Xây dựng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục (Kỳ 1)

Thứ Ba, 07/11/2017, 03:17:07
 Font Size:     |        Print

Ðội ngũ giáo viên là một trong những yếu tố có ý nghĩa quyết định đến việc thực hiện thành công đổi mới giáo dục mầm non và phổ thông. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên mầm non và phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới, vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra, từ cơ chế, chính sách đến thực tiễn triển khai việc dạy học.

Bài 1: Nhiều rào cản trong việc nâng cao chất lượng giáo viên

Hiện nay, đội ngũ giáo viên cơ bản đáp ứng yêu cầu dạy học, nhưng thực hiện đổi mới vẫn còn nhiều hạn chế. Ngoài trình độ, năng lực thì vấn đề cơ cấu đội ngũ không gắn thực tiễn, những quy định về hoạt động nghề nghiệp mang tính hình thức, tạo áp lực đang là rào cản để giáo viên thực hiện đổi mới.

Cơ cấu thiếu hợp lý

Theo Bộ Giáo dục và Ðào tạo (GD và ÐT), kết thúc năm học 2016-2017, giáo dục mầm non và phổ thông cả nước có khoảng hơn 1,17 triệu giáo viên. Trong đó, giáo dục mầm non có hơn 316,6 nghìn, tiểu học có hơn 397 nghìn, THCS có gần 311 nghìn và THPT có 150,7 nghìn giáo viên. Ðội ngũ giáo viên cơ bản đáp ứng nhiệm vụ dạy học, nhưng việc tuyển dụng, sử dụng và tình trạng thừa, thiếu cục bộ xảy ra ở nhiều địa phương. Thời điểm đầu năm 2017, tổng số giáo viên công lập ở một số môn, lĩnh vực dôi dư là 26.750 người (tiểu học: 3.194 người, THCS: 21.005 người và THPT: 2.551 người). Tính theo số môn học, lĩnh vực hoạt động, tổng số giáo viên công lập còn thiếu là 45.058 người (mầm non: 32.641 người, tiểu học: 7.824 người, THCS: 2.799 người, THPT: 1.794 người).

Ðáng chú ý, việc giải quyết vấn đề dôi dư ở một số địa phương đã gây bức xúc trong giáo viên và dư luận. Theo tìm hiểu của chúng tôi, tỉnh Yên Bái đã thực hiện quy hoạch, sắp xếp lại mạng lưới trường lớp học, sắp xếp lại 970 cán bộ quản lý, giáo viên. Tuy nhiên, một số địa phương trong tỉnh điều giáo viên phổ thông dôi dư dạy mầm non, dẫn đến thắc mắc khiếu nại. Huyện Lục Yên chuyển 45 giáo viên tiểu học đi đào tạo dạy mầm non; trong đó, 19 giáo viên chỉ dạy mầm non theo dạng "biệt phái". Cô giáo Lê Thị Hải Sơn, giáo viên Trường tiểu học An Lạc, dù không có kiến thức sư phạm về mầm non, nhưng đang dạy tại Trường mầm non Bình Minh, xã Ðộng Quan, cách nhà gần 30 km. "Theo quyết định điều động thì tôi biệt phái đến tháng 5- 2018; lương hiện vẫn hưởng bậc tiểu học. Vậy hết thời gian tăng cường biệt phái thì không biết về đâu, hưởng lương như thế nào?", cô Sơn chia sẻ.

Ngoài ra, việc giải quyết tình trạng thiếu giáo viên bằng cách ký hợp đồng thời vụ cũng gây nhiều lo lắng cho các giáo viên. Tại huyện Mê Linh (Hà Nội), ba năm liên tục, UBND huyện cho phép các trường mầm non, tiểu học và THCS ký hợp đồng với giáo viên, nhưng chỉ là hợp đồng thời vụ có thời gian dưới ba tháng. Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Mê Linh Hoàng Ngọc Tuấn, những năm qua, TP Hà Nội không tổ chức tuyển dụng giáo viên, cho nên tính định mức quy định, năm học 2017-2018, huyện thiếu khoảng 400 giáo viên và đã triển khai ký hợp đồng với 143 giáo viên để bảo đảm công việc. "Nếu ký hợp đồng theo năm học (từ tháng 9 năm trước đến hết tháng 5 của năm sau) thì không khớp với nguồn ngân sách theo năm thông thường. Mặt khác, hợp đồng cả năm sẽ phải ràng buộc về các khoản như: Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế… Nếu giữa năm học, UBND thành phố Hà Nội tổ chức tuyển dụng, thì khi thanh lý hợp đồng sẽ có nhiều vướng mắc, khiếu nại", ông Tuấn lý giải.

Trong khi đó, tại huyện Ðông Anh (Hà Nội), một số giáo viên ký hợp đồng nhiều năm ở trường công lập nhưng không được bảo đảm quyền lợi cho nên chuyển sang trường ngoài công lập. Phó Hiệu trưởng Trường THCS Pascal Phạm Minh Khôi cho biết, ông đã đi dạy học được mười năm thì có tới bảy năm dạy ngoài biên chế ở trường công lập. Trong đó, những năm đầu, thầy Khôi mới đi dạy không có hợp đồng lao động; giờ dạy chính khóa không được hưởng lương và chỉ được thù lao theo số tiết thêm giờ; khi được ký hợp đồng thì không được bảo đảm quyền lợi theo quy định. Cô giáo Nguyễn Thị Hường, giáo viên môn Văn, Trường THCS Pascal cho biết, từng có nhiều năm dạy hợp đồng trường công lập, luôn phải đi sớm, về muộn, chuẩn bị sổ sách, bài dạy đầy đủ nhưng không được hưởng lương theo quy định, không được bình xét thi đua, không được tham gia thi giáo viên dạy giỏi… Chế độ như vậy thì khó có thể yên tâm để nỗ lực nâng cao chất lượng dạy học được" - cô giáo Hường chia sẻ.

Theo đại diện Bộ GD và ÐT, việc thi tuyển viên chức ngành giáo dục nhiều nơi không đúng quy định, thậm chí có dấu hiệu tiêu cực. Vấn đề ký hợp đồng hay giáo viên được tuyển dụng nhưng đi làm cả năm không được hưởng lương; điều chuyển giáo viên các cấp học không đúng chuyên môn nghiệp vụ (điển hình như ở Thanh Hóa, Nghệ An, Cà Mau, Thái Nguyên...) đã và đang gây nhiều bức xúc cho các thầy giáo, cô giáo và xã hội, cản trở việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.

Công tác đào tạo nặng tính hình thức

Những bất cập về cơ cấu, công tác bồi dưỡng, yêu cầu điều kiện văn bằng, chứng chỉ mang tính hình thức, chồng chéo, kém hiệu quả trong ngành giáo dục đang đè nặng lên các thầy giáo, cô giáo. Theo tìm hiểu của chúng tôi, chỉ tính riêng năm 2017, ngoài tập huấn, bồi dưỡng thường xuyên theo quy định, thì phần lớn các chương trình, dự án của Bộ GD và ÐT cũng tổ chức tập huấn, bồi dưỡng giáo viên, gây chồng chéo như: Dự án hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông; dự án phát triển giáo dục THPT giai đoạn 2; chương trình phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục; dự án giáo dục THCS vùng khó khăn nhất giai đoạn 2; đề án ngoại ngữ 2020; bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp của Trường đại học Sư phạm Hà Nội...

Nhiều giáo viên bức xúc vì tập huấn, bồi dưỡng nhiều, nhưng không thiết thực, tốn kém, gây mệt mỏi. Ðược biết, tại tỉnh Ðiện Biên, năm 2017 đã xây dựng kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên giáo viên bằng cách triệu tập toàn bộ 1.254 cán bộ quản lý, giáo viên THPT và trung tâm giáo dục thường xuyên trong tỉnh về tập trung tại TP Ðiện Biên học tập, bồi dưỡng từ ngày 1 đến ngày 3-8. Ngày 4-8, cán bộ, giáo viên phải trải qua kỳ kiểm tra, nhưng Sở GD và ÐT Ðiện Biên quy định nội dung kiểm tra "kiến thức trong sách giáo khoa và sách bài tập"; tổ chức coi thi và chấm "vận dụng theo quy chế kỳ thi THPT quốc gia hiện hành". Vậy là từ chủ trương bồi dưỡng đổi mới năng lực, kỹ năng, phương pháp, nghiệp vụ sư phạm giáo viên, Sở GD và ÐT Ðiện Biên đã yêu cầu giáo viên kiểm tra kiến thức như học sinh thi THPT quốc gia. Nhiều giáo viên bức xúc cho rằng: Việc bồi dưỡng nâng cao chuyên môn nghiệp vụ để "hành" giáo viên là chính.

Theo thầy giáo Hoàng Thế, Trường THPT Tân Thành (Hữu Lũng, Lạng Sơn), một năm ít nhất phải đi bồi dưỡng chuyên môn một lần vào đầu năm học. Nếu những giáo viên dạy học sinh lớp 12 thì đầu học kỳ 2 sẽ dự bồi dưỡng ôn thi tốt nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn các đợt bồi dưỡng đều theo phương pháp cũ, cán bộ chỉ lên thuyết giảng, đọc lý thuyết… "Trong khi ngành giáo dục có chủ trương đổi mới phương pháp, nhưng cách bồi dưỡng nâng cao chuyên môn nghiệp vụ giáo viên không đổi mới, thì việc bồi dưỡng dường như không hiệu quả", thầy Thế chia sẻ. Trong khi đó, một giáo viên dạy THCS tại Hà Nội bức xúc vì các cấp quản lý giáo dục yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, giáo viên phải đi học để có được chứng chỉ tin học. Tuy nhiên, khi dạy học theo nhu cầu, cơ quan quản lý giáo dục địa phương yêu cầu giáo viên không được ứng dụng tin học trong soạn giáo án, mà chỉ được viết tay...

Nhiều chuyên gia giáo dục nhìn nhận, ngoài yêu cầu chuyên môn giảng dạy, giáo viên còn có những áp lực khác như: Hoạt động giáo dục lồng ghép, thanh tra, kiểm tra, dạy chuyên đề, tập huấn, các cuộc thi, kiêm nhiệm các công việc trong trường dẫn đến tình trạng quá tải. Việc không được bảo đảm quyền lợi, cũng như tạo áp lực khiến đội ngũ giáo viên chưa yên tâm gắn bó với nghề thì khó có thể nâng cao chất lượng đội ngũ. Kết quả nghiên cứu của hai tác giả Phạm Thị Thanh Hải và Trịnh Ngọc Thạch (Ðại học Quốc gia Hà Nội) trên cơ sở khảo sát 320 giáo viên tiểu học vào nghề từ một đến ba năm ở khắp các vùng, miền trên cả nước mới đây cho thấy, có 266 giáo viên (83,13%) cho rằng áp lực công việc quá nhiều đã cản trở một phần hoặc cản trở nghiêm trọng sự phát triển chuyên môn của giáo viên.

(Còn nữa)

XUÂN KỲ và THANH SƠN

Chia sẻ