Sống lại những ký ức chiến tranh

Thứ Năm, 28/12/2017, 18:12:19
 Font Size:     |        Print
 

Khách nước ngoài tham quan triển lãm "Tìm lại ký ức" tại Khu Di tích lịch sử Nhà tù Hỏa Lò. Ảnh: TIẾN CƯỜNG

Từ năm 1964 đến 1972, trại giam Hỏa Lò ở Hà Nội là một trong những địa điểm giam các phi công Mỹ bị bắt, trong đó có những phi công tham gia cuộc tập kích chiến lược 12 ngày đêm vào Hà Nội và các tỉnh phía bắc. Trong thời kỳ đất nước có chiến tranh, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn nhưng Chính phủ Việt Nam vẫn áp dụng chính sách nhân đạo, tạo những điều kiện sinh hoạt tốt nhất cho những phi công Mỹ. Sự đối xử chu đáo của Chính phủ Việt Nam khiến các phi công Mỹ thay đổi suy nghĩ, nhận thức của mình về cuộc chiến tranh phi nghĩa mà họ từng tham gia.

Trại giam Hỏa Lò từng được các phi công Mỹ gọi bằng cái tên hài hước "Khách sạn Hin-tơn Hà Nội". Trong thời kỳ đất nước có chiến tranh, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn nhưng các phi công Mỹ bị giam giữ tại đây vẫn được chăm sóc với một chế độ đặc biệt. Hằng ngày, các phi công Mỹ được hưởng tiêu chuẩn ăn 1,6 đồng/ngày, trong khi tiêu chuẩn ăn áp dụng cho các cán bộ, chiến sĩ là 0,68 đồng/ngày. Buổi sáng, họ thường được ăn bánh mì với sữa hoặc đường. Bữa trưa và chiều, suất ăn của họ gồm bánh mì kẹp trứng rán và một bát súp thịt hầm với khoai tây hoặc rau các loại. Những người nghiện thuốc lá, mỗi ngày được phát ba điếu Tam Ðảo bao bạc. Ðây đều là những thứ xa xỉ thời bấy giờ. Phi công Mỹ thường xuyên được tham gia các hoạt động vui chơi giải trí. Hằng ngày, họ được ra sân chơi bóng chuyền, bóng rổ, đọc sách báo, được nghe tin tức qua đài phát thanh; hoặc những phi công có giọng đọc tốt sẽ được chọn để đọc cho mọi người nghe.

Việc chăm sóc sức khỏe được bảo đảm chu đáo, kịp thời. Ngoài việc cứu chữa vết thương cho phi công do nhảy dù sau khi máy bay bốc cháy, các bác sĩ ở Quân y viện 108, 103 và 354 đến khám và chữa bệnh cho họ theo định kỳ. Trung tá Thủy quân lục chiến E-đi-xơn W.Miu-lơ chia sẻ về thời gian sống ở "Hin-tơn Hà Nội" như sau: "Tôi biết đất nước các bạn còn nghèo. Tôi đã vô cùng ngạc nhiên khi họ cho mỗi người chúng tôi ba điếu thuốc lá mỗi ngày".

Bên trong bức tường đá của Trại giam Hỏa Lò, phi công Mỹ có dịp suy nghĩ lại những việc đã qua. Khi ở trong hầm trú ẩn tại đây, chính những phi công Mỹ từng đi ném bom gây tội ác lại sợ mình sẽ gặp nguy hiểm do chính bom của đồng đội ném xuống. Phi công C.H.Dép-cốt từng bày tỏ: "Chúng tôi thiết tha mong những người lãnh đạo của nước Mỹ chấm dứt ngay những cuộc ném bom này. Họ cần làm mọi việc để cuộc chiến tranh chấm dứt ngay, để chúng tôi sớm được trở về với gia đình".

Thất bại trong cuộc tập kích chiến lược 12 ngày đêm khiến Mỹ buộc phải ký Hiệp định Pa-ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Thực hiện Hiệp định Pa-ri, toàn bộ phi công Mỹ bị giam tại Trại giam Hỏa Lò và các địa điểm khác đã được Chính phủ Việt Nam trao trả cho Chính phủ Mỹ. Trước khi về nước, họ được nhận lại đủ tư trang và còn được trang bị những đồ dùng như: quần, áo, giày, túi xách... Họ cũng được tặng những món quà kỷ niệm về đất nước Việt Nam như: đôi dép cao-su, nón bài thơ, điếu cày, tranh...

Trong nhiều món quà mà Chính phủ Việt Nam đã chuẩn bị tặng phi công Mỹ trước khi họ về nước, Hạ sĩ Lục quân R.P.Che-nô-oét đề xuất với cán bộ trại giam cho ông xin một lá cờ Việt Nam để giữ làm kỷ niệm. Lưu luyến trước khi về nước, có trường hợp như phi công A.R.Ri-át (tên tiếng Việt là Trần Văn Te) còn viết thư và gửi tặng ông Trần Trọng Duyệt - cán bộ Chỉ huy trại giam một chiếc tẩu hút thuốc lá được làm từ vỏ tuýp thuốc đánh răng, với mong muốn mỗi lần ông hút thuốc lại nhớ đến mình...

Rất nhiều phi công Mỹ quay trở lại Việt Nam đều đến thăm Hỏa Lò. Nhiều cựu binh Mỹ từng bị giam tại đây đã có những đóng góp tích cực thúc đẩy mối quan hệ giữa hai nước, điển hình như Thượng nghị sĩ Giôn Mắc-kên, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Hoa Kỳ. Nhiều cựu phi công còn dành tặng Ban quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò các hiện vật về cuộc sống của họ trước đây. Gần đây nhất, ngày 29-11-2017, Hạ sĩ Lục quân R.P.Che-nô-oét đã trao tặng Ban quản lý Di tích những kỷ vật mang theo trong suốt thời gian ở trại giam và một lá cờ Việt Nam.

Chiến tranh đã qua đi. Trở lại thăm di tích Hỏa Lò còn là dịp để phi công Mỹ nhớ lại khoảng lặng trong cuộc đời, giúp mỗi người hiểu hơn về sự khốc liệt của chiến tranh, để cùng góp sức xây dựng thế giới hòa bình, như Ðại sứ Hoa Kỳ đầu tiên tại Việt Nam Ðác-lớt Pít-xơn từng nói: "Di tích Nhà tù Hỏa Lò có giá trị làm sống lại trong chúng tôi những ký ức chiến tranh. Nhưng giờ đây chúng ta đang cùng hướng về tương lai hòa bình".

TS NGUYỄN THỊ BÍCH THỦY

Trưởng Ban quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò