hoạch thành công, lợi nhuận tài chính có thể rất khổng lồ, đơn cử như Uber hiện được định giá tầm 50 tỷ USD.

Mặc dù về lý thuyết, sản phẩm của startup do kỹ sư tạo nên. Nhưng trong thực tiễn, nhiều sản phẩm làm ra không phải vì từ nhu cầu khách hàng, mà là từ ý tưởng riêng của người lập trình. Đây là vấn đề rất lớn của nhiều startup Việt Nam khi quên đi các yếu tố căn bản về pháp lý, thị trường, nghiên cứu đối thủ cạnh tranh, nhu cầu khách hàng…

Nếu khởi nghiệp chỉ quan tâm đến những vấn đề trước mắt như gọi vốn, xây dựng team, làm marketing... thì khởi nghiệp sẽ thất bại khi thiếu tư duy chiến lược dài hạn. Câu chuyện Zalo, hiện được coi là biểu tượng cho các nhà phát triển ứng dụng Việt, đang có đến 45 triệu người đăng ký sử dụng, dù mới chỉ tiếp cận thị trường từ năm 2012, đặt ra nhiều suy ngẫm. Nhiều người cho rằng được như vậy là do Zalo chi nhiều tiền làm marketing. Thật ra đó chỉ là nguyên nhân thứ ba. Thứ nhất và thứ hai chính là tính năng kỹ thuật của sản phẩm và sự am hiểu người dùng.

Cũng cần nhấn mạnh rằng, yếu tố quan trọng để khởi nghiệp thành công là ý chí và quyết tâm theo đến cùng ý tưởng của mình, chứ không phải là chuyện tuổi tác. Do vậy khởi nghiệp hay startup có thể bắt đầu ở bất kỳ lứa tuổi nào, dĩ nhiên không phải ai muốn cũng làm được.

Sự thể hiện trình độ phát triển quốc gia

Bất cứ quốc gia nào quan tâm tạo môi trường cho các hạt giống startup nẩy mầm thông qua phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia hoàn chỉnh, nơi đó các startup sẽ đem lại nguồn cảm hứng cho cả thế giới bởi những đóng góp đáng kinh ngạc của họ. Mỹ, Nhật Bản, I-xra-en... là những thí dụ điển hình. Trong hệ sinh thái khởi nghiệp đó, nhà nước chỉ đóng vai trò chủ thể kết nối. Ở những quốc gia đang phát triển, khi khu vực tư nhân còn yếu kém thì vai trò nhà nước lại quan trọng hơn khi tạo kích ứng đổi mới sáng tạo một cách hiệu quả.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy một số quy tắc quan trọng. Thứ nhất, tư nhân đóng vai trò trọng tâm trong việc lựa chọn và hỗ trợ các ý tưởng, dự án, doanh nghiệp khởi nghiệp tiềm năng để hỗ trợ, đầu tư. Thứ hai, nhà nước chỉ đóng vai trò hỗ trợ, tạo cú hích để lấp các lỗ hổng của thị trường. Thứ ba, không thể thiếu vai trò các tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp.

Khi chưa hình thành được hệ sinh thái, nhiều quan điểm đổ lỗi tại thể chế. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu điều chỉnh thể chế từ đâu. Gốc vấn đề là phải bắt đầu lại từ giáo dục, cần nuôi dưỡng và thúc đẩy phát triển lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là các trường dạy lập trình. Thung lũng Silicon hùng mạnh như ngày nay, có một phần đóng góp từ trường Stanford khi Xéc-gây (Sergey) và La-ry (Larry) sáng lập ra Google!

Ông Sundar Pichai, Tổng Giám đốc Google trong buổi trò chuyện với cộng đồng khởi nghiệp Việt Nam, những người tiên phong của một thế hệ mới. Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

"Thung lũng Silicon", hội nhập và startup

Từ tháng 10-2013, đề án thương mại hóa công nghệ theo mô hình Thung lũng Silicon tại Việt Nam lấy tên là Vietnam Silicon Valley (VSV) đã được Bộ Khoa học và Công nghiệp khởi động với mục tiêu xây dựng một kế hoạch toàn diện với mục tiêu đưa quốc gia này từ chỗ chuyên gia công linh kiện điện tử cho nước ngoài trở thành một trung tâm của nền kinh tế số. Tuy nhiên, dư luận có nhiều quan điểm trái chiều về hiệu quả đề án này. Bên cạnh đó, Chính phủ đang xem xét Đề án hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia, nhằm hỗ trợ phát triển hàng ngàn ý tưởng, dự án khởi nghiệp và startup.

Câu chuyện TPP và cộng đồng kinh tế ASEAN với hàng loạt các thỏa thuận hội nhập đa phương, song phương trước đó tạo nên sự bùng nổ công nghệ với tư duy quản lý thông thoáng hơn. Thị trường Việt Nam cũng lớn hơn khi rộng cửa hơn với thế giới qua hàng loạt thỏa thuận tự do thương mại từ Á đến Âu. Thế hệ startup hiện nay, với các chủ doanh nghiệp mới, được kỳ vọng tạo ra các doanh nghiệp có giá trị gia tăng cao. Đó là người tiên phong sáng tạo ra sản phẩm chất lượng cho thị trường, có thể là sản phẩm hoàn toàn mới mẻ, có thể là sản phẩm được cải tiến tốt hơn so với những sản phẩm hiện tại.

Tiêu biểu cho mô hình startup có thể kể đến các thương hiệu Facebook, Uber, YouTube, Dropbox, Foursquare, Whatsapp, Linkedin… Và trước đây, các tập đoàn lớn như Microsoft, Google, Ebay, Apple, Nokia… cũng đều là những doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đó là những "từ khóa" gợi nhiều cảm hứng đi tới thành công.

TS PHAN THỊ THÙY TRÂM