Sức hút của mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia

Thứ Hai, 22/04/2019, 03:03:08

Mới chỉ là đề án đang được thảo luận nhưng mô hình Trung tâm Ðổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) của Việt Nam đang thu hút sự chú ý của nhiều nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Ðã có những cam kết về khoản vốn đầu tư ban đầu sẽ được rót vào dự án này, ngay khi có kế hoạch triển khai cụ thể.

“Chìa khóa” của chiến lược quốc gia 4.0

Theo dự thảo đề án thành lập NIC được Bộ Kế hoạch và Ðầu tư (KH và ÐT) trình Chính phủ, NIC sẽ được đầu tư xây dựng tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc trên diện tích khoảng 23 ha với tổng vốn đầu tư 1.900 tỷ đồng (khoảng 82 triệu USD). Trong đó, giai đoạn 1 sẽ được khởi công ngay khi đề án được phê duyệt, gồm hạng mục là trụ sở Trung tâm gồm sáu phân khu chức năng có vốn đầu tư khoảng 1.700 tỷ đồng (khoảng 74 triệu USD). Giai đoạn 2 sẽ hoàn thiện các công trình phụ trợ như căn hộ, biệt thự, trường học, bệnh viện, khu giải trí, thương mại. Vốn đầu tư cho NIC không sử dụng tiền từ ngân sách nhà nước mà huy động từ các DN thông qua cơ chế xã hội hóa. Theo Bộ trưởng Bộ KH và ÐT Nguyễn Chí Dũng, ngay từ khi đề án thành lập NIC được đưa ra lấy ý kiến của các bên liên quan đã thu hút được rất nhiều sự quan tâm của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Trong đó, Tập đoàn SK (Hàn Quốc) đã cam kết đầu tư khoảng 30 triệu USD ban đầu.

Bộ KH và ÐT kỳ vọng NIC sẽ là hạt nhân cho việc thúc đẩy phát triển kinh tế. Với vai trò gắn kết các cơ sở khoa học, thực nghiệm và triển khai ý tưởng vào thực tế, NIC không chỉ đơn thuần là tòa nhà hoành tráng mang tính vật lý với các phân khu chức năng. Thay vào đó, sẽ là “bà đỡ” cho doanh nghiệp (DN), vận động, thu hút các công ty công nghệ hàng đầu trong các lĩnh vực ưu tiên thực hiện nghiên cứu, phát triển tại NIC bằng cách cung cấp cho họ không gian làm việc đầy đủ về hạ tầng, pháp lý, lao động, logistics với chi phí thấp. Qua đó nâng cao được năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của các DN nhằm nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đưa Việt Nam sớm trở thành nước có mức thu nhập trung bình cao.

Cũng theo mô hình Bộ KH và ÐT đề xuất, bộ máy của NIC sẽ được xây dựng theo hướng là một đơn vị sự nghiệp tự chủ hoàn toàn, hoạt động linh hoạt theo cơ chế thị trường. Chủ tịch danh dự của Hội đồng cấp cao NIC là Thủ tướng Chính phủ; các lãnh đạo bộ làm phó chủ tịch. Bên cạnh đó, NIC có cơ quan điều hành với sự tham gia của các bộ, ngành liên quan; được nhận tài trợ trong và ngoài nước, tự chủ về nhiệm vụ hoạt động cũng như tuyển dụng nhân tài về làm việc… “Ðây gần như một mô hình thử nghiệm, các vị trí chủ chốt phải tạo niềm tin cho nhà đầu tư lớn, các DN khởi nghiệp và các nhà khoa học”, ông Nguyễn Ðình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư - cơ quan trực tiếp soạn thảo đề án cho biết.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã thành công trong chiến lược sử dụng các NIC để thúc đẩy áp dụng những chiến lược kinh tế trong thời kỳ mới. Không nằm ngoài xu hướng này, Việt Nam đang kỳ vọng hình thành NIC như là “chìa khóa” để thực hiện chiến lược quốc gia 4.0, chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang dựa vào khoa học và đổi mới sáng tạo (ÐMST). Trung tâm đặt tại Khu công nghệ cao Hoà Lạc sẽ là NIC đầu tiên và là một phần của mạng lưới các NIC sẽ được thiết lập trong tương lai trên khắp cả nước, tập trung vào một số lĩnh vực cụ thể mà địa phương đặt trung tâm đó có lợi thế tương đối so với những địa điểm khác. Không chỉ là nơi thúc đẩy việc đưa công nghệ vào phát triển kinh tế, các NIC sẽ trở thành nơi sáng tạo ra những công nghệ mới của Việt Nam.

Cơ chế đặc biệt để thu hút vốn, nhân tài

Tại cuộc tọa đàm đầu tiên giới thiệu NIC ở thị trường quốc tế là Xin-ga-po, các nhà đầu tư quốc tế đã đặt nhiều câu hỏi liên quan thể chế, chính sách khi đầu tư vào NIC tại Việt Nam và mối quan tâm bao trùm của họ là so với các trung tâm ÐMST hiện có trên thế giới thì Việt Nam có ưu đãi gì khác biệt. Nhất là trong bối cảnh các nước trong khu vực như Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái-lan, Ma-lai-xi-a đã có hàng trăm trung tâm đang vận hành thu hút vốn đầu tư quốc tế để tận dụng cơ hội từ cách mạng công nghiệp 4.0. Ðây cũng chính là bài toán khó đặt ra cho Việt Nam vì là nước đi sau.

Bộ KH và ÐT đề xuất cơ chế, chính sách vượt trội chưa từng có để áp dụng cho NIC. Ðó phải là các chính sách ưu đãi vượt trội bảo đảm cạnh tranh quốc tế về thuế, đất đai, gia nhập thị trường, chế độ cấp visa cho các chuyên gia… Cụ thể, được giao đất không thu tiền sử dụng đất trong tối đa 50 năm; miễn toàn bộ chi phí liên quan đến đất, bao gồm cả tiền đền bù giải phóng mặt bằng; được hưởng thuế suất thuế thu nhập DN 10% trong suốt thời gian thực hiện dự án cùng với chính sách miễn thuế này bốn năm kể từ khi có thu nhập chịu thuế và giảm 50% số thuế phải nộp trong chín năm tiếp theo. Các chuyên gia làm việc tại NIC được miễn 50% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp, còn nhà đầu tư rót vốn vào DN khởi nghiệp sáng tạo được giảm 50% số thuế chuyển nhượng cổ phần và phần vốn góp trong DN nếu đầu tư trên hai năm. Ðáng lưu ý, Bộ KH và ÐT cũng đề xuất DN hoạt động trong NIC khi đăng ký thành lập DN không cần ghi ngành nghề kinh doanh; được nhận vốn góp, mua cổ phần của các nhà đầu tư thiên thần và quỹ đầu tư mạo hiểm mà không bị giới hạn mức trần tối đa góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài.

Từ những ưu đãi vượt trội đề xuất áp dụng cho NIC, ông Nguyễn Ðình Cung cho biết đây là mô hình được phép thử nghiệm những thể chế mới, nhất là trao quyền tự chủ cho bộ máy quản lý. Ðây chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại của trung tâm. “Mô hình quản trị của NIC phải là mô hình đặc biệt, vận hành theo cơ chế thị trường và không bao giờ là cơ quan nhà nước. Trong đó, người đứng đầu sẽ được đi thuê nhưng có vai trò rất quan trọng. Vị trí này phải dành cho người thật sự tài năng, có tầm ảnh hưởng quốc tế, được trả lương có tính chất cạnh tranh quốc tế. Hiện chúng tôi đang xúc tiến tìm hiểu thông tin đối với các ứng viên cho vị trí này”, ông Nguyễn Ðình Cung chia sẻ.

Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ dự kiến của NIC trong 30 năm là 5% và dự kiến bắt đầu có lãi hoạt động từ năm thứ sáu. Năm lĩnh vực ưu tiên được NIC hướng đến gồm: nhà máy thông minh, thành phố thông minh, truyền thông số, an ninh mạng, công nghệ môi trường. Trong đó, lựa chọn các ngành có mức độ bổ trợ lẫn nhau tốt để bảo đảm các ngành ưu tiên có cơ hội thành công cao hơn. Các công nghệ dùng chung nhiều nhất là điện toán đám mây và kết nối, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng (vừa là giải pháp vừa là ngành kinh tế), phân tích dữ liệu lớn.

PHƯƠNG ANH

Theo(Nguồn: Bộ Kế hoạch và Ðầu tư)