Văn hóa - Cuộc sống

Mới, dễ & khó

Thứ Hai, 29/01/2018, 04:19:41
 Font Size:     |        Print
 

MINH HỌA: LÊ THIẾT CƯƠNG

Tết Mậu Tuất đã thong thả tới. Và cũng như bao nhiêu mùa Xuân đầy ắp sức sống mới từng đến, ở mọi nơi của đất Việt, người dân tưng bừng lo sắm. Ngày xưa, cũng chưa hẳn xưa lắm, ở thời trong trắng bao cấp, để lo cho một cái tết thật đàng hoàng thì luôn là một việc vất vả.

Không kể chuyện tiền nong, chỉ cần đếm những công phu bỏ ra cho nó đã là một nhọc nhằn đại sự. Nào là xếp hàng mua gạo nếp, mua lá dong để chuẩn bị gói bánh chưng. Nào là đôn đáo chạy lo mua cân thịt, mua gói kẹo, để bàn thờ Tết có mâm cỗ khang trang cúng tiên tổ. Tuy hớn hở nhưng từ quan chí dân, ai nấy đều loay hoay nhớn nhác. Vui đấy mà mệt đấy. Ngày nay khác hẳn, chỉ cần ngồi nhà lên mạng online đã nhan nhản dịch vụ. Giò lụa muốn đôi cái hay chục cái, loại thượng thặng hay loại trung bình. Rồi cá kho rồi thịt đông, bảo đảm từ mộc nhĩ nấm hương đến gia vị, đều bảo đảm an toàn thực phẩm. Thậm chí có những gia đình quen nhớ cũ, tự muốn gói bánh chưng để đám trẻ không quên truyền thống thì chỉ cần ấn nhẹ "ok" trên bàn phím smartphone, người ta "síp" đến tận nhà từ nồi to để luộc cho đến cái dây lạt bé xíu. Một tư duy kinh tế số mới tinh, nhưng đã quá thân thuộc với không những các đô thị sáng choang, mà tới ngay cả những vùng quê còn rêu phong cây đa bến nước.

Giờ đây, không hẳn là thời thượng, người ta bắt đầu nhắc nhiều đến cuộc cách mạng "bốn chấm không". Đa phần đều mơ hồ không cần biết sâu xa vĩ mô nó là gì, chỉ biết khắp hang cùng ngõ hẹp, những ứng dụng cụ thể của nó đã thật sự hiện diện. Đừng nói lũ trẻ "nghiện" facebook như thế nào, chỉ cần nhìn hai cụ bà đã ngoài thất thập rủ nhau vào siêu thị mua rau sạch "organic". Lúc khệ nệ mang rau về, cả hai cụ đều nhoay nhoáy lướt điện thoại thông minh gọi Uber hay Grab.

Thật ra, người Việt ngay từ xa xưa với bản chất phóng khoáng không quá nệ cổ, thường thích nghi khá nhanh với những cái mới. Thành ngữ Nho giáo Việt đã nói "nhật tân, nhật nhật tân, hựu nhật tân", nôm na nghĩa là hôm nay mới, ngày mai mới, ngày nào cũng là mới. Tuy nhiên, cuộc sống được gọi là mới có thể có điện thoại tối tân, có thể có xe ô-tô đời mới nhưng không nhất thiết phải có người tình mới hoặc vợ mới hay chồng mới. Bởi cái "mới" là cái đến đương nhiên, hoặc mong hoặc không mong thì nó vẫn tới. Chính vì thế ở một khía cạnh tích cực nào đấy, chỉ nên giản dị hiểu, đã sống là đã mới.

Hình như con người ta tồn tại trên trái đất già nua này đã từ lâu lắm rồi, lâu tới mức xem ra đến ngày hôm nay chẳng có cái gì là mới nữa. Nhiều nhà khoa học tử tế bằng cấp, sau khi xem xét kỹ lưỡng bọn nòng nọc động đậy, bọn mầm cây run rẩy thì đưa ra kết luận rằng. Cái ngày lịch sử nhân loại xuất hiện con người thông minh (hommo sapien), đã dài khoảng vài chục nghìn năm. Huyền sử một số dân tộc sở hữu nền văn minh cổ kính cỡ như Ai Cập, Trung Quốc, Ấn Độ... cũng nói. Tổ tiên của họ có từ xa xưa, xa đến nỗi trải qua bao cuộc chiến tranh và hòa bình, nhưng vẫn chưa khẳng định nổi thời gian xuất xứ. Tựu chung, tất cả các cứ liệu đã thành văn đã thành vật đều xót xa tôn vinh một điều khá ngậm ngùi, loài người đã thật sự sống rất cũ. Đâu đâu cũng chỉ thấy thời gian rêu phong mờ mịt phủ đầy. Có phải vậy chăng mà ở ngày hôm nay, con người hiện đại luôn mong mỏi cồn cào đi kiếm tìm những cái mới.

Và như đương nhiên, cái mới dạo này đang thăng hoa lên ngôi ở ta. Thi ca đang có thơ mới. Âm nhạc đang có bài hát mới. Truyền thông tràn ngập các tạp chí "măng sét" có chữ "mới". Ngay cả bảng chữ quốc ngữ đã khá hoàn chỉnh, cũng được một giáo sư cồn cào tìm cách ký âm mới. Thậm chí những thứ không thể mới hơn được nữa, ví như tuổi già chẳng hạn, thì cũng cố gượng gạo mới. Ở ngoài phố bây giờ nhan nhản những lão niên mới tinh như thanh niên. Tóc họ phơi phới xanh đen mầu thuốc nhuộm, và khi đi vào vũ trường, bọn họ cực kỳ nhí nhảnh cố xứng đôi với các mỹ nữ 9x đang õng ẹo đi cạnh. Cái gọi là "mới" tràn lan phổ cập tới mức, ở ái tình đương đại bỗng vô cùng hiếm những thiếu nữ còn cũ nguyên trong trắng.

Có điều, loay hoay làm quen cái mới thì dễ, nhưng lúc phải sáng tạo ra nó thì lại là chuyện thiên nan vạn nan, nhất là trong lĩnh vực nghệ thuật. Bởi thuộc tính cơ bản của cái mới đấy chính là cái "độc đáo" và cái "chưa từng thấy". Yếu tố đầu tiên, sự độc đáo, tuy đã khó nhưng nếu thật sự chân thành thì vẫn cố làm được. Có lẽ thế nên để tránh đụng hàng, nhiều nhạc sĩ đã vất vả cách tân ca khúc bằng cách chèn chèo vào "rốc", nhét tuồng vào "ráp". Các thiết kế gia thời trang trẻ suy tư đem yếm vào bikiki, cho áo dài vào quần"soóc". Thế nhưng, yếu tố "chưa từng thấy" mới thật kinh hoàng thử thách. Từ ngàn xưa, cơm hai bữa của người Việt vẫn trong ngà mầu của gạo, nõn xanh mầu của rau, bất kể đó là nồi đất hay nồi cơm điện. Cho dù văn minh ào ạt phát triển thì cơ bản mọi sự vẫn là lặp lại, theo hướng nới rộng ra của hình trôn ốc. Ô-tô sâu xa đâu có khác gì xe ngựa. Facebook chính là bản sao của các quán nhậu ồn ào, thậm chí là của các quán nước chè rong vỉa hè, nơi mà ở đó những cá nhân cô đơn hy vọng tìm kiếm được những đồng cảm chia sẻ. Tối tân "phây búc kờ" cũng chỉ là kiểu giọng vĩ mô lắm mồm của một thứ thành ngữ cổ hủ, "gái góa lo việc triều đình". Hỡi ơi, nền văn minh của nhân loại đã phát triển tới mức, tuyệt chưa thấy cái "chưa từng thấy".

Nhưng ở ngày nay, có một thứ không thể cũ được nữa, đấy là những tư duy về các phương cách làm kinh tế. Bởi nó liên quan mật thiết đến sự giầu mạnh trường tồn của dân tộc, tới sự hưng vong của quốc gia. Không phải ngẫu nhiên mà Đảng và Nhà nước ta, luôn đau đáu tái thiết lại nền kinh tế theo hướng hiệu quả nhất, dựa trên những thành tựu của các cuộc cách mạng công nghệ tân tiến. Đã có những chuyên đề thẳng thắn do Chính phủ điều hành, tranh luận thật sự về đồng tiền ảo "bitcoin". Rồi việc đã và đang đưa ra những quy định cụ thể về quản lý kinh doanh trên mạng online, là các minh chứng. Chúng ta không ngần ngại khi phải đối diện với những cái mới, đặc biệt ở đây là những tư duy về "kinh tế số".

Và nói cho cùng, tất cả những canh tân từ chính trị tới văn hóa hay kinh tế muốn bền vững thăng hoa, đều phải chắc chắn dựa vào những giá trị truyền thống tích cực muôn đời không cũ. Đó là những tinh hoa được cha ông hun đúc không phải trong một sớm một chiều, đã tạo dựng lên một nước Đại Việt cao cả đầy bi tráng. Bởi như Đức Phật đã giản dị nhân hậu từng nói, cũ hay mới cũng chỉ là sự lẫn lộn của vô minh vọng niệm. Tôn hiệu của Người là "Như Lai", được Kinh Kim Cương từ bi chú giải. Cho dù hoặc đến hoặc đi, hoặc cũ hoặc mới, rốt ráo của bản chất chân thật vẫn "như như không khác".

NGUYỄN VIỆT HÀ