Xiếc Việt, nhìn từ một cuộc thi

Thứ Bảy, 15/12/2018, 11:27:47
 Font Size:     |        Print
 

Tiết mục Khát vọng của Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam.

Cuộc thi Tài năng diễn viên Xiếc toàn quốc 2018 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức vừa khép lại. Cuộc thi đã khẳng định, ngành xiếc không hề thiếu tài năng. Nhưng cuộc thi cũng làm bộc lộ rõ hơn một tồn tại nhức nhối: ngành xiếc vẫn đang phải đối diện với nhiều bất cập, kìm hãm sự phát triển của nghệ thuật.

Thiếu nguồn diễn viên trẻ

Trong khuôn khổ Cuộc thi Tài năng diễn viên Xiếc toàn quốc 2018, có tổ chức tọa đàm “Nghệ thuật xiếc Việt Nam trong xu thế hội nhập”. Rất nhiều ý kiến đã thẳng thắn chỉ ra thực trạng buồn của nghệ thuật xiếc. NSƯT Phi Vũ, Phó Giám đốc Nhà hát nghệ thuật Phương Nam cho biết, lực lượng diễn viên xiếc của đơn vị ngày càng thiếu hụt trong khi nhu cầu bổ sung nhân lực luôn cấp thiết. “Lớp đang biểu diễn đã trên 30 tuổi, trong khi lớp kế thừa không có. Nhận rõ thiếu hụt này, chúng tôi đã mở các lớp đào tạo tại chỗ nhưng không có người học. Vấn đề tồn tại bao năm qua mà ai cũng biết là do chế độ đãi ngộ, lương khởi điểm cho diễn viên xiếc chỉ hơn 2 triệu đồng/tháng, các em không thể chi trả nổi cuộc sống tại các thành phố lớn, chưa kể phải đối mặt trước tai nạn, rủi ro trên sân khấu”.

NSND Vũ Ngoạn Hợp, Phó Chủ tịch Liên chi hội Xiếc Việt Nam nhận định: “Hiện nay, đào tạo chưa đáp ứng cho toàn ngành, các đơn vị đều gặp khó khăn vì thiếu nguồn diễn viên trẻ. Đã nhiều năm nay, Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam chật vật tuyển sinh. Nếu nghệ sĩ xiếc có thu nhập ổn định, được hưởng chế độ đãi ngộ tốt thì đầu vào tuyển sinh sẽ dễ dàng hơn”. Ngành xiếc có thuận lợi là được Nhà nước hỗ trợ thiết bị học và kinh phí đào tạo. Tuy nhiên, sau khoảng 5 năm trong trường, người học phải tập luyện thêm 3 năm mới có thể biểu diễn. Một tiết mục xiếc để trình làng cũng mất vài ba năm, chưa kể tuổi nghề lại rất ngắn. 35 tuổi, 18 năm bám nghề, nghệ sĩ Bùi Anh Quân, Liên đoàn Xiếc Việt Nam chia sẻ: “Tuổi nghề của xiếc vô cùng ngắn ngủi so với các loại hình nghệ thuật khác. Khi tôi đi khám xương khớp, bác sĩ khẳng định và cảnh báo về sự thoái hóa mức độ cao, cỡ người ở tuổi 47. Đã thế, ở độ tuổi này đồng lương cũng không hơn lớp diễn viên trẻ mới vào nghề. Nhìn lại những rủi ro mà lớp anh chị nghệ sĩ của đơn vị gặp phải, chúng tôi không khỏi lo âu khi Nhà nước chưa có chế độ bảo hiểm nghề nghiệp mang tính đặc thù cho nghề xiếc, thử hỏi nghệ sĩ xiếc sao có thể yên tâm cống hiến và sáng tạo?”.

Ít ai biết rằng lương của tài năng xiếc Quốc Cơ ở Nhà hát nghệ thuật Phương Nam chỉ hơn 4 triệu đồng, lương Quốc Nghiệp còn thấp hơn. Thực tế đó đòi hỏi cần có sự nghiên cứu để xây dựng những chính sách đặc thù riêng để có thể thu hút và nuôi dưỡng tài năng cho xiếc.

Đặt hàng tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, lối thoát cho xiếc

Những năm qua, xiếc Việt từng giành nhiều giải thưởng trong các liên hoan quốc tế tại Nga, Pháp, I-ta-li-a, Thụy Sĩ, Monaco, Cu-ba, Hun-ga-ry, Ba Lan, Đức… Có được thành công này phụ thuộc nhiều ở vai trò của cơ quan quản lý nhà nước với những động thái tích cực trong đổi mới đầu tư, đặt hàng tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, có chất lượng. Nhiều tiết mục được đầu tư theo hình thức này đã nhận được hiệu ứng tích cực tại Cuộc thi tài năng diễn viên xiếc toàn quốc 2018 đang diễn ra tại Hà Nội, như: Đu bay, Đu sen, Cầu bật, Vòng xoay mạo hiểm (Liên đoàn Xiếc Việt Nam), Khát vọng, Nhịp điệu trẻ, Phiên chợ rẻo cao, Ánh sáng (Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam)…

NSND Nguyễn Ngọc Trúc, Chánh Văn phòng Hội đồng Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương cho rằng, nhìn vào các chương trình, tiết mục đã đoạt giải thưởng và được dư luận quốc tế đánh giá cao cho thấy những người làm xiếc Việt đã luôn vận động, trăn trở để khẳng định mình. Từ chỗ áp dụng khai thác tiến bộ trong khoa học, nâng độ khó cho kỹ năng, kỹ xảo xiếc, họ đã nghiên cứu đổi mới theo xu hướng tổng hợp hóa, dung nạp thêm các loại hình như kịch, kịch hình thể, kịch câm, ballet… đầu tư đạo cụ để làm mới, đa dạng và phong phú hơn cho ngôn ngữ xiếc, đưa nội dung xuyên suốt vào tiết mục tạo nên những tác phẩm xiếc hiện đại sinh động, hấp dẫn hơn. Đó cũng chính là cơ sở phát triển cho nhiều chương trình ghi dấu ấn thời gian qua như: Làng tôi, AO show, Sông trăng…

Trong tương lai, bên cạnh tận dụng trở lại những tiết mục xiếc dân gian, cũng như học tập tiết mục thành công của thế giới, nâng độ khó của tiết mục, còn là xu hướng phát triển thành những tác phẩm xiếc tổng hợp ở trình độ cao. Điều này càng đòi hỏi sự sáng tạo của các nghệ sĩ.

12 năm ngành xiếc mới có một cuộc thi tài năng. Có thể nhìn thấy rất rõ sự chênh lệch về trình độ nghệ sĩ cũng như tiết mục của đơn vị trung ương và địa phương tại cuộc thi. NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam đánh giá: “Chúng tôi rất lo xiếc Việt sẽ đánh mất bản sắc khi mà một số địa phương đang ghép xiếc với một số loại hình nghệ thuật khác thành một đơn vị. Chúng tôi rất mong cơ quan quản lý nhà nước cần lập đề án, đưa ra các giải pháp để tháo gỡ cho ngành xiếc, để xiếc cũng như các loại hình nghệ thuật khác giữ được bản sắc riêng”.

NSND Tạ Duy Ánh, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam cho rằng, xiếc Việt Nam cần có một chiến lược phát triển đồng bộ, dài hạn tổng thể trong tương lai để khắc phục những hạn chế và đề ra phương hướng phát triển ổn định, vững mạnh về mọi mặt, tận dụng được hết nội lực hiện có một cách khoa học sáng tạo, xây dựng các chương trình tiết mục có chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thưởng thức của khán giả trong xu thế mới.

Hiền Lương

Chia sẻ