Triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông mới:

Băn khoăn và kỳ vọng

Thứ Sáu, 22/02/2019, 11:08:41
 Font Size:     |        Print
 

Dù đã có lộ trình, nhưng việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới đang đối diện nhiều khó khăn, thách thức. Trong ảnh: Một giờ học ở Trường THCS Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc). Ảnh: Trần Hải

Nhận được sự đánh giá cao từ các chuyên gia và đội ngũ giáo viên, tuy nhiên, theo nhiều phân tích, chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) mới vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế sẽ làm ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi khi triển khai. Trong đó, các vấn đề điều kiện đặc thù của các địa phương, đội ngũ giáo viên, sự đồng bộ giữa chương trình và điều kiện trang thiết bị đáp ứng việc dạy và học đang gây nhiều băn khoăn, quan ngại.

Kỳ vọng lớn

Chương trình GDPT mới với kỳ vọng to lớn sẽ khắc phục triệt để những hạn chế của chương trình cũ mà nhiều người cho rằng nặng về truyền thụ lý thuyết, mà nhẹ về thực hành, học sinh bị nhồi nhét kiến thức, trên lớp học chủ yếu phổ biến tình trạng thầy giảng, trò chép. Theo đó, chương trình GDPT mới với việc đúc rút kinh nghiệm của những nền giáo dục lớn trên thế giới, sẽ lấy phương pháp khai thác, phát huy năng lực của học sinh, hướng đến chú trọng phát huy trí tuệ, không chỉ tập trung vào các kiến thức văn hóa, học sinh cũng sẽ có thời gian để tiếp thu các hoạt động khác của cuộc sống, để cho con người phát triển toàn diện.

Thêm nữa, việc ban hành chương trình mới với yếu tố giảm tải khối lượng bài học, bằng việc thay đổi phương pháp, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực của học sinh, có sự tích hợp liên môn để bớt phần chồng chéo, sẽ giảm tải và tiết kiệm thời gian cho học sinh.

Nói như GS Nguyễn Minh Thuyết, Tổng chủ biên Chương trình GDPT mới: Mục tiêu đổi mới lần này là chuyển từ truyền thụ kiến thức giáo dục nặng nề sang phát triển phẩm chất năng lực cho học sinh. Chương trình mới dựa trên cơ sở tham khảo của chương trình giáo dục nước ngoài. Theo đó, các trường phổ thông phải phát hiện năng lực cốt lõi (năng khiếu) của các học sinh và năng lực chung (tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo) để có chương trình giảng dạy hợp lý. Dẫn chứng về sự linh hoạt, ông cũng cho biết, để thực hiện chương trình mới này ở bậc tiểu học, Bộ Giáo dục và Ðào tạo (GD-ÐT) có giải pháp chuyển tiếp, trong trường hợp các trường không giải quyết được hai buổi/ngày (ví như vùng khó khăn, miền núi, hải đảo), thì sẽ học sáu buổi/tuần. Trong trường hợp các trường còn khó khăn thì chưa cần áp dụng ngay, còn nếu trường nào đã đủ điều kiện thì có thể triển khai theo chương trình này.

Bộ GD-ÐT công bố sẽ áp dụng sáu biện pháp giảm tải. Ðó là giảm số môn học và hoạt động giáo dục; giảm số tiết học; giảm kiến thức kinh viện; tăng cường dạy học phân hóa - tự chọn; thực hiện phương pháp dạy học mới; đổi mới đánh giá kết quả giáo dục. Thực hiện các biện pháp giảm tải này cũng đồng nghĩa với yêu cầu giáo viên phải kiêm nhiệm một lúc nhiều kỹ năng liên môn. Có thể hiểu, nếu như trước đây, từng giáo viên chỉ chuyên sâu vào một bộ môn, thì bây giờ giáo viên phải biết rộng kiến thức nhiều môn. Tính tích hợp liên môn của chương trình như vậy cũng xem như bắt buộc giáo viên phải dạy nhiều môn học hơn. Ðiều này chắc chắn không tránh khỏi có nhiều giáo viên sẽ bỡ ngỡ, cho dù được tập huấn trước khi triển khai.

Chất lượng đội ngũ giáo viên có vai trò quyết định sự thành bại của công cuộc đổi mới giáo dục.

Áp lực triển khai

Cho dù trên lý thuyết, chương trình GDPT mới khá hấp dẫn và thiết thực, nhưng vẫn có không ít lo lắng cho chặng đường sắp tới vì chưa có sự chuẩn bị một cách thấu đáo, trong khi thời điểm triển khai thì đã cận kề. Thách thức đầu tiên chính là năng lực giáo viên, từ trước tới nay giáo viên các cấp học vẫn được đào tạo và lên lớp theo phương pháp truyền thụ kiến thức. Nhưng với yêu cầu của chương trình mới giáo viên một số môn học sẽ phải kiêm nhiệm dạy liên môn theo hướng phát huy năng lực người học, đây là điều hết sức lạ lẫm vì các thầy cô chưa được đào tạo bài bản phương pháp này. Ông Nguyễn Linh - Hiệu trưởng Trường THPT Hòn Gai, một trường có điều kiện cơ sở và chất lượng hàng đầu ở tỉnh Quảng Ninh, không khỏi lo lắng cho rằng: “Ðội ngũ là bất cập đầu tiên tôi lo lắng, thứ nữa là điều kiện trang thiết bị hạ tầng cơ sở đi kèm. Tôi đã từng đi tìm hiểu ở nhiều nước tiên tiến, với họ điều kiện cơ sở vật chất tốt, đội ngũ đầy đủ là yếu tố hết sức quan trọng để đáp ứng tốt nhu cầu dạy và học hiệu quả”.

Thực tế là đến thời điểm này, không ít các thầy, cô giáo và các nhà quản lý giáo dục đang thật sự lo lắng về tính khả thi của chương trình khi chính thức triển khai. Còn theo quan điểm của Bộ GD-ÐT, với chương trình giáo dục mới, những giáo viên tốt nhất, giỏi nhất sẽ đi đầu, thử nghiệm thực hiện, sau đó lan tỏa ra rộng hơn. Nhưng từ cơ sở, nhiều ý kiến cho rằng hiện nay, giáo viên ở nhiều vùng miền đang trong tình trạng thiếu và không mạnh. Thế nên, việc triển khai thực hiện sẽ rất khó khăn. Thêm nữa, nguồn nhân lực đào tạo phải đáp ứng được yêu cầu đổi mới, nhưng thực tế là cho đến hiện giờ đa số các giáo viên sẽ đảm trách chương trình phổ thông mới này vẫn là những người được đào tạo chuyên sâu ở một bộ môn, việc giảng dạy kiến thức liên môn chưa sẵn sàng, do vậy, để bắt nhịp với chương trình mới, các thầy, cô sẽ cần thời gian không ngắn để tập huấn, hướng dẫn. Ðể bảo đảm chất lượng thì cho dù thầy, cô giáo giàu kinh nghiệm, kiến thức giỏi, nhưng khi dạy tích hợp hiệu quả cũng sẽ phải cập nhật và thay đổi.

Ðồng ý là lộ trình của Bộ rất rõ ràng, trước mắt thực hiện song song trong giai đoạn này, đó là bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên đang đứng lớp, đồng thời triển khai phương pháp dạy mới vào chương trình đào tạo trong các trường đại học, cao đẳng sư phạm, để đào tạo giáo viên mới. Song, giữa mong muốn và hiệu quả việc làm là hai việc hoàn toàn khác nhau. Lộ trình đặt ra là năm học 2020-2021 đối với lớp 1; năm học 2021-2022 đối với lớp 2 và lớp 6; năm học 2022-2023 đối với lớp 3, lớp 7 và lớp 10; năm học 2023-2024 đối với lớp 4, lớp 8 và lớp 11; năm học 2024-2025 đối với lớp 5, lớp 9 và lớp 12. Xin làm phép tính với việc đào tạo hệ đại học cử nhân sư phạm bốn năm, tuyển sinh lứa đầu tiên năm 2019 này, nếu đáp ứng theo phương pháp mới thì đến năm 2023 mới tốt nghiệp. Còn phần lớn là giáo viên đang đứng lớp sẽ phải được bồi dưỡng nghiệp vụ cấp tốc để phục vụ chương trình mới.

Vẫn biết đổi mới thì cần phải mạnh mẽ và quyết liệt, cần quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị và sự vào cuộc của toàn xã hội mà trực tiếp là gia đình và học sinh, cùng một thành phần vô cùng quan trọng nữa là giáo viên. Tuy nhiên, giáo dục có đặc thù quan trọng là tính liên tục và kế thừa, nhìn vào những khó khăn trong thực thi mới thấy, nếu chỉ bằng ý chí và quyết tâm mà thiếu nguồn lực để triển khai chương trình mới, “nỗi lo xây nhà từ nóc” không phải là không có cơ sở.

Khánh Hà