Sóng ngầm của tình yêu nghệ thuật

Thứ Năm, 27/09/2018, 14:00:47
 Font Size:     |        Print
 

Những người làm cải lương phải thật sự đổi mới.

Thiếu vắng những tác phẩm lớn mang tiếng nói tâm tư tình cảm của thời đại, những kịch bản mới mẻ viết cho cải lương, đó là vấn đề lớn của Liên hoan cải lương toàn quốc 2018 vừa diễn ra.

Những thách thức không nhỏ

Liên hoan Cải lương Toàn quốc 2018 diễn ra tại TP Tân An, Long An lần đầu tiên có sự tham gia của các đoàn ngoài công lập. Trong 25 đoàn đi thi có 8 đoàn ngoài công lập, tạo nên màu sắc tươi mới cho Liên hoan. Những thử nghiệm mới mẻ lần đầu được mang lên sân khấu cải lương như màn hình led, tranh cát. Nhiều đoàn đã nỗ lực chủ động đưa cải lương đến gần với công chúng bằng cách tổ chức các suất diễn, để các tác phẩm không chỉ dựng để đi thi rồi xếp kho như vở Hồn của đá, Tổ quốc nơi cuối con đường. Liên hoan cũng hội tụ một lực lượng hùng hậu, điểm mặt các anh tài của làng cải lương cả nước theo đúng chủ đề “Danh tài hội tụ”. Ðó là những nghệ sĩ nổi tiếng như NSƯT Minh Vương, Phượng Loan, Kim Tử Long, Trinh Trinh, Vũ Luân, Thoại Miêu, các đạo diễn tên tuổi NSND Trần Ngọc Giàu, NSND Giang Mạnh Hà, NSND Hoàng Quỳnh Mai, NSƯT Triệu Trung Kiên và các họa sĩ thiết kế quen thuộc NSND Doãn Bằng, Lê Văn Ðịnh cùng với rất nhiều nghệ sĩ trẻ tâm huyết, say nghề.

NSƯT Lê Chức, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam - Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật Liên hoan, đánh giá: Ðề tài và nội dung của 32 vở diễn khá đa dạng, bao gồm đề tài chiến tranh cách mạng; đề tài về những vấn đề xã hội và gia đình; xây dựng Ðảng; đề tài nông nghiệp nông thôn; đề tài về thân phận buồn thương; đề tài tôn giáo… Dường như nhiều mặt của cuộc sống từ xa xưa đến hôm nay được hiện diện trên sân khấu của 32 vở diễn với những góc nhìn và phương thức tiếp cận khác nhau, nhưng không dừng lại chỉ ở “duy cảm” tự thân cải lương, mà đã có sự cân nhắc của lý trí (“duy lý”) và hướng đến “duy mỹ” (cái đẹp) cho nghệ sĩ và khán giả. Chất xung đột, chất thơ, có sự trữ tình, tự sự, tả thực, ước lệ…. hoặc đan xen nhau đã được các đạo diễn sử dụng một cách đắc địa, đúng kỹ thuật và hiệu quả trong các vở diễn. Tuy nhiên, Liên hoan lần này chưa có nhiều kịch bản mới sáng tác, hoặc viết trực tiếp cho loại hình, vẫn phải dựa vào số kịch bản đã có từ khá lâu, được chuyển thể. Số vở diễn phục dựng lại chiếm số lượng không nhỏ. Thiếu vắng trên sân khấu những kịch bản lớn, xứng tầm với tư tưởng và thời đại hôm nay. Kịch bản viết về quá trình diễn biến, phát triển tâm lý con người trong xã hội và đời sống đương đại có khi còn thiếu sự hợp lý, sự giản dị tự nhiên và có phần gượng ép. Sân khấu cải lương cần nhiều hơn, cấp thiết hơn sự xuất hiện và khẳng định mình của lực lượng đạo diễn chuyên ngành có kiến thức tổng hợp, chuyên sâu, có tâm huyết và trách nhiệm nghề nghiệp để có sự bứt phá trong tư duy đổi mới cách tân, kịp với sự phát triển tâm lý con người trong đời sống và sinh hoạt hôm nay. Còn quá ít các đạo diễn trẻ, mới, có năng lực nghệ thuật cũng là một thực tế “chưa vui” của Liên hoan lần này.

Vẫn còn tiềm năng lớn

Có thể cải lương càng ngày càng thưa vắng khán giả, có thể còn đó những nhọc nhằn chông gai nhưng tình yêu với cải lương của các nghệ sĩ chưa bao giờ cạn. Bằng chứng là Ðoàn Cải lương Quảng Ninh (hiện đã sáp nhập thành Ðoàn Nghệ thuật Quảng Ninh) trước giờ G vẫn dàn dựng một tác phẩm mang đi trình làng. Kiếp tằm của Ðoàn đã giành HCV tại Liên hoan lần này, một vở diễn mà các nghệ sĩ như con tằm rút ruột nhả tơ, bởi đó là lần cuối cùng họ được sống trọn vẹn với cải lương. Vì thế, dù thiếu vắng những tác phẩm lớn, những tiếng nói phản ánh cuộc sống đương đại, nhưng những gì diễn ra trên sàn diễn Liên hoan vẫn ghi dấu một tình yêu lớn của các nghệ sĩ dành cho bộ môn truyền thống này.

Ðạo diễn NSND Hoàng Quỳnh Mai, người giành HCV đạo diễn trong kỳ Liên hoan này với tác phẩm Chiếc áo thiên nga chia sẻ: “Cải lương không thể chết, chỉ có điều nó phải thật sự đổi mới để đi kịp với cuộc sống hôm nay. Tôi nhìn thấy tiềm năng lớn của cải lương từ các nghệ sĩ trẻ sau kỳ Liên hoan này bởi cải lương luôn đòi hỏi sức trẻ và lớp kế cận. Tôi thấy niềm đam mê cháy bỏng của các nghệ sĩ dành cho cải lương bởi cải lương là bộ môn nghệ thuật của cảm xúc, ai đã yêu thì mê không bỏ được. Tình yêu đó, đam mê đó như những đợt sóng ngầm nhưng muốn nó cuộn chảy, trào dâng đòi hỏi nhiều yếu tố khác nữa chứ không chỉ phụ thuộc vào nghệ sĩ. Cải lương đang đối diện với tình trạng thưa vắng khán giả, điều đó cũng ảnh hưởng ít nhiều đến tâm lý của các nghệ sĩ. Ðặc biệt, sau kỳ Liên hoan này, nhiều đoàn cải lương đã bị sáp nhập, nhiều nghệ sĩ diễn như là lần cuối vì thế họ cháy trên sân khấu như con tằm rút ruột nhả tơ. Với tôi, cải lương sẽ không bao giờ chết, nó là bộ môn thích hợp với các vấn đề đổi mới, nếu các nghệ sĩ chịu khó tìm tòi, thay đổi, mở rộng các đề tài thì cải lương sẽ thăng hoa và phát triển. Những người làm cải lương phải thật sự đổi mới, tìm tòi trên nền tảng truyền thống để cải lương hiện đại không bị méo mó, đó là một thách thức không nhỏ đối với các nghệ sĩ sau kỳ Liên hoan này”.

HẠNH NGUYÊN

Chia sẻ