Dự thảo Chương trình môn học GDPT mới

Còn quá nhiều hoài nghi

Thứ Bảy, 27/01/2018, 12:30:06
 Font Size:     |        Print
 

Việc sớm hoàn thiện Chương trình môn học mới sẽ là căn cứ để biên soạn sách giáo khoa mới bảo đảm kế hoạch và chất lượng. Ảnh : TRẦN HẢI

Dự thảo các chương trình môn học giáo dục phổ thông mới do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) vừa công bố - được trông đợi sẽ cụ thể hóa Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) tổng thể với nhiều nội dung được cho là đổi mới căn bản và toàn diện - đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Song, cũng còn không ít ý kiến băn khoăn về các điều kiện bảo đảm, nhất là bảo đảm sao cho cuộc “thay sách” lần này thành công.

Phải đồng bộ căn bản

Bản Dự thảo vừa được công bố lấy ý kiến toàn dân gồm 20 chương trình môn học và hoạt động giáo dục trong chương trình GDPT mới. Các đại diện ban soạn thảo chương trình khẳng định: Ðây là văn bản xác định vị trí, vai trò môn học trong thực hiện mục tiêu GDPT, mục tiêu và yêu cầu cần đạt, nội dung giáo dục cốt lõi của môn học mỗi lớp hoặc cấp học đối với tất cả học sinh trên phạm vi toàn quốc, định hướng kế hoạch dạy học môn học ở mỗi lớp và mỗi cấp học, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, đánh giá kết quả giáo dục của môn học. Mặc dù có nhiều ý kiến khẳng định điểm mới, cái hay và hứa hẹn sự thành công của những đổi mới lần này, dư luận vẫn không khỏi băn khoăn khi mọi nền tảng để thực hiện chương trình mới còn rất mơ hồ và chưa đồng bộ.

Dù là chương trình tổng thể hay chương trình môn học thì cũng mới chỉ là bản thiết kế, là “phần mềm”; để đưa được bản thiết kế ấy vào thi công, áp dụng trong thực tế dạy và học còn phụ thuộc vào khả năng truyền đạt của người thầy, năng lực của người học, điều kiện cơ sở vật chất (trường lớp, phòng thí nghiệm,…), thậm chí cả cung cách quản lý của ngành giáo dục.

Ðiều mà dư luận bày tỏ lo ngại chính là những vấn đề từ thực tế. Vẫn là những con số khảo sát từ ngành giáo dục, cơ sở vật chất trường lớp trên cả nước hiện đang thiếu thốn và xuống cấp trầm trọng. Ðể thực hiện được chương trình mới, dự kiến xây dựng đầu tư khoảng 57.084 phòng học, chưa kể phòng bộ môn, thư viện, trang thiết bị dạy học… Rồi những đòi hỏi trong chính sách đào tạo tài năng, chính sách đãi ngộ, nâng cao chất lượng đời sống của đội ngũ giáo viên vẫn chưa cho thấy đột phá. Ý thức tự học, tự rèn luyện của học sinh cũng chưa bảo đảm mức độ đồng đều, bền vững nhất định. Còn tồn tại bệnh thành tích, hình thức trong nhiều hoạt động giáo dục, v.v. Tất cả, đang là rào cản cho chương trình mới phát huy hiệu quả.

Trong số 20 môn học và hoạt động giáo dục mới có khá nhiều phân môn được thiết kế theo hướng “tích hợp”. Nhiều ý kiến thầy cô, những người trực tiếp đứng trên bục giảng đã chia sẻ không ít băn khoăn. Trong khi Chương trình GDPT tổng thể chưa chính thức ban hành, Dự thảo Chương trình môn học còn khá chung chung, chưa rõ “tích hợp” với “ghép môn” khác nhau ra sao thì việc biên soạn sách giáo khoa sẽ còn nhiều nan giải.

Tất cả khối lượng công việc khổng lồ ấy liệu có hoàn thiện kịp để năm học 2019 - 2020 chính thức áp dụng Chương trình và Sách giáo khoa mới? Và, như những kinh nghiệm đã có về việc bảo đảm tiến độ trong nhiều chương trình, kế hoạch của ngành giáo dục thì chưa thấy có gì “bảo đảm chắc chắn”.

Tựu trung vẫn là đổi mới cách dạy và học

Chúng ta đã và đang nói nhiều đến việc chủ động “đi tắt, đón đầu” cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới. Ðể làm được điều này - sự chủ động - đòi hỏi nhiệm vụ của ngành giáo dục khá nặng nề. Ở đó, như định hướng của ngành, giáo dục hơn lúc nào hết phải chuyển từ phương thức truyền thụ kiến thức sang phát huy phẩm chất, năng lực của người học.

Nhân tố con người luôn đóng vai trò quyết định sự thành bại của bất kỳ công cuộc đổi mới nào. Người thầy chính là người truyền thụ những thông điệp tư tưởng tích cực của chương trình mới đến người học. Ðiều quan trọng là phải làm sao để giáo dục cho học sinh có năng lực thích nghi với môi trường hiện đại đầy biến động và thay đổi. Hơn mọi lý thuyết, đó phải là kỹ năng tự học, tự giáo dục, kỹ năng thích nghi, ứng phó với những thay đổi nơi mỗi học sinh.

Trong số các chương trình phân môn được bàn thảo, hoạt động trải nghiệm/hướng nghiệp, các môn tích hợp và môn ngoại ngữ nhận được nhiều sự quan tâm. Theo đó, hoạt động trải nghiệm không nên coi là một môn học độc lập, riêng biệt. Cũng không nên hiểu là hoạt động tách rời khỏi hoạt động dạy - học các môn học khác trong nhà trường. Ngược lại, nếu chỉ tổ chức hoạt động thực tiễn mà không dạy lý thuyết trên lớp, không gắn lý thuyết với những vấn đề của cuộc sống ở ngay trong tiết học thì môn học sẽ không có ý nghĩa và hiệu quả khi cho học sinh thực hành, thực nghiệm. Làm sao để hoạt động đó gần gũi, bổ ích, hấp dẫn và ít nhiều tác động tới nhận thức, suy nghĩ, hành vi, kỹ năng và cả tình cảm của học sinh.

Vấn đề thách thức đặt ra vẫn là cần tư duy lại về chương trình đào tạo và đội ngũ. Chương trình phải “sống” còn đội ngũ phải “động”. Trong chương trình rất cần những “khoảng thở” để cho sự chủ động sáng tạo của giáo viên, học sinh, nhà trường lấp đầy và hoàn chỉnh. Và nữa, chương trình còn phải sống được trong sự kết nối giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

Cuối cùng là chuyện huy động nguồn lực. Trên thực tế, việc huy động nguồn lực xã hội để phát triển nhà trường, sử dụng nguồn lực đó để tạo ra các giá trị gia tăng mới quay lại phục vụ cho xã hội thời gian qua vẫn chưa hiệu quả thật sự.

Theo kế hoạch của Bộ GD-ÐT, Dự thảo các Chương trình môn học, hoạt động giáo dục trong Chương trình GDPT mới được đưa ra lấy ý kiến toàn dân trong hai tháng. Dự kiến tháng 4-2018 sẽ ban hành chương trình môn học mới.

KHÚC HỒNG THIỆN

Chia sẻ