Chuyện giữ rừng nơi phên dậu chiến lược (Kỳ 2)

Thứ Năm, 14/09/2017, 02:40:08
 Font Size:     |        Print
 

Mô hình cộng đồng quản lý, bảo vệ rừng ở tỉnh Lâm Đồng có sự tham gia của nhiều người dân tộc thiểu số.

Bài 2: Trăn trở ở huyện “30a” Đam Rông -

Giữa mênh mông đồi núi dọc theo quốc lộ 27, từ điểm đầu tiếp giáp huyện Lâm Hà đến điểm cuối tiếp giáp huyện Lắc (Đác Lắc), là trục giao thông huyết mạch của huyện Đam Rông. Bên cạnh những nỗ lực tháo gỡ khó khăn về vấn đề di cư tự do, huyện “30a” đặc biệt khó khăn duy nhất của tỉnh Lâm Đồng đang nỗ lực tìm hướng phát triển kinh tế rừng và sản xuất nông nghiệp.

* Bài 1: Ðiểm sáng giữ rừng ở bon Cơ Ho, Mơ Nông

Loay hoay với di cư tự do

Huyện Đam Rông nằm trên cao nguyên Lâm Viên, phía bắc tỉnh Lâm Đồng, có diện tích tự nhiên hơn 860 km2 với tám đơn vị hành chính cấp xã và 56 thôn, trong đó, bảy trong số tám xã thuộc diện khu vực III và 38 thôn thuộc diện đặc biệt khó khăn theo Quyết định 1049 của Thủ tướng Chính phủ. Phó Chủ tịch UBND huyện Đam Rông Trần Đức Tâm cho biết: Huyện có gần 12 nghìn hộ, hơn 47 nghìn nhân khẩu. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 74,4% số dân toàn huyện. Đam Rông là cửa ngõ nối Lâm Đồng với các tỉnh Tây Nguyên, được đánh giá là khu vực trọng yếu của tỉnh nói riêng và khu vực nam Tây Nguyên nói chung. Điều này dẫn đến việc nhiều người dân từ các huyện khác, tỉnh khác, trong đó có dân di cư tự do từ các tỉnh phía bắc vào.

Qua rà soát, đến nay tổng số dân di cư tự do là hơn 1.000 hộ, gần 5.200 người. Từ nhiều nguồn lực tổng hợp của địa phương, đến nay mới chỉ bố trí ổn định cuộc sống được 244 hộ, 922 nhân khẩu, thông qua việc triển khai hai dự án ổn định dân di cư tự do thôn 5, xã Rô Men; dự án sắp xếp ổn định dân di cư tự do (DCTD) tại xã Phi Liêng. Còn lại 507 hộ, 2.732 nhân khẩu chưa được bố trí, sắp xếp ổn định cuộc sống. Trong đó, số dân DCTD đến xã Liêng Srônh cần được sắp xếp ổn định 2.475 khẩu thuộc 452 hộ. Lãnh đạo huyện Đam Rông cho biết thêm, địa bàn các hộ dân DCTD đến sinh sống là những nơi giao thông đi lại hết sức khó khăn, như tiểu khu 181, Tây Sơn, 179, 178, 182, 18. Thành phần chủ yếu của dân DCTD là dân tộc Mông, Dao từ các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Lạng Sơn, Điện Biên... tập trung di cư về đây.

Với các địa phương, công tác phát triển và bảo vệ rừng (BVR) trong bối cảnh diễn ra tình trạng DCTD là mối lo ngại và thách thức lớn. Đồng chí Trần Đức Tâm cho biết thêm, các hộ dân DCTD thường cư trú trong các khu rừng phòng hộ, giao thông đi lại khó khăn, biệt lập với bên ngoài, các hộ dân sống theo nhóm. Nhà ở thường tập trung trong một khu vực ven chân đồi, núi, gần sông suối và được dựng bằng gỗ khai thác trực tiếp từ rừng. Cuộc sống của các đối tượng này không ổn định, không có đất ở, đất sản xuất, dẫn đến tự ý chặt phá rừng, tranh chấp đất với người dân địa phương.

Tính đến nay, số dân DCTD chưa được bố trí, sắp xếp định canh, định cư trên địa bàn huyện còn 1.918 nhân khẩu, 357 hộ đang sống rải rác trong rừng, nhất là tại các tiểu khu thuộc xã Liêng Srônh gây khó khăn trong công tác quản lý BVR. Thậm chí xảy ra chuyện xây dựng, cơi nới cơ sở thờ tự, tôn giáo trái phép, các loại tội phạm mới, nạn trộm cắp, ma túy gia tăng...

“Nóng” đất rừng, đất sản xuất

Đam Rông đang tính toán thực hiện hai dự án quy hoạch khu mới, xây dựng khu tái định cư cho người Mông. Còn một bộ phận dân DCTD đang ở trong rừng, huyện sẽ quản lý chặt, không cho tiếp tục phá rừng, xem xét tạm thời để người dân sản xuất canh tác trên diện tích đã lấn chiếm trước năm 2015. Điều đáng quan tâm trước mắt là huy động nguồn lực thực hiện dự án định cư cho dân DCTD, đồng thời kiến nghị T.Ư, bộ, ngành, các địa phương có người DCTD cần triển khai các biện pháp ngăn ngừa hiệu quả. “Nếu không, đây là một áp lực rất lớn, quá sức đối với huyện nghèo “30a” ở Tây Nguyên”, lãnh đạo huyện Đam Rông trăn trở.

Công tác quản lý dân DCTD hết sức phức tạp, do hầu hết các hộ sống trong rừng, giao thông đi lại khó khăn gây trở ngại cho công tác vận động, tuyên truyền. Quỹ đất chuyển đổi mục đích sang đất nông nghiệp để khai hoang bố trí cho người dân tại các dự án sắp xếp dân cư ít, không bảo đảm hoặc nơi có quỹ đất thì không thuận lợi cho canh tác (do địa hình có độ dốc lớn, lập địa xấu, giao thông không thuận tiện...). Nguồn vốn phân bổ cho các dự án bố trí dân cư thường chậm, ít và dàn trải, dẫn đến các dự án thường kéo dài, cơ sở hạ tầng đầu tư thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến tính hiệu quả của các dự án.

“Các dự án bố trí dân cư thường phát sinh dân DCTD. Người dân đi theo dòng họ, người thân gây khó khăn cho công tác quản lý, bố trí sắp xếp dân DCTD”, Phó Chủ tịch UBND huyện Đam Rông Trần Đức Tâm cho biết. Từ thực tiễn ở huyện “30a” Đam Rông, một trong những vướng mắc cơ bản trong việc đưa pháp luật vào cuộc sống, đó là ở nhiều nơi, chưa xác định rõ đất lâm nghiệp và đất nông nghiệp. Vấn đề đặt ra là cần sớm sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách, pháp luật để có chế định rõ ràng, qua đó đơn vị chủ rừng quản lý hiệu quả.

Chung quanh câu chuyện BVR tại cộng đồng, nhiều cán bộ cơ sở cho rằng, luật về quản lý và BVR phải đi vào cuộc sống. Mỗi dân tộc ở mỗi địa phương có một phong tục riêng. Luật sửa đổi, bổ sung cần được xem xét thấu đáo từ các cấp cơ sở, được hình thành trên cơ sở các phong tục văn minh ở các địa phương thì sẽ dễ được chấp nhận. Việc giao rừng cho cộng đồng, nhóm hộ, kết hợp quản lý thông qua tập tục, quy ước tại các bon, làng sẽ mang lại hiệu quả hơn.

(Còn nữa)
--------------------------------------
(*) Xem Báo Nhân Dân số ra ngày 13-9.

Phần diện tích hơn 11,2 triệu ha rừng ở nước ta được giao cho tám nhóm đối tượng sử dụng khác nhau, bao gồm: Ban quản lý rừng đặc dụng (hơn hai triệu ha), Ban quản lý rừng phòng hộ (hơn 2,98 triệu ha), doanh nghiệp nhà nước (1,6 triệu ha). Ngoài ra, giao cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh; doanh nghiệp 100% vốn ngoài nước; hộ gia đình, cá nhân; đơn vị vũ trang; các tổ chức khác. Ở cấp độ cộng đồng được giao diện tích hơn một triệu 128 nghìn 096 ha rừng.

(Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)

Bài, ảnh: VĂN NGHIỆP CHÚC, MAI VĂN BẢO và NGUYỄN VĂN YÊN

Chia sẻ