Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt (Tiếp theo và hết) (*)

Thứ Tư, 12/09/2018, 04:09:10
 Font Size:     |        Print
 

Nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, việc tuyên truyền, hướng dẫn và bảo vệ người tiêu dùng được đặc biệt chú trọng. Trong ảnh: Hoạt động giao dịch tại Ngân hàng BIDV. Ảnh: QUANG PHÚC

Bài 2: Từng bước lấp “khoảng trống” pháp lý -

Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt được dự báo tiếp tục nở rộ trong tương lai gần, mở ra cơ hội hoàn thành mục tiêu giảm tỷ lệ giao dịch bằng tiền mặt ở mức dưới 10% vào cuối năm 2020. Nhưng mặt khác, mục tiêu này sẽ vấp phải không ít trở ngại nếu các bộ, ngành, các ngân hàng, trung gian thanh toán, đơn vị bán hàng, cung cấp dịch vụ,… thiếu sự phối hợp đồng bộ trong việc chung tay góp phần thay đổi thói quen trong chi tiêu, hiện đại hóa công nghệ, tăng cường bảo mật cũng như tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý.

Đối mặt rủi ro về an toàn, bảo mật

Trong các giải pháp nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, việc tuyên truyền, đào tạo, hướng dẫn và bảo vệ người tiêu dùng được đặc biệt chú trọng trong tình hình hiện nay. Trên thực tế, các phương thức thanh toán hiện đại trên nền tảng ngân hàng số đem lại nhiều lợi ích cả về tài chính cũng như các mục tiêu quốc gia về giảm lượng tiền mặt trong thanh toán. Nhưng đồng thời, nó cũng đối mặt nhiều rủi ro về lừa đảo, tin tặc chiếm đoạt tiền trong tài khoản.

Phó Tổng Giám đốc Vietcombank kiêm Chủ tịch Hội thẻ Ngân hàng Việt Nam Đào Minh Tuấn cho rằng, hiện nay, 40% số dân Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng, nhưng vẫn còn tới 90% chi tiêu hằng ngày sử dụng tiền mặt, 99% sử dụng tiền mặt khi thanh toán các mặt hàng dưới 100 nghìn đồng. Người tiêu dùng trong nước thường sử dụng tiền mặt bởi phương thức thanh toán này rất nhanh, thuận tiện, không phức tạp và được chấp nhận ở mọi nơi. Ngoài ra, tiền mặt giúp họ dễ dàng quản lý ngân sách mà không lo phát sinh chi phí; đồng thời thanh toán bằng tiền mặt bảo đảm an toàn, riêng tư bởi không để lại dấu vết giao dịch và không lộ thông tin cá nhân.

Chia sẻ về vấn đề bảo mật trong thanh toán, chuyên gia an ninh mạng từ Seattle (Mỹ) Nguyễn Lân nhận định: Thiệt hại về bảo mật là rất lớn nhưng chưa thể có cách giải quyết triệt để, kể cả những quốc gia hiện đại về công nghệ; ngân hàng là một trong những lĩnh vực bị tiến công mạnh nhất. Ngân hàng khi muốn triển khai số hóa phải có phần mềm tốt và phải là bản đầy đủ, cập nhật thường xuyên. Trong hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay, phần mềm lõi đang là vấn đề “đau đầu” cho cơ quan quản lý. Việc các ngân hàng đối mặt và ứng xử như thế nào khi có rủi ro xảy ra trong bảo mật thanh toán cũng là điều mà người tiêu dùng quan tâm. Bởi đây cũng sẽ góp phần làm tăng/giảm niềm tin rất rõ rệt của người tiêu dùng khi tiếp cận các phương thức thanh toán hiện đại từ ngân hàng.

Theo Tổng Giám đốc TPBank Nguyễn Hưng, tin tặc ngân hàng không loại trừ ai và dù ngân hàng luôn đặt vấn đề bảo mật lên hàng đầu nhưng không dám khẳng định an toàn tuyệt đối. Nếu rủi ro xảy ra, mất tiền đã đành nhưng quan trọng hơn là mất uy tín, suy giảm niềm tin của khách hàng. Do đó, khi rủi ro xảy ra, NHNN cũng như các ngân hàng cần có cơ chế trao đổi về các phương thức, thủ đoạn để ngăn chặn, phòng ngừa hữu hiệu.

Theo đại diện Ngân hàng Shinhan Bank Trịnh Bằng Vũ, việc thay đổi nhận thức và thói quen tiêu tiền mặt của người dân là yếu tố quan trọng nhằm hướng tới nền kinh tế 90% không dùng tiền mặt vào năm 2020. Trong đó, tăng cường bảo mật thanh toán là cách thiết thực để người dân tin dùng phương thức thanh toán phi tiền mặt. Đồng quan điểm, lãnh đạo Trung tâm Thẻ Vietcombank cũng cho rằng, tình trạng tội phạm trong lĩnh vực thanh toán gia tăng gần đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều khách hàng lo ngại. Thực tế tại Việt Nam đã xuất hiện các nhóm tội phạm nước ngoài sử dụng công nghệ cao ăn cắp tiền của tài khoản cá nhân, nhất là các cá nhân chưa biết tự bảo vệ thông tin tài khoản và nhận thức chưa đầy đủ về giao dịch an toàn.

Hoàn thiện hành lang pháp lý

Trong khi còn đang chật vật đối mặt với các thách thức, rào cản về thói quen, an toàn, bảo mật, thì việc chưa có đầy đủ và đồng bộ hành lanh pháp lý trong lĩnh vực thanh toán, nhất là những vấn đề liên quan đến thanh toán điện tử và thương mại điện tử đã khiến cho hình thức này vẫn chưa thể phát triển mạnh mẽ như kỳ vọng. Theo TS Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội, thời gian qua, ngành ngân hàng đã chú trọng bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động thanh toán, ứng dụng công nghệ cao, gia tăng tiện ích cho khách hàng, tạo niềm tin cho người dân. Tuy nhiên, trước sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, tội phạm sử dụng công nghệ cao trên thế giới có xu hướng gia tăng, ngành ngân hàng cần tiếp tục cập nhật và áp dụng các biện pháp tiên tiến, bảo đảm an toàn cho hệ thống thanh toán, các sản phẩm dịch vụ, tăng cường sự giám sát của cơ quan quản lý, có sự phối hợp giữa ngân hàng với các đơn vị liên quan trong bảo đảm an ninh. Trước những phương thức và thủ đoạn mới của tội phạm trong hoạt động thanh toán, cần thường xuyên rà soát, bổ sung và hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ, quy định nội bộ về an ninh, bảo mật hệ thống công nghệ thông tin của đơn vị cung cấp dịch vụ nhằm hạn chế rủi ro; đồng thời phát hiện sớm các vi phạm để chấn chỉnh, tuân thủ các quy định về an toàn trong hoạt động thanh toán.

Các chuyên gia đều nhận định, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và cơ chế giám sát đóng vai trò rất quan trọng trong chiến lược phát triển thanh toán không dùng tiền mặt. Thực tiễn các hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt phát triển nhanh và mạnh đã đặt ra yêu cầu đòi hỏi tính đồng bộ về cơ sở pháp lý nhằm điều chỉnh các hoạt động, dịch vụ thanh toán mới. Đơn cử, thực trạng thanh toán qua ngân hàng đối với dịch vụ công thời gian qua cho thấy, Việt Nam vẫn thiếu cơ chế, lộ trình triển khai cụ thể cho từng loại dịch vụ; chưa có chính sách khuyến khích phù hợp; thiếu sự chỉ đạo thống nhất từ các bộ, ngành liên quan.

Đại diện lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết: Mặc dù Chính phủ đã có Đề án thanh toán không dùng tiền mặt; trong đó yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích thanh toán điện tử trong lĩnh vực điện, nước, in-tơ-nét, nhưng đến nay cơ quan quản lý vẫn chưa có cơ chế chính thức. Trưởng ban Kinh doanh EVN Nguyễn Quốc Dũng chia sẻ: Khi triển khai chuyển đổi hình thức thu tiền điện, thay đổi thói quen thanh toán của khách hàng là vấn đề rất khó khăn của EVN. Do vậy, EVN và các đơn vị trực thuộc đã kiên trì tiến hành từng bước, từ năm 2015 thực hiện chuyển việc thu tiền điện tại nhà ra các điểm thu tập trung. Sau đó, tại các điểm thu, nhân viên điện lực thuyết phục khách hàng chuyển đổi hình thức sang thanh toán qua ngân hàng/tổ chức trung gian. Đến cuối năm 2017, cơ bản không còn hình thức nhân viên điện lực đến nhà khách hàng thu tiền điện. Tỷ lệ hóa đơn và doanh thu tiền điện qua ngân hàng/tổ chức trung gian đã tăng mạnh, từ gần 15% (năm 2015) lên 45% (năm 2017).

Ngoài ra, câu chuyện về phí đối với các dịch vụ thanh toán cũng là vấn đề “nhạy cảm”, gây cản trở cho việc khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt hiện nay. Theo Vụ trưởng Thanh toán (NHNN) Phạm Tiến Dũng, trong một số trường hợp, ngân hàng không thu được phí dịch vụ thanh toán cho nên thiếu động lực để triển khai, phát triển sản phẩm dịch vụ thanh toán. Đồng thời, một số trường hợp còn phải trả phí khi thanh toán qua ngân hàng cũng là rào cản khiến khách hàng ưu tiên sử dụng thanh toán bằng tiền mặt. Vì vậy, NHNN đã đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, trong đó, yếu tố tiên quyết là phải tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và cơ chế chính sách về thanh toán qua ngân hàng; có sự chỉ đạo quyết liệt của các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong việc triển khai thanh toán qua ngân hàng đối với dịch vụ công, từ đó góp phần thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt phát triển.

Ngoài ra, các đơn vị liên quan phải thực hiện tốt công tác bảo đảm an ninh, an toàn trong thanh toán; triển khai ứng dụng thêm các hình thức, phương thức thanh toán qua ngân hàng tiên tiến, hiện đại, phù hợp đặc thù thanh toán của mỗi loại hình dịch vụ. Đồng thời, mở rộng hợp tác giữa các đơn vị cung ứng dịch vụ công với các ngân hàng, tổ chức cung ứng giải pháp thanh toán; đẩy nhanh khả năng kết nối, trao đổi thông tin dữ liệu giữa đơn vị cung ứng dịch vụ công với ngân hàng.

“Đến cuối năm 2020, tỷ trọng tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán ở mức thấp hơn 10%; đến năm 2020, toàn thị trường có hơn 300 nghìn thiết bị chấp nhận thẻ POS được lắp đặt với số lượng giao dịch đạt khoảng 200 triệu giao dịch/năm; 70% các đơn vị cung cấp dịch vụ điện, nước, viễn thông và truyền thông chấp nhận thanh toán hóa đơn của các cá nhân, hộ gia đình qua các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt;…”.

(Quyết định số 2545/2016/QĐ-TTg)

* Bài 1: Kiên trì thay đổi thói quen

--------------------------------

(*) Xem Báo Nhân Dân số ra ngày 11-9.

HỒNG ANH

Chia sẻ