Hiểu đúng để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng

Thứ Bảy, 23/06/2018, 17:11:42
 Font Size:     |        Print
 

Môi trường mạng rất hấp dẫn với trẻ em (Ảnh minh họa: Đăng Anh).

NDĐT- Giúp trẻ em tránh được những tác động tiêu cực, rủi ro có thể ảnh hưởng tới các em từ môi trường mạng là điều rất cần thiết trong điều kiện hiện nay. Phóng viên Báo Nhân Dân điện tử đã có cuộc trao đổi với ông Đặng Hoa Nam, Cục trưởng Cục Trẻ em, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, về vấn đề này.

Hỏi: Thưa ông, xin ông cho biết những tác động tiêu cực của môi trường mạng đến trẻ em như thế nào? Hiện đã có những quy định cụ thể về vấn đề này chưa?

Ông Đặng Hoa Nam, Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội): Chúng ta đều biết rõ rằng, những nguy cơ xâm hại và thực tế xâm hại trẻ em trên môi trường mạng là có thực.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh, quy định về pháp luật của chúng ta đã có trong Luật Trẻ em. Và ngay tại Luật An ninh mạng vừa mới được Quốc hội thông qua vào đầu tháng 6 vừa qua, Điều 29 đề cập đến vấn đề bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Trong đó nêu rõ, trẻ em có quyền được bảo vệ, tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí, giữ bí mật đời sống riêng tư và các quyền khác khi tham gia trên không gian mạng.

Để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, chúng ta cần rất nhiều kỹ năng: cần có kiến thức và nhận thức, trước hết là với chính trẻ em. Các em cần được trang bị những kỹ năng, kiến thức để trở thành công dân của thế giới số, không gian mạng. Ngay từ nhỏ, các em cần được hướng dẫn những kỹ năng để truy cập vào môi trường mạng một cách an toàn, giúp các em trở thành người tham gia vào môi trường mạng và tự bảo vệ chính mình. Điều này đòi hỏi một quá trình lâu dài, giống như tự nhận thức, để những kiến thức đó trở thành kỹ năng sống cho các em.

Muốn làm được điều này, phải bắt đầu từ trong nhà trường, từ những hoạt động xã hội thông qua các tổ chức như Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh... để làm sao rèn luyện cho các em có những kỹ năng đó. Bởi vì, ngay cả nhiều người lớn cũng không biết hết được kỹ năng tự bảo vệ mình, cách tạo môi trường an toàn cho cá nhân trên không gian mạng.

Môi trường mạng là không gian cung cấp kiến thức và thông tin rất tốt cho các em. Đấy chính là một công cụ hữu ích giúp cho con người, trong đó có trẻ em, thực hiện phương châm học tập suốt đời của mình, học hỏi không ngừng, tiếp cận những giá trị tri thức của nhân loại. Vai trò của nhà trường rất quan trọng. Bên cạnh giáo dục cho các em những kiến thức phổ thông trên sách vở, nhà trường cần giáo dục học sinh có kỹ năng học và tự bảo vệ mình trong không gian mạng.

Tiếp đó là vai trò của cha mẹ. Tôi biết, có những bậc cha mẹ cũng gặp những khó khăn nhất định so với trẻ em, vì thực tế cho thấy, cha mẹ thường không rành công nghệ số, kỹ năng mạng bằng chính con em của mình. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần phải tìm hiểu, trở thành người bạn của con để làm sao chia sẻ với con những vấn đề khó khăn sẽ gặp phải trên môi trường mạng. Cha mẹ cũng cần trở thành người đồng hành với các em trên môi trường mạng, giúp các em giải quyết những khó khăn trong thực tế cuộc sống.

Tôi có một thông điệp muốn gửi tới các phụ huynh: Đừng nghĩ rằng cha mẹ phải thông thạo kiến thức trên môi trường mạng mới giúp được con em mình. Thực tế là, để giải quyết những vấn đề trên môi trường mạng, đôi khi có thể tận dụng những kinh nghiệm sống từ thực tiễn cuộc sống của mình. Với kinh nghiệm sống của mình, các bậc cha mẹ hoàn toàn có thể giúp con em mình giải quyết những vấn đề có thể gặp phải trên môi trường mạng.

Hỏi: Nhưng quả thực, nội dung bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng trong nhà trường còn được học sinh tiếp cận khá ít. Làm thế nào để các em có thể tiếp cận gần hơn những kỹ năng an toàn trên môi trường mạng rất thiết thực cho cuộc sống của mình, vì trong trường phổ thông, nội dung này chưa được đề cập nhiều, thưa ông?

Ông Đặng Hoa Nam: Dường như nhiều vấn đề xảy ra trong cuộc sống, hay trong tương lai đối với trẻ em hay học sinh, đều dồn trách nhiệm lên Bộ Giáo dục và Đào tạo. Câu trả lời thường thấy là, chúng tôi sẽ tích hợp những nội dung này vào trong chương trình giảng dạy ở nhà trường.

Với mô hình giáo dục của chúng ta, việc cải tiến sách giáo khoa hướng đến xây dựng cho các cơ sở giáo dục những giáo trình mở, rèn luyện cho học sinh những kỹ năng mềm. Điều đó phải tùy thuộc vào từng nhóm đối tượng, từng nhóm học sinh, để xác định các em có nhu cầu gì thì chúng ta đào tạo vấn đề đó.

An toàn trên môi trường mạng cũng là một kỹ năng sống cần thiết với trẻ em. Chúng ta cần thiết kế làm sao để trẻ em có sự lựa chọn. Độ tuổi, giới tính khác nhau, cần có chương trình giáo dục kỹ năng phù hợp.

Hiện nay, công nghệ số thay đổi rất nhanh. Cập nhật các vấn đề này vào chương trình giáo dục còn là một thách thức, nhưng thách thức đó không thể không giải quyết, vì là một nhu cầu xã hội thực sự cần, nguy cơ bị trẻ em xâm hại trên môi trường mạng là thực tế. Do đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần phối hợp với các cơ quan khác như Bộ Thông tin - Truyền thông, Bộ Công an, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đoàn Thanh niên…, để làm sao có chương trình đào tạo giáo dục tốt nhất, chương trình truyền thông tốt nhất, giúp trẻ em có những kỹ năng tốt nhất, để trở thành công dân của thế giới công nghệ số.

* Hỏi: Ông có thể chia sẻ một số thông tin về những vấn đề trẻ em thường gặp phải khi sử dụng không gian mạng?

Cục trưởng Cục Trẻ em Đặng Hoa Nam.

Ông Đặng Hoa Nam: Hiện nay, có mấy vấn đề trên mạng các em thường gặp phải.

Trước hết là chứng nghiện mạng. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã đưa ra phân tích, người nghiện điện thoại thông minh, ở giới hạn nào đó, sẽ rất dễ mắc chứng giống như sang chấn, giống như về mặt tâm thần. Nghiện mạng, truy cập mạng thường xuyên sẽ mắc chứng đó, nhưng người ta đang nghiên cứu đưa ra một ngưỡng nào đó thì sẽ là có nguy cơ mắc chứng nghiện mạng và có thể dẫn đến những ảnh hưởng khác về mặt tâm lý, tâm thần.

Tiếp theo là, trẻ em thường gặp thông tin không phù hợp, thông tin tiêu cực trên môi trường mạng. Thông tin đó xuất hiện hoàn toàn ngoài ý muốn của các em, và có cả thông tin các em cố tình tìm kiếm trên môi trường mạng. Vậy phải có giải pháp để các em lựa chọn được thông tin tốt nhất, phù hợp với độ tuổi của mình.

Vấn đề thứ ba là nạn bóc lột, lừa đảo trên môi trường mạng. Nhiều em nhỏ sẽ làm theo hành vi được điều khiển trên môi trường mạng. Có thể, nhà cung cấp thông tin trên môi trường mạng không có chủ đích, nhưng có những cá nhân trên môi trường mạng chủ đích thực hiện việc này.

Điều tệ hại nhất bây giờ là xâm hại trẻ em trên môi trường mạng, mà đáng ngại nhất là nạn xâm hại tình dục, mua bán - bắt cóc trẻ em trên môi trường mạng. Đó là những vấn đề tiêu cực thường thấy. Điều này cần có những phân tích để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

* Hỏi: Trong tháng 6, Tháng Hành động vì trẻ em năm 2018, đã có những hoạt động nào để thúc đẩy việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng?

Ông Đặng Hoa Nam: Trong Tháng hành động vì trẻ em năm 2018, một trong những nội dung được quan tâm là chủ đề “Vì môi trường an toàn lành mạnh cho trẻ em trong thế giới công nghệ số”, nhấn mạnh đến bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội và các địa phương đã có rất nhiều hoạtđộng hướng tới trẻ em. Gần đây nhất, Cục Trẻ em phối hợp Trung tâm Nghiên cứu quản lý và phát triển bền vững (MSD), Facebook tại Việt Nam tổ chức một sự kiện truyền thông để giáo dục cho trẻ em và thế hệ trẻ có những kỹ năng an toàn, bảo vệ bản thân trên môi trường mạng. Chương trình đã đưa ra một khẩu hiệu rất hay: “Think before you share”, với hàm ý hãy suy nghĩ trước chia sẻ. Thông điệp đó có thể mở rộng tới các bạn trẻ, rằng hãy suy nghĩ trước khi bạn like, hoặc làm một động tác gì trên môi trường mạng. Đó là một thông điệp mà chúng tôi nghĩ rằng, chính kỹ năng sẽ lan tỏa trong chính môi trường mạng và trong cuộc sống thưc.

Cùng với đó, chúng tôi đang xúc tiến xây dựng một mạng lưới gồm những cơ quan, tổ chức xã hội, doanh nghiệp hoạt động vì sự an toàn của trẻ em trên môi trường mạng. Dự kiến vào cuối tháng 6 đầu tháng 7, sẽ có một hội thảo để chia sẻ các sáng kiến, cam kết của các bên tham gia. Từ đó, sẽ có một mạng lưới nhằm phát huy tốt nhất các nguồn lực, sáng kiến của các tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp hướng tới mục tiêu hỗ trợ và bảo vệ trẻ em tốt nhất trên môi trường mạng.

Hy vọng, mạng lưới sẽ sớm hình thành, có một cơ chế hoạt động tích cực để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng một cách thiết thực hơn.

Trân trọng cảm ơn ông!

* Điều 29: Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

1. Trẻ em có quyền được bảo vệ, tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí, giữ bí mật đời sống riêng tư và các quyền khác khi tham gia trên không gian mạng.

2. Chủ quản hệ thống thông tin, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng internet và các dịch vụ gia tăng trên không gian mạng có trách nhiệm kiểm soát nội dung thông tin trên hệ thống thông tin hoặc trên dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp không để gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em; ngăn chặn việc chia sẻ và xóa bỏ thông tin có nội dung gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em; kịp thời thông báo, phối hợp với lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an để xử lý.

3. Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trên không gian mạng có trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong bảo đảm quyền của trẻ em trên không gian mạng, ngăn chặn thông tin mạng gây nguy hại cho trẻ em theo quy định của Luật này và pháp luật về trẻ em.

4. Cơ quan, tổ chức, cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em và cá nhân khác liên quan có trách nhiệm bảo đảm quyền của trẻ em bảo vệ trẻ em khi tham gia không gian mạng theo quy định của pháp luật về trẻ em.

5. Lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và các cơ quan chức năng phải áp dụng biện pháp để phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm hành vi sử dụng không gian mạng xâm phạm trẻ em, quyền trẻ em.

(Trích dự thảo Luật An ninh mạng trình Quốc hội thông qua ngày 12-6)

NGÂN ANH thực hiện