Khi cộng đồng chung tay làm sách

Chủ Nhật, 20/05/2018, 05:32:07
 Font Size:     |        Print
 

Một số ấn phẩm được thực hiện theo hình thức góp vốn từ cộng đồng.

Xuất hiện tại Việt Nam trong khoảng dăm năm trở lại đây, hình thức xuất bản gây quỹ cộng đồng (crowd funding) vẫn đang tiếp tục là lựa chọn của nhiều người có ý định in sách.

“Cơn gió lạ” của ngành xuất bản

Dù đã là một cây bút điện ảnh uy tín, từng xuất bản hai cuốn sách được độc giả yêu thích là Xem hình đọc chữ và Cánh chim trong gió; tuy nhiên, nhà báo Lê Hồng Lâm vẫn quyết định tìm đến hình thức kêu gọi cộng đồng góp vốn cho dự án 101 phim Việt Nam hay nhất. Ấn phẩm đặc biệt được anh ấp ủ từ 30 năm nay nhằm giới thiệu đến độc giả những bộ phim Việt Nam hay nhất, được tuyển lựa kỹ lưỡng trong hơn 1.000 bộ phim từ trước đến nay của điện ảnh nước nhà.

Một dự án cũng đang kêu gọi góp vốn là Dệt nên triều đại - cuốn sách về văn hóa gồm hai phần: nghi lễ và trang phục cung đình của Đại Việt thời đầu Lê sơ (1437 - 1471) do Tổ chức phi lợi nhuận Vietnam Centre thực hiện. Hiện tại, việc gây quỹ đang được kêu gọi trên trang Comicola - trang web từng gây quỹ thành công cho những tác phẩm như Long Thần Tướng, Hoa văn Đại Việt, sách pop-up Sài Gòn phố, Quan trọng là phải đẹp trai…

Trên thực tế, hình thức gây quỹ từ cộng đồng không phải mới, thậm chí đã quá quen thuộc trên thế giới. Một số website gây quỹ cộng đồng lớn trên thế giới có thể kể đến như kickstarter.com, ig9.com. Ở Việt Nam, đi tiên phong trong hình thức này là nhóm Phong Dương Comics. Năm 2014, nhóm Phong Dương Comics lập trang web Betado.com, kêu gọi bạn đọc góp vốn để xuất bản bộ truyện tranh với đề tài lịch sử có tên gọi “Long Thần Tướng”. (Từ tập 2, dự án được chuyển sang kêu gọi trên Comicola). Mục tiêu ban đầu của nhóm đề ra là thu được 300 triệu đồng để làm sách. Sau vài tháng kêu gọi, đã có 711 người góp vốn với tổng số tiền 330 triệu đồng.

Thành công không kém là tập thơ Ra vườn nhặt nắng (2016) của Nguyễn Thế Hoàng Linh được xuất bản dựa vào số tiền gần 250 triệu đồng từ hơn 650 độc giả. Tiếp đó là một loạt cuốn sách được ra đời theo hình thức góp vốn từ cộng đồng như: Humans of Hanoi - Bước vào thế giới của nhau (sách ảnh), Mật ngọt chết mèo (truyện tranh), Art Book (sách tranh của Tuyệt Đỉnh Sinh Vật), Project Icon, Nhóm máu O (truyện tranh), Sổ tay giáo dục gia đình (sách kỹ năng cho các bậc cha mẹ)...

Vẫn còn những dấu hỏi

Khác với phương thức xuất bản truyền thống, tác giả phải gửi bản thảo đến nhà xuất bản hay các công ty sách để các đơn vị này chăm lo các phần việc như biên tập, thiết kế, xin giấy phép, in ấn… Xong việc, tác giả chỉ cần ngồi đợi sách ra và nhuận bút “chạy” về tài khoản! Nhưng với hình thức mới, tác giả hoặc nhóm tác giả sẽ kêu gọi cộng đồng góp vốn trên các trang mạng xã hội. Khi số tiền kêu gọi khả thi, họ sẽ phải tự thực hiện các công đoạn rồi gửi bản thảo qua nhà xuất bản nào đó xin giấy phép trước khi mang đi in. Sách ra, họ tiến hành gửi sách cho những khách hàng đã đặt và chuyển tiền từ trước.

Dễ nhận thấy: nếu chọn theo hình thức góp vốn từ cộng đồng, tác giả sẽ phải vất vả hơn so với hình thức truyền thống. Trong trường hợp dự án thất bại, họ sẽ phải làm thêm một công đoạn là hoàn tiền cho các khách hàng đã đặt sách từ trước đó. Vậy lý do nào khiến các tác giả Việt Nam, đặc biệt là tác giả trẻ tìm đến xu hướng này?

Nhà báo Lê Hồng Lâm cho biết: “Thực ra cuốn sách 101 phim Việt Nam hay nhất của tôi đã có một đơn vị đặt hàng. Tuy nhiên, phía đơn vị này muốn in theo cách bình thường để hạ giá thành của sách; trong khi đó, tôi có tham khảo từ nước ngoài thì thấy những ấn phẩm như thế này thường được in rất đẹp về mặt mỹ thuật. Bên cạnh phần chữ là hình ảnh đi kèm để bạn đọc có một hình dung cụ thể luôn. Đó là lý do mà tôi kêu gọi cộng đồng góp vốn, để có thể thực hiện một bản đặc biệt”.

Theo chia sẻ của nhà báo Lê Hồng Lâm, ban đầu anh kỳ vọng nhận được 500 cuốn trong thời gian hai tháng. Tuy nhiên, chỉ sau 24 giờ kêu gọi trên trang facebook cá nhân lẫn fanpage, đã có 675 cuốn sách được đặt, đạt 135% chỉ tiêu. Sau bốn ngày, con số này đã lên 800 cuốn. Điều đáng nói là giá của một cuốn sách khá cao so với mặt bằng sách thị trường, lên tới 300.000 đồng!

Thực tế cho thấy, không phải dự án gây quỹ cộng đồng nào khi giới thiệu cũng thành công. Điển hình như cuốn truyện tranh Nhóm máu O, dù đã rất thành công trong lần đầu “ra quân” nhưng sang tập 2, dự án chỉ thu về khoảng 57% chỉ tiêu đặt ra, không đủ kinh phí để thực hiện và phải hoàn tiền cho độc giả. Hay cuốn giáo trình vẽ truyện tranh Tôi vẽ 2015 cũng chỉ thu được hơn 10 triệu đồng đóng góp (tương đương 13%).

Thêm vào đó, hầu hết các dự án kêu gọi vốn từ cộng đồng thường xuất phát từ lòng tin dành cho tác giả. Hiện tại, vẫn chưa có một quy định nào mang tính chế tài cho hình thức mới mẻ này. Giả sử, có một tác giả nào đó bỗng nhiên “biến mất”, khi đó số tiền quyên góp cũng “không cánh mà bay”. Quan trọng hơn, cuốn sách đó liệu có được đơn vị xuất bản cấp giấy phép hay không? Nếu chất lượng cuốn sách không đúng như quảng cáo hay kỳ vọng, độc giả biết kêu ai?

Dù vẫn còn nhiều điểm bất cập như vậy, nhưng không thể phủ nhận những ưu điểm của hình thức góp vốn cộng đồng khi có thể bảo đảm được đầu ra cho tác phẩm. Ngoài ra, bằng hình thức này, các tác giả phần nào có thể đo được mức độ quan tâm của độc giả dành cho cuốn sách, giúp thị trường xuất bản trở nên sôi động và đa dạng hơn. Tuy vậy, làm thế nào để xu hướng này được phát triển lâu dài, đặc biệt là bảo đảm lợi ích của hai bên hiện là câu hỏi rất đáng để cân nhắc.

Huy Sơn