Chuyện của bếp

Thứ Bảy, 10/02/2018, 05:22:22
 Font Size:     |        Print
 

Đừng nghĩ rằng Tết trong bếp là Tết xưa, Tết nhà nghèo, Tết quê kiểng, Tết cổ hủ. Ảnh: TRẦN HẢI

Tết vẫn luôn bắt đầu từ bếp. Căn bếp có ngọn khói thơm mùi rơm rạ đồng làng, thường cay cay mắt mẹ bên mâm cỗ chiều ba mươi tết, làm rực hồng đôi má người em gái với ấm trà thơm ấm áp sớm mùng một. Bao đời nay Tết vẫn thế.

Từ trước ngày hai ba tháng Chạp hằng năm, theo truyền thống, các gia đình Việt náo nức chuẩn bị cho Ông Công ông Táo về Trời để “báo cáo về 365 ngày của... bếp”, Tết đã thực sự bước chân vào từng ngôi nhà, bất kể miền núi hay đồng bằng, nhà gianh hay nhà ngói, căn hộ chung cư hay tòa biệt thự...

Vốn dĩ, ngày thường bếp đã là nơi bộc lộ rõ nhất từng “hơi thở”, sự gắn kết, đầm ấm, chan hòa của các thế hệ, nơi phản ánh niềm vui nỗi buồn của từng thành viên sau một ngày mở ra với thế giới bên ngoài. Nhưng mỗi khi Tết về, bếp thực sự là “vương quốc” của những người bà, người mẹ, người vợ, người em gái đảm đang... Cái đẹp, cái ngon, cái đủ của mâm cỗ ngày Tết, không tự đến. Bao nhiêu công sức. Bao nhiêu gửi gắm. Bao nhiêu kinh nghiệm. Bao nhiêu bí quyết được trao truyền. Bao nhiêu sáng tạo, tình cảm, tâm huyết trong từng món ăn. Sau việc bày biện, lên hương cho bàn thờ ngày Tết, thì góc bếp chính là khu vực quan trọng bậc nhất trong sinh hoạt ngày Tết của các gia đình Việt, bất cứ vùng miền nào, xưa nay đều vậy.

Bếp thơm, bếp ấm, bếp vui, bếp náo nức, bếp sực nức, bếp tíu tít, bếp tưng bừng, bếp phong lưu, bếp thịnh soạn... là những cảm nhận thú vị bếp có thể đưa lại, đặc biệt vào những ngày Tết.

Nhiều thế hệ đã lớn lên trong những căn bếp chật chội các khu tập thể nhà cao tầng, những đêm hai chín, ba mươi Tết hì hụi náo nức quanh nồi mứt Tết... Và với những người ra đi từ xóm làng, bao năm ở phố, ký ức Tết vẫn thơm phức mùi rơm rạ, mùi của nếp, của đỗ, của lá dong xanh tỏa ra từ nồi bánh chưng to đùng sôi sùng sục trong góc bếp ám khói...

Khi cái ăn cái mặc dễ dàng hơn, khi người ta lên lịch Tết bằng hai chữ “du lịch” rồi khóa chặt căn nhà lên đường để bay sang đông sang tây, hoặc nếu chọn Tết tại gia thì chỉ cần nhấc cái “alo” lên là dịch vụ vồn vã thấu hiểu cúc cung ùn ùn mang vác mọi vật phẩm đến nơi bất kể sớm tối - mặc dù vậy chăng nữa, Tết vẫn không dời chân khỏi bếp, không thể! Không khí ấm cúng, sum họp chiều tất niên, tưng bừng ngày tân niên trong những ngôi nhà, làm sao có thể vay mượn, hay thay thế bằng những dịch vụ trọn gói!

Đừng nghĩ bạn đã đi du lịch ngày Tết, thì bếp rảnh rang không Tết. Không đỏ lửa ở bếp nhà thì bếp đâu đó vẫn phải bừng lên cho cái thực đơn ngày Tết của thực khách. Làm sao có thể “qua được” mấy ngày Tết chỉ quanh đi quẩn lại đồ ăn nhanh, cho dù đề cao mục tiêu “giải phóng nỗi bận tâm bếp núc ngày Tết” đến mấy!

Đừng nghĩ rằng Tết trong bếp là Tết xưa, Tết nhà nghèo, Tết quê kiểng, Tết cổ hủ. Những cư dân hiện đại luôn nghĩ cách làm sao ăn Tết thông minh nhất, sao cho “ba ngày Tết” diễn ra nhẹ nhàng, ý nghĩa, ấm cúng, phong lưu, may mắn với ngày càng nhiều những đầu việc được loại trừ, với những chương trình được chủ động từ xa, mà chủ yếu là liên quan đến... bếp. Để Tết hoàn toàn không bị “hành” bởi sự bận rộn, mệt mỏi, bởi sự quá căng thẳng tính toán chuẩn bị lo lắng đến cả vài ba tháng cuối năm trước Tết. Để có nhiều thời gian cho Tết, chơi Tết, vui Tết, hưởng Tết theo cách phù hợp nhất, hiệu quả nhất của gia đình và bản thân… Nhưng dẫu vậy, chẳng ai vô tâm, vô trách nhiệm đến mức để căn bếp ngày Tết tự đón năm mới mà lạnh ngắt, để ẩm mốc bò vào bếp, để tủ lạnh bị bỏ bê!

Giờ, người ta không máy móc đến nỗi cứ phải món nọ món kia y xì thực đơn chuẩn mẹ chồng đưa ra nhiều thập kỷ trước, mà tùy theo sở trường, ý thích, khẩu vị của từng nhà mà thêm bớt, thay đổi, đơn giản hóa. Các thành viên trong gia đình đều có thể có quyền đề ra ý kiến về món riêng cho họ mà các đầu bếp gia đình hơn lúc nào hết trong năm, đặc biệt quan tâm đáp ứng. Có một thực tế, đâu phải Tết chỉ các món cao cấp, sơn hào hải vị nhập ngoại tiền triệu như cua hoàng đế hay tôm hùm đặc chủng là nhất; bằng chứng là nhiều cậu ấm cô chiêu Hà Nội vừa mới sớm tinh mơ mùng một đã thèm bún riêu cua đồng, phở gà, bánh cuốn như thể quanh năm không được ăn; và nhiều thực khách kỹ tính không đừng được trước đĩa bánh gio, bánh tẻ, bánh đúc quê mùa như thể những thức đó mới là thức Tết!

Tết đến sớm từ bếp, để chia tay một năm cũ qua đi với những tiếc nuối, để khơi dậy ký ức, niềm vui sống và bước tới một năm mới với những khát khao, hy vọng. Bởi thế Tết như ngọn lửa ấm trong trái tim mỗi cư dân Việt hiện đại trên hành trình thời gian mà không điều gì có thể thay thế, gắn với những hương vị rất gần gũi, rất đầm ấm, rất trữ tình... của bếp Việt!

Và, nhân nói chuyện bếp Tết, có một tin rất vui về mâm cỗ Tết Việt. Tác giả - đạo diễn kiêm nhà sản xuất video người Mỹ Sonny Side, chủ nhân của chuyên trang ẩm thực Best Ever Food Review, kể rằng, cộng sự của anh sau khi nhìn thấy một số món ăn Việt “đã thấy Tết đến thật gần”, còn bản thân anh thì thấy “mình thật may mắn vì được truyền cho “vị Tết” đặc biệt ấy”, nên đã dành hẳn một năm tìm hiểu và làm video giới thiệu những món ăn ra đời từ căn bếp Việt phục vụ công chúng toàn cầu dịp Tết Nguyên đán sắp tới trên kênh YouTube như bánh chưng xanh, xôi gấc đỏ, bát bóng miến măng, đĩa nộm, khoanh giò lụa...

Chuyện của bếp, chuyện ẩm thực, chuyện Tết và đời sống văn hóa một quốc gia, suy cho cùng là một, muôn đời nay vẫn thế.

KIM HOA