Vẻ đẹp đâu chỉ ở mầu da

Thứ Tư, 27/12/2017, 07:49:06
 Font Size:     |        Print
 

Một quảng cáo sản phẩm làm trắng da ở Ấn Độ.

“Nó bắt đầu ngay khi bọn trẻ còn bé. Giây phút đứa trẻ được sinh ra, họ hàng bắt đầu so sánh mầu da của nó với những đứa trẻ khác. Điều này có thể diễn ra ngay trong chính gia đình bạn. Mọi người chỉ không để ý hay không trò chuyện cởi mở về nó mà thôi” - cô Kavitha Emmanuel - người sáng lập tổ chức Women of Worth - một tổ chức phi chính phủ của Ấn Độ đang đứng lên chống lại những định kiến thâm căn cố đế đối với mầu sắc làn da. Chiến dịch Đen đẹp được khởi động từ năm 2009 không “phản đối màu da trắng” mà tuyên truyền nhận thức vẻ đẹp không chỉ ở mầu da.

Định kiến nguy hiểm

Một cuộc sống hoàn hảo từ một làn da hoàn hảo, một cuộc sống tốt đẹp được ban tặng cho những người có mầu da trắng sáng, đó là thông điệp, là thái độ, là suy nghĩ được truyền lại qua các thế hệ. “Đây không phải định kiến. Đây chính là phân biệt chủng tộc”, giáo sư Sunil Bhatia về phát triển con người tại Đại học Connecticut nói. Ở Ấn Độ sự phân chia tầng lớp của đạo Hindu cổ đại quy định việc sinh ra ở tầng lớp nào quyết định nghề nghiệp và vị thế xã hội của con người. Đẳng cấp phân biệt không chỉ dựa trên nghề nghiệp mà còn màu da: da càng đen thì vị trí càng thấp kém. Mặt khác trong các vương triều cổ đại ở Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản những người có làn da sáng màu thường là tầng lớp giàu sang được ở trong nhà đối lập với người làm phải làm việc chân tay ngoài trời. Văn hóa châu Á gán mầu da trắng tương đồng với vẻ đẹp nữ tính, sự vượt trội hơn về chủng tộc và của cải. Điều này ảnh hưởng đến triển vọng kết hôn, việc làm, thu nhập.

Sự thiên vị dành cho làn da trắng hơn này đã được duy trì và củng cố bằng chủ nghĩa thực dân, không chỉ ở Ấn Độ mà ở hàng chục nước mà châu Âu đã thiết lập quyền thống trị ở cả hai lục địa Á, Phi. Làn sóng ảnh hưởng cuối cùng là sự toàn cầu hóa ngày nay. Những ý tưởng về vẻ đẹp phương Tây bao gồm làn da trắng chiếm ưu thế vượt trội trên toàn cầu. Và những sản phẩm nhằm phục vụ ý tưởng này cũng xuất hiện.

Các nhãn hiệu mỹ phẩm đã tìm được một thị trường vô cùng màu mỡ: chi tiêu toàn cầu vào làm trắng da tăng trưởng gấp ba đạt 31,2 tỷ đô-la năm 2024, theo một báo cáo vào tháng 6-2017 của công ty Phân tích các ngành công nghiệp toàn cầu. Ở Nigeria, 77% phụ nữ nước này sử dụng những sản phẩm làm trắng da, Togo là 59%, Nam Phi 35 % và Senegal 27%, nó cũng phổ biến ở các nước Ghana, Tanzania and Kenya. Nhưng thị trường lớn nhất vẫn là khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Diễn viên Bollywood Nadita Das - người tích cực ủng hộ chiến dịch Đen đẹp.

Ở Ấn Độ, trong một siêu thị điển hình có một kệ hàng lớn bằng bức tường đầy ắp những sản phẩm chăm sóc sắc đẹp tập trung vào kem dưỡng ẩm trắng da từ những nhãn hiệu nổi tiếng. Pooja Kannan, một phụ nữ 27 tuổi ở Mumbai nhiều năm mua mỹ phẩm hứa hẹn sẽ làm sáng da và phải chi 200-300 rupee mỗi tháng cho những sản phẩm này. Qua bốn năm, làn da cô có sáng lên một chút, nhưng cô cũng không rõ điều đó do kem bôi hay vì cô chăm sóc da hơn khi ra ngoài nắng. Làn da tự nhiên của cô là mầu nâu sáng khỏe mạnh nhưng khi cô lớn lên những cô và dì họ hàng luôn lắc đầu thất vọng với mầu da này. Mầu da này cũng khiến một số người thân và bạn cùng lớp la rầy cô. “Cháu/bạn lại bị đen rồi”, họ nói. Xã hội cũng luôn nhắc Kannan về điều này. Cô là một vũ công chuyên nghiệp và “những cô gái trắng hơn, mảnh mai hơn, xinh hơn luôn được xếp ở phía trước sân khấu”.

Sự ưu ái làn da trắng sáng càng được củng cố trong phim ảnh, những chương trình TV và đặc biệt là quảng cáo. Hội đồng Chuẩn mực quảng cáo Ấn Độ cố gắng cấm những quảng cáo mô tả những người có làn da sẫm mầu là xấu hơn. Nhưng quảng cáo dành cho những loại kem trắng da vẫn xuất hiện trên thị trường, trên TV và các bảng xếp hạng, trong đó không thiếu hình ảnh những diễn viên Bollywood nổi tiếng như Shah Rukh Khan và Deepika Padukone.

Nguy cơ sức khỏe tiềm tàng

Nhu cầu da trắng đẻ ra một ngành công nghiệp trị giá nhiều tỷ đô-la, bao gồm không chỉ kem mỹ phẩm mà còn cả các quá trình làm trắng khác như tẩy trắng da, lột mặt nạ hóa chất, điều trị lade, dược phẩm chứa steroid, thuốc viên và những mũi tiêm tĩnh mạch... Tất cả những phương pháp trị liệu này có hiệu quả rất đa dạng, chưa kể nguy cơ sức khỏe tiềm tàng. Da trắng trở thành một ám ảnh văn hóa và điều đó trở nên nguy hiểm.

Không ở đâu da trắng được thiên vị một cách lộ liễu như trong những quảng cáo ở trên những tờ báo về tìm kiếm bạn đời. Vì thế nhiều người cả đàn ông lẫn phụ nữ dành khá nhiều tiền và thời gian chăm sóc da trước đám cưới, cô Emma Trinidad, một chuyên gia làm đẹp có một spa ở Bangalore, Ấn Độ nói. Anh Karthik Panchapakesan khi kết hôn năm 2001 đã cùng với anh vợ đến một salon vô danh ở Hydrabad. Người đàn ông nay 50 tuổi là chuyên gia truyền thông làm việc cho đài cộng đồng chia sẻ: Anh đã được đắp mặt nạ với lời bảo đảm da sẽ sáng lên như ý nhưng chỉ ít phút sau đó da anh bị râm ran, tấy lên và ngày càng bỏng rát sau. Khi quá trình hoàn tất mặt anh cứ như bị phủ một lớp bột tan vậy khiến cô dâu suýt không nhận ra khi đám cưới diễn ra sau đó vài ngày.

Tổ chức Y tế thế giới đã cấm tất cả các hoạt chất làm trắng da - hóa chất có tên gọi là hydroquinone và mercury (thủy ngân) - sử dụng trong bất cứ một sản phẩm cho da không được kiểm soát nào. Sử dụng chúng với liều lượng cao có thể dẫn tới bệnh gan, thận, não và bệnh da tăng sắc tố. Cũng có nguy cơ về ung thư gan bởi sự tổng hợp melanin bảo vệ da chống lại bức xạ mặt trời đã bị ức chế do hóa chất. Một phương pháp khác đang rất được ưa chuộng là uống hoặc tiêm glutathione. Năm 2011, Cơ quan Dược và Thực phẩm Philippines ban hành một cảnh báo công khai về một “sự tăng trưởng đáng báo động trong việc sử dụng glutathione không được cấp phép tiêm vào tĩnh mạnh”, cho biết những tác dụng phụ bao gồm phát ban, rối loạn chức năng thận và tuyến giáp và hội chứng Stenven Johnson. Đáng lo ngại là trên Youtube có những video chỉ cách tự tiêm glutathione tại nhà.

Trên thực tế nhiều bệnh nhân phải đến bác sĩ da liễu sau khi làm trắng da bị biến chứng, trong đó chủ yếu là sử dụng kem steroid cục bộ. Cơ quan dược của Ấn Độ đã chấp nhận ít nhất 18 loại corticosteroid sử dụng cho da từ nhẹ đến mạnh. Nó có giá chưa tới 2 USD một tuýp và hầu hết các cửa hàng thuốc đều bán không cần đơn. Loại kem này lấy đi lớp ngoài bảo vệ của da khiến da trở nên mỏng manh, dễ bị kích ứng và lệ thuộc hoàn toàn vào kem. Một khi ngưng sử dụng da sẽ bị nổi mụn hoặc sạm nám. Hiệp hội da liễu Ấn Độ đang cố gắng vận động các công ty dược và vào tháng 4-2017 một công ty đã đưa tờ rơi đến các cửa hàng thuốc cảnh báo “steroid có hại. Đừng sử dụng nếu không được kê đơn”.

Những nỗ lực bền bỉ

Nhưng những nỗ lực này không chỉ ngăn ngừa việc dùng thuốc bừa bãi hay thói quen tiêu dùng. Họ đang chống lại sự thiên vị ăn sâu dành cho da trắng. Sự thay đổi đang diễn ra và thanh niên luôn là người tiên phong. Năm 2016 ba sinh viên Đại học Texas khởi động một chiến dịch trên Instagram gọi là Không trắng và xinh đẹp hướng tới Ấn Độ. Hashtag#unfairandlovely mời những người có làn da sẫm mầu chia sẻ những bức ảnh của họ.

Thái độ bắt đầu thay đổi đặc biệt giữa các cô gái, những người ngày càng tự tin nhờ giáo dục, công việc và tự chủ tài chính. Một blog từ tổ chức Women of Worth tạo diễn đàn cho mọi người chia sẻ những câu chuyện của họ và định kiến mầu da mà họ đã phải đối mặt. Chiến dịch này tổ chức những hội thảo truyền thông cho giới nữ và những chương trình ở các trường học nhằm chuyển tải thông điệp về lòng tự trọng và giá trị bản thân cho các em gái. Điều này nhằm trung hòa lại những định kiến xã hội. Emmanuel nói cô đã nhìn thấy trong những cuốn sách ở một trường học có bức tranh của một cô gái da trắng hơn được gắn với từ “đẹp” và người đen hơn là “xấu”.

Vào tháng 4-2017, một nhóm truyền thông của tờ Thời báo Ấn Độ lưu ý các bậc cha mẹ chủ trương cổ vũ nghề nghiệp và chất lượng giáo dục của con gái hơn hẳn việc cô ấy có “trắng” hay không.

Tiến sĩ Mukta Sachdev, bác sĩ da liễu ở Bangalore cũng nói: Nhiều bệnh nhân tới để tìm các biện pháp làm trắng da nhưng trước khi giới thiệu bất kỳ phương pháp nào, cô luôn tư vấn họ rằng một làn da mạnh khỏe, đều mầu là quan trọng nhất. Bởi không một phương pháp làm trắng nào có thể duy trì một làn da trắng sáng vĩnh viễn cả.

MINH QUÂN

Chia sẻ