World Cup & những con số nhảy múa

Thứ Bảy, 27/01/2018, 13:49:17
 Font Size:     |        Print
 

Các trận đấu tại World Cup luôn có sức hút rất lớn. Ảnh: REUTERS

2018 sẽ là một năm mà bóng đá tuôn chảy những tinh túy, làm đảo lộn cả thế giới với World Cup diễn ra tại Nga. Bao năm nay vẫn thế, đó là mỏ tiền, là nơi mà những bài toán kinh tế được giải bằng những hằng số phức tạp, mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ. Nhưng đó chỉ là bề nổi. Bởi những con toán đều có sai số...

1 Bốn năm trước, khi chuẩn bị cho World Cup 2014, Brazil đã mấp mé cuộc khủng hoảng tài chính. Họ chi tới 16 tỷ USD để ngày hội bóng đá trở nên đẹp đẽ. Và những con toán kinh tế theo đó mà nảy nở, tạo ra cuộc nhảy múa của những vũ điệu tiền bạc. FIFA thắng lớn. Các nhà tài trợ cụng ly ăn mừng. Các dịch vụ ăn theo đếm tiền mỏi tay. Bản quyền truyền hình và mọi thứ liên quan như báo chí truyền thông nở rộ như ngày hội. Tất cả đều được lấy từ một nguồn duy nhất: CĐV.

Câu chuyện ấy chẳng có gì mới mẻ cả. Vấn đề là những con toán kia bắt đầu nhảy múa như thế nào. Nó được hình thành từ vài năm trước, nhưng khác hẳn với World Cup lần này. Câu hỏi kinh tế lại được đặt ra. Tuy nhiên, lời giải của nó thì vẫn chưa thể tìm thấy. Nước chủ nhà Nga đã chi ra con số kỷ lục: gần 30 tỷ USD, gấp hai lần con số dự kiến ban đầu. Mặc dù chỉ bằng một nửa so với con số 50 tỷ USD mà Nga đầu tư cho Thế vận hội mùa Đông Sochi 2014, nhưng đó là một khoản tiền kỷ lục cho một VCK World Cup.

2 Chi phí lớn nhất nằm ở việc xây sáu SVĐ mới, khách sạn, sân tập với tổng giá trị lên đến 12 tỷ USD. Ban đầu dự kiến sân xây mới là tám nhưng cuối cùng rút còn sáu do tài chính không bảo đảm. Khoản tiền lớn tiếp theo được đầu tư phần nhiều vào công tác tổ chức, an ninh và xây dựng hạ tầng. Riêng an ninh, Nga đầu tư con số lớn, vượt qua cả kỷ lục một tỷ USD mà Brazil từng chi, lên đến 1,5 tỷ USD. Xây dựng, cải tạo và chuẩn bị 30 bệnh viện ở 11 thành phố đăng cai các trận đấu. Toàn bộ lực lượng an ninh của quân đội, chính phủ được huy động, thậm chí họ trưng dụng các ký túc xá làm điểm tập kết, trang bị cho an ninh. Sau khi bảo đảm quyền lợi và mọi nhu cầu cho sinh viên, các ký túc xá này sẽ được sử dụng bắt đầu từ trước World Cup cả tháng, chính xác vào ngày 14-5.

Một khoản đầu tư lớn nữa dành cho hệ thống giao thông, hạ tầng. Là đất nước rộng lớn, 12 SVĐ đăng cai các trận đấu ở 11 thành phố có khoảng cách trung bình lên đến trên 700km. Hai địa điểm thi đấu xa nhất là Kaliningrad và Yekaterinburg có khoảng cách cỡ hơn ba nghìn km, xa hơn khoảng cách bay từ London tới Moscow. Hay từ Moscow đến Kazan đi tàu mất tới 12 tiếng. Vậy là họ xây đường tàu cao tốc mới, để thời gian di chuyển đến hai thành phố này chỉ còn... ba tiếng rưỡi. Những sự đầu tư đó phục vụ cho World Cup nhưng có giá trị dân sinh rất cao. Và đổi lại, các CĐV là những người chi tiền. Nước Nga sẽ có doanh thu du lịch có thể lên tới hai tỷ USD cho một tháng diễn ra World Cup. Và cũng chính các CĐV sẽ phải bỏ ra những khoản chi phí cao ngất. Giá sinh hoạt sẽ tăng gấp đôi. Và cụ thể hơn là giá vé vào sân cũng sẽ tăng 16% so với World Cup 2014. Đã có mệnh giá vé đầu tiên đạt mốc hơn 1.000 USD (1.100 USD cho trận khai mạc và chung kết ở vị trí đẹp).

Mọi tính toán tài chính đầu tư đều được lên kế hoạch rất kỹ. Tuy nhiên, đó là câu chuyện của công tác tổ chức. Việc World Cup 2018 có mang lại lợi nhuận hay không lại là chuyện khác. Mà cụ thể ở đây là lợi nhuận của FIFA, lợi nhuận của các nhà tài trợ và bản quyền.

Cho đến nay, FIFA đang rơi vào hoàn cảnh khốn đốn. Mức thưởng cho các đội tuyển tham dự World Cup 2018 đã được công bố, tăng 50 triệu USD so với bốn năm trước, lên 400 triệu USD. Đội vô địch nhận được tới 38 triệu USD, trong khi đội đá ba trận và bị loại ở vòng bảng cũng có tám triệu USD. Tuy nhiên, cho đến nay, khi World Cup còn chưa đầy sáu tháng nữa là khởi tranh, FIFA mới chỉ có 13/34 vị trí dành cho nhà tài trợ. Những scandal liên tiếp về tài chính và lục đục nội bộ của FIFA dưới triều đại cựu Chủ tịch S.Blatter những năm qua khiến họ lao đao. Hàng loạt nhà tài trợ lớn như Castrol, Johnson&Johnson, Sony, Emirates... đã rút lui, ngừng hợp tác với FIFA.

World Cup 2014, FIFA kiếm về lợi nhuận lên đến hai tỷ USD. Còn World Cup 2018, lợi nhuận của FIFA đang là dấu hỏi to đùng khi mà hàng loạt nhà tài trợ quan trọng đã rút lui. Giá trị của World Cup vẫn cực cao, tuy nhiên tầm ảnh hưởng và sự hấp dẫn của nó đối với các nhà tài trợ đang suy giảm rõ rệt. Điều đó có nghĩa giá trị tài chính của World Cup không phải là ưu tiên hàng đầu để tạo ra lợi nhuận. Đây là sự khác biệt cực lớn giữa tầm cỡ ĐTQG và cấp độ CLB.

3 Trong năm 2017, giải Ngoại hạng Anh lần đầu tiên đạt giá trị chuyển nhượng trên một tỷ Bảng (gần hai tỷ USD). Bản quyền giải đấu này cũng đã tăng tới hơn bảy tỷ USD. Giá và lương của các cầu thủ liên tục bị phá vỡ trên khắp châu Âu. Các tỷ phú đổ dồn vào đầu tư cho các CLB. Bóng đá cấp CLB châu Âu đang trở thành một ngành kinh doanh giải trí khổng lồ, với doanh thu mỗi năm cao gấp rưỡi ngành công nghiệp điện ảnh của Hollywood. Nếu so sánh với World Cup cứ bốn năm mới diễn ra một lần kéo dài trong vòng một tháng, không khó để nhận ra sự khác biệt ngày càng lớn. Khoảng cách giữa bóng đá cấp đội tuyển và CLB đang bị kéo rộng ra. Nguyên nhân cốt lõi của nó vẫn là bài toán kinh tế, những con số lợi nhuận.

Mặc dù FIFA đang đối mặt với thử thách quá lớn trong việc “làm ăn”, song World Cup vẫn mang những giá trị của riêng mình. Sự hào nhoáng của nó thì ngày càng được đánh bóng bởi những khoản đầu tư được tính theo cấp số nhân. Có thể World Cup không tạo ra sự hấp dẫn về đầu tư, nhưng bản chất của bóng đá trong đó không hề mất đi. Thậm chí, World Cup còn là ngày hội thể thao, giải trí đắt đỏ mà ở đó, các CĐV là những người phải bỏ tiền để tận hưởng đam mê. Theo công bố của hãng thống kê tài chính Forbes, mỗi CĐV đến Brazil xem một trận tại World Cup 2014 phải bỏ ra trung bình 2.500 USD. Dự kiến World Cup 2018 mỗi CĐV sẽ mất 3.200 USD để tới Nga và xem một trận đấu. Bản quyền truyền hình giải đấu có thể lên đến 12 triệu USD, và có thể có quốc gia sẽ không được xem World Cup. Sự đắt đỏ đó đến từ những sự đầu tư quá lớn của chủ nhà và FIFA cho giải đấu chỉ kéo dài có một tháng. Nhưng cứ sau bốn năm, World Cup không thể không diễn ra. Và nó càng không thể thiếu đi sự hào nhoáng!

Những bài toán kinh tế rối rắm, phức tạp, lằng nhằng đầy mâu thuẫn xuất hiện nhiều vô kể, với những toan tính tham lam của những người trong cuộc. Còn các CĐV thì cứ tặc lưỡi mà rằng: Thôi thì World Cup bốn năm mới có một lần...

LÊ THÀNH TRUNG