Tiến bước mạnh mẽ, nhưng chất lượng chưa cao

Thứ Năm, 01/02/2018, 08:24:58
 Font Size:     |        Print
 

Sản xuất thuốc tại Công ty TNHH Nam Dược (Nam Định). Ảnh: Anh Đức

Năm 2017 là năm thứ hai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng (2016-2020), nước ta đã đạt được thành tích to lớn, toàn diện theo Nghị quyết của Quốc hội đề ra.

Nhiều khó khăn mới, đột xuất

Khi đánh giá thành tích năm 2017, cần tính tới các điều kiện phát triển đất nước trong hai năm qua, bên cạnh những thuận lợi, cũng đã có những tình huống khó khăn đột xuất, nằm ngoài dự kiến cuối năm 2016.

Diễn biến phức tạp của vấn đề môi trường đè nặng lên đất nước đến ngày cuối cùng của năm 2017. Lũ lụt và bão tố năm nay nhiều chưa từng có và cũng tác động đến nước ta rất phức tạp, cả ở những vùng ít xảy ra bão như Tây Nam Bộ, Nam Trung Bộ... Mưa lũ kéo dài nhiều ngày, gây ngập úng hầu khắp cả nước. Điều này đã gây thiệt hại nhiều cho các địa phương, gây khó khăn cho đời sống nhân dân và việc tổ chức thực hiện kế hoạch sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp.

Diễn biến của kinh tế thế giới vẫn khá phức tạp, việc khôi phục không đều ở nhiều nước và trong vùng Đông - Nam Á. Hội nhập dù là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng chính sách kinh tế của nhiều nước đã có những điều chỉnh lớn, kể cả ở Mỹ hay Trung Quốc, gây tác động đa chiều đến nền kinh tế nước ta.

Bên cạnh đó, sự nỗ lực chủ quan không đều giữa các ngành và địa phương, phản ánh tình trạng “trên nóng, dưới lạnh” là khá phổ biến, gây khó khăn cho việc điều hành và thực hiện sự chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, cũng như các cấp chính quyền. Sự tham gia của các tầng lớp nhân dân và các tổ chức xã hội cũng chưa thật đều tay, làm cho không khí thi đua lao động, cần kiệm xây dựng đất nước, chống tham nhũng, lãng phí chưa thành phong trào quần chúng rộng khắp, mặc dù đã có những điển hình tốt, những quyết đoán của lãnh đạo cấp cao.

Tất cả các khó khăn này làm cho việc thực hiện kế hoạch 2017 đòi hỏi có những nỗ lực mới đặc biệt cao và sự chỉ đạo sâu sát của cả hệ thống chính trị, đem lại chuyển biến tích cực tình hình kinh tế - xã hội của đất nước.

Thành tích khá toàn diện và được quốc tế thừa nhận rộng rãi

Thành tích của năm 2017 là toàn diện và rất đáng tự hào trong điều kiện có nhiều khó khăn đột xuất. Cả 13/13 chỉ tiêu kế hoạch 2017 đã hoàn thành và hoàn thành vượt mức.

Trước hết về tăng trưởng kinh tế, đã đạt mức tăng vượt bậc, GDP tăng 6,81% với sự vượt lên mạnh mẽ của công nghiệp chế tác, chế tạo và một số lĩnh vực dịch vụ và du lịch, sự phát triển nông nghiệp khá vững chắc, trong khi đã giảm được sản xuất khai khoáng. Xuất khẩu đã đạt thành tựu vượt trội, đạt hơn 214 tỷ USD, góp phần làm cải thiện cán cân thanh toán quốc tế. Chỉ tiêu kiềm chế lạm phát đạt 3,53%, nhờ đã điều hành tốt giá cả năng lượng và nông sản, cũng như lạm phát cơ bản dưới 2% đã hoàn thành tốt nhờ phần quan trọng do chính sách tiền tệ thực hiện khá chặt chẽ, không tạo nên các cơn biến động thất thường. Dự trữ ngoại hối đã tăng cao ở mức kỷ lục... Đã có gần 127 nghìn doanh nghiệp mới và hơn 20 nghìn doanh nghiệp quay lại hoạt động, với tổng số vốn đăng ký lên tới hơn ba triệu tỷ đồng.

Các chỉ tiêu năng suất lao động, năng lực cạnh tranh nói chung đều tăng hạng. Chỉ số cạnh tranh quốc gia GCI tăng 5 bậc năm 2017 và tăng 20 bậc sau 5 năm. Thành tích của năm 2017 gắn liền với sự ghi nhận những nỗ lực điều hành của Chính phủ và các ngành, các cấp, của cả hệ thống chính trị.

Chất lượng tăng trưởng còn chưa tương xứng

Thành tích năm 2017 là to lớn, nhưng cũng cần nâng cao hơn nữa chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững. Đối với kinh tế vĩ mô, bên cạnh thành tích đã nêu, cũng xuất hiện nhiều yếu tố chưa bền vững. Nợ công, nợ Chính phủ, nợ nước ngoài và nợ xấu trong ngân hàng đã có những cải thiện nhưng còn chậm. Năng suất lao động còn thấp, do cơ cấu ngành chưa hợp lý, tay nghề của người lao động thấp, dù GDP bình quân ước đạt 2.385 USD/người. Các giải pháp thực hiện theo Nghị quyết 42 của Quốc hội về xử lý nợ xấu chưa phát huy nhiều tác dụng, dù rất quan trọng. Sự phát triển các khối ngành lớn có chuyển biến, nhưng các phân ngành cũng cần có những cải thiện hiệu quả rõ nét hơn.

Về cải thiện môi trường kinh doanh, mặc dù đã đạt những nỗ lực lớn, nhưng vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: chưa giải quyết triệt để được sự không thống nhất giữa các luật, nhất là về đầu tư, môi trường, đất đai, xây dựng; công tác phối hợp giữa các bộ, ngành trong thực hiện cơ chế chính sách hiệu quả còn chưa cao; tiếp cận tín dụng, đất đai còn khó khăn, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa; chi phí kinh doanh cơ bản còn ở mức cao, chi phí logistic còn lớn...

Trong thứ hạng môi trường kinh doanh, năng lực cạnh tranh của Việt Nam vẫn còn một số chỉ số thành phần trong nhiều năm chưa có cải thiện chậm và cách xa so với các nước trong khu vực, như chỉ số Hiệu quả thị trường hàng hóa; Chất lượng cơ sở hạ tầng; Trình độ phát triển kinh doanh. Thậm chí, một số chỉ số về Môi trường kinh doanh vẫn nằm cuối bảng xếp hạng, như chỉ số Khởi sự kinh doanh (thứ 123); Giải quyết phá sản doanh nghiệp (thứ 129); Đăng ký sở hữu và sử dụng tài sản nhiều năm nay không có sự cải thiện nào. Năng lực và thái độ thực thi pháp luật, chính sách của một bộ phận công chức còn hạn chế, làm tăng chi phí của doanh nghiệp. Vai trò của một số hiệp hội doanh nghiệp còn mờ nhạt.

Hướng tới 2018, năm bản lề của kế hoạch 5 năm

Cần có những nỗ lực vượt bậc ngay từ ngày đầu, tháng đầu, quý đầu, tránh tình trạng suốt năm chạy đua, đầu năm lại đủng đỉnh.

Bước sang năm 2018, nền kinh tế nước ta sẽ chịu sự tác động cạnh tranh nhiều mặt của hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ. Cần tận dụng triệt để thời cơ, vượt qua thách thức, tổ chức triển khai quyết liệt Nghị quyết 01/NQ-CP/2018 ngay từ những ngày đầu về nhiệm vụ, giải pháp thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2018... Nhấn mạnh tới các giải pháp cải thiện chỉ số còn thấp điểm và thấp hạng về năng lực cạnh tranh; mở rộng thêm nội dung về cơ cấu lại ngành, lĩnh vực, thúc đẩy tăng năng suất lao động, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đặc biệt, cần chủ động triển khai các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để tăng cường năng lực tiếp cận xu hướng công nghệ tiên tiến, hiện đại; chủ động nắm bắt, khai thác có hiệu quả các cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư mang lại. Tập trung hoàn thiện cơ chế, thể chế, chính sách, pháp luật theo kịp nền kinh tế số, công nghiệp thông minh. Xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, trong đó chú trọng công nghệ thông tin và hạ tầng thông tin. Triển khai thực hiện chính sách ưu đãi tín dụng cho doanh nghiệp tham gia ứng dụng, tổ chức nghiên cứu phát triển R&D, chuyển giao công nghệ... để nâng cao hiệu quả các doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi toàn cầu. Cần có những nỗ lực đi vào chất lượng, tạo nền móng để 2018 thật sự là năm bản lề của kế hoạch 5 năm hiện tại, tích cực tổ chức xây dựng Chiến lược 10 năm mới 2021-2030 và kế hoạch 5 năm mới 2021-2025, sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

GS,TSKH Nguyễn Quang Thái

Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Việt Nam