Tái cơ cấu nông nghiệp ở miền trung và Tây Nguyên (Tiếp theo và hết) (*)

Thứ Sáu, 07/12/2018, 02:50:25
 Font Size:     |        Print
 

Người dân thu hoạch hồ tiêu tại xã Glar (huyện Ðác Ðoa, Gia Lai). Ảnh: HẢI NAM

Bài 2: Gian nan xây dựng nông thôn mới ở Tây Nguyên -

Sau bảy năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), bộ mặt nông thôn của Tây Nguyên đã có nhiều khởi sắc. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, đây vẫn là khu vực có kết quả xây dựng NTM rất thấp, đạt 24,67% số xã và chỉ có duy nhất một đơn vị cấp huyện đạt NTM... Tìm ra được căn nguyên và các giải pháp khắc phục là cách thiết thực nhất để Tây Nguyên phát triển nhanh, mạnh và toàn diện hơn.

"Thăng hạng" và "rớt hạng"

Xã Glar nằm cách trung tâm huyện Ðác Ðoa (Gia Lai) 5 km về phía nam, có diện tích tự nhiên hơn 4.000 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 85,65%; toàn xã có 1.978 hộ với 9.894 người với hơn 97% là đồng bào dân tộc thiểu số. Ðây là xã mới hiếm hoi với 100% là đồng bào dân tộc thiểu số đã đạt danh hiệu NTM khu vực Tây Nguyên nói chung và tỉnh Gia Lai nói riêng vào tháng 1-2017. Từ khi xây dựng thành công xã NTM, thu nhập của người dân tại địa bàn được cải thiện nhanh chóng: Năm 2011 thu nhập bình quân đạt 17 triệu đồng/người/năm, đến nay đạt 27 triệu đồng/người/năm.

Thăm Hợp tác xã (HTX) dệt thổ cẩm thôn Dor II chuyên sản xuất quần áo, túi xách chăn, khăn thu hút tới 40 đến 50 lao động, chúng tôi được chủ nhiệm HTX là chị Mlonh người dân tộc Ba Na cho biết: Tuy chỉ làm thêm ngoài giờ, lúc nông nhàn nhưng thu nhập trung bình của mỗi lao động ở đây cũng đạt khoảng ba triệu đồng/tháng.

Tuy nhiên, Chủ tịch UBND xã Glar Nguyễn Kim Anh cho biết: Dù đã được công nhận xã NTM gần hai năm, nhưng nếu căn cứ bộ tiêu chí NTM theo chuẩn mới giai đoạn 2017-2020 thực hiện trên địa bàn tỉnh Gia Lai thì chắc chắn đến năm 2020 Glar sẽ "rớt hạng" vì một số tiêu chí rất khó đạt như tiêu chí số 5 (về trường học), tiêu chí số 6 (về nhà văn hóa xã) và tiêu chí 10 (về thu nhập).

Thu nhập là một trong những tiêu chí rất khó đạt đối với địa phương đã hoặc đang trong quá trình xây dựng NTM tại các tỉnh Tây Nguyên. Huyện Lắc (Ðác Lắc) có một thị trấn và 10 xã thì có tám xã đặc biệt khó khăn. Phó Trưởng ban Ðiều phối xây dựng NTM của huyện Lắc Trần Danh Hiệp cho biết: Ðầu năm 2018 huyện đã được "công nhận" là huyện 30a (được hưởng chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP), huyện đặc biệt khó khăn trong phạm vi cả nước. Trong đó, xã chúng tôi đến là Buôn Tría với dân số gần 4.000 dân nhưng thu nhập chỉ đạt khoảng 25 triệu đồng/người/năm.

Không chỉ rất khó khăn trong việc đạt được tiêu chí thu nhập, có ít nhất bốn tiêu chí khác như cơ sở trường học, nhà văn hóa... cũng có nguy cơ trở thành những "tiêu chí trắng" khó đạt chuẩn như quy định chung. Vì thế, dẫu cố gắng nhưng mục tiêu đến năm 2020, một trong số 11 xã, thị trấn sẽ đạt chuẩn NTM của huyện Lắc cũng khá xa vời...

Tương tự, tại tỉnh Kon Tum, thông qua kiểm tra, giám sát tại các xã đã đạt chuẩn NTM từ các năm trước (toàn bộ 19 tiêu chí), cơ quan chức năng phát hiện một số tiêu chí không đạt; đồng thời, mức độ đạt ở một số nhóm tiêu chí còn thấp. Một số tiêu chí năm 2016 đã đạt chuẩn nhưng áp theo quy định tiêu chí mới thực hiện từ năm 2017 lại không đạt chuẩn, thí dụ như tiêu chí số 10 về thu nhập, mức thu nhập bình quân đầu người/năm cao hơn so với năm 2016 thì mới đạt chuẩn (năm 2017 là 31 triệu đồng); tiêu chí số 6 về cơ sở vật chất văn hóa; tiêu chí số 13 về tổ chức sản xuất (yêu cầu phải có hợp tác xã và có mô hình liên kết sản xuất); tiêu chí số 15 về y tế (tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế tăng từ 57% lên 85%), tiêu chí về môi trường...

Nguyên nhân và giải pháp

Có thể nói, tình trạng các xã, huyện đã và đang xây dựng NTM tại các tỉnh Tây Nguyên khó "thăng hạng" và dễ "rớt hạng" xuất phát từ các nguyên nhân như địa hình phức tạp, địa bàn rộng, diện tích bình quân mỗi xã rất lớn; dân cư phân tán, thưa thớt dẫn đến việc thực hiện các tiêu chí về xây dựng hạ tầng nông thôn ở nhiều nơi khó đạt chuẩn do kinh phí đầu tư quá lớn, bình quân khoảng 200 tỷ đồng/xã. Trong khi đó xuất phát điểm của phần lớn xã, huyện còn thấp, nguồn lực của Nhà nước, của người dân và doanh nghiệp còn hạn chế.

Các chương trình lồng ghép liên quan các tiêu chí xây dựng NTM chưa được chỉ đạo, điều hành một cách đồng bộ cho nên chưa đánh giá được hiệu quả một cách toàn diện. Các xã, huyện đều thuần nông, đời sống người dân phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp là chính, diện tích gieo trồng còn manh mún, quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ theo hình thức chăn thả. Các hình thức tổ chức sản xuất như trang trại, HTX hay tổ hợp tác chậm phát triển, không phát huy hiệu quả thật sự; chuyển đổi cơ cấu kinh tế chậm; hiệu quả kinh tế, năng suất cây con, năng suất lao động nông nghiệp còn thấp, sản xuất hàng hóa chưa phát triển, thiếu sự liên kết giữa hộ nông dân, giữa doanh nghiệp và người sản xuất, giữa sản xuất và tiêu thụ; hơn nữa diễn biến thời tiết ngày càng phức tạp, ảnh hưởng lớn đến đời sống và sản xuất của người dân.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Ðác Lắc Vũ Văn Ðông cho rằng: Xây dựng NTM thực chất là thực hiện các nội dung cụ thể để công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Do đó phải gắn xây dựng NTM với tái cơ cấu nông nghiệp và thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Qua thực tiễn triển khai, để có thể thực hiện tốt hơn chương trình xây dựng NTM tại Tây Nguyên, cần tập trung vào một số trọng điểm chính: Trước hết, phải có sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thường xuyên của các cấp, các ngành, nhất là huy động cả hệ thống chính trị thật sự vào cuộc, phát huy vai trò của người đứng đầu cấp ủy và chính quyền các cấp từ tỉnh đến cơ sở. Ban Chỉ đạo xây dựng NTM các cấp phải thường xuyên bám sát cơ sở để chỉ đạo, đôn đốc, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát đánh giá kết quả thực hiện và kịp thời giải quyết những vướng mắc, khó khăn trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện.

Cần thống nhất quan điểm định hướng chung là, xây dựng NTM ở các xã vùng sâu phải gắn với đặc điểm của địa phương và đặc điểm vùng miền; hướng đến mục tiêu xây dựng NTM bền vững cần phát huy vai trò chủ thể của người nông dân và phù hợp thực tiễn của vùng. Xây dựng NTM với những mục tiêu, nội dung, các bước thực hiện trong từng giai đoạn đã được quy định hết sức cụ thể và rõ ràng trong các văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, nhiều địa phương thuộc diện 30a, xã nghèo, vùng sâu, vùng căn cứ cách mạng sẽ khó đạt các tiêu chí theo quy định cứng. Theo nhiều kiến nghị từ thực tế: "Không nhất thiết xã nào cũng có chợ, có nghĩa trang, khu thể thao...", nhiều ý kiến cho rằng, bộ 19 tiêu chí xây dựng NTM là cần thiết nhưng cũng cần linh hoạt cho từng vùng, miền, thậm chí từng huyện, xã có tính chất đặc thù về địa lý, điều kiện kinh tế - xã hội và đời sống, dân trí, phong tục tập quán.

Với một địa bàn có địa hình, điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, văn hóa, lối sống đặc thù như các xã vùng sâu, vùng căn cứ cách mạng ở Tây Nguyên thì việc thực hiện chính sách NTM nói chung, các tiêu chí nói riêng (nhất là tiêu chí về giao thông, trường học, y tế, nhà ở, thủy lợi, thu nhập, giảm nghèo...) là hết sức khó khăn. Do đó, Nhà nước cần có chính sách đặc thù cho các xã vùng sâu, vùng xa thuộc địa bàn này.

Vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM phải thể hiện bằng những nội dung, việc làm cụ thể, làm cho sản xuất, đời sống khá hơn, làng, xóm sạch đẹp; thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở, công khai, minh bạch các khoản hỗ trợ của Nhà nước và đóng góp của nhân dân; xem đây là cốt lõi trong thực hiện Chương trình NTM. Nơi nào, ở đâu trong thời gian qua làm tốt nội dung này thì nơi đó có sự hài lòng rất cao của người dân và thể hiện được tính bền vững, hiệu quả trong thực hiện Chương trình NTM.

Mặt khác, những vướng mắc trong cơ chế huy động vốn ở đây cho thấy, Nhà nước cần có cơ chế chính sách để lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách Trung ương, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, các chương trình, dự án hỗ trợ có mục tiêu khác trên địa bàn. Huy động vốn cần phát huy yếu tố nội lực của cộng đồng, vận động nhân dân đóng góp sức người, sức của, nhằm tập trung nâng cấp, sửa chữa, xây dựng chính sách hỗ trợ kỹ thuật, ưu tiên xây dựng các công trình chính sách hỗ trợ kỹ thuật thiết yếu, các công trình trực tiếp phục vụ phát triển sản xuất, phục vụ nhu cầu thiết thực của người dân.

* Bài 1: Luồng gió mới đẩy tàu cá vươn khơi

---------------------------------------------------------------

(★) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 6-12-2018.

Chương trình NTM đã làm thay đổi nhận thức của đa số người dân. Hệ thống hạ tầng nông thôn phát triển mạnh mẽ, làm thay đổi bộ mặt nhiều vùng nông thôn. Ðiều kiện sống của cư dân nông thôn, miền núi các tỉnh Tây Nguyên nâng cao rõ rệt. Sản xuất hàng hóa được coi trọng và có chuyển biến, góp phần nâng cao thu nhập của dân cư nông thôn và các dân tộc thiểu số. Ở những nơi xây dựng NTM thành công, niềm tin của dân vào các chủ trương, chính sách, sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền được nâng cao

(Báo cáo tổng kết ba năm thực hiện xây dựng NTM của tỉnh Ðác Lắc)

MAI HOÀNG, THÀNH TÂM và NHÓM PV MIỀN TRUNG, TÂY NGUYÊN

Chia sẻ